در حال ویرایش آداب و رسوم حج ایرانیان (بخش)

== هزینه‌های سفر ==
سفر حج امروزه همگانی شده؛<ref>تاریخ بیهق، ص188-189.</ref> اما در گذشته هزینه‌ی سنگینی داشت و ویژه‌ی توانگران بود؛ ازاین‌رو حاجی باید هزینه‌ی یک‌سال خانواده را تأمین می‌کرد.<ref>قابوس نامه، ص16.</ref> این نابرابری اقتصادی، به رواج ضرب‌المثل‌های اعتراضی و کنایه‌آمیز درباره‌ی حاجیان انجامید.<ref>فرهنگ امثال سخن، ج1، ص16، 85، 119، 346، 682.</ref> در میراث مکتوب، از حج طبقات فرودست گزارشی نیست، جز داستان‌های صوفیان که با توکل و بی‌زادوتوشه سفر می‌کردند.<ref>نک: گلستان سعدی، ص58، 124.</ref>

کاروان‌ها در گذشته در [[مسیر زمینی حج]]، مزار بزرگان را [[زیارت]] می‌کردند و این آیین، بخشی از فرهنگ سفر حج به شمار می‌رفت.<ref>تاریخ بیهق، ص188-189.</ref> از همین رو، ایرانیان شیعه نیز زیارت قبور امامان در [[عراق]] را در همین سفر به جا می‌آوردند<ref>تاریخ حج‌گزاری ایرانیان، ص178، 318.</ref> و برخی نیز پیش یا پس از سفر حج به [[زیارت امام رضا(ع)]] در [[مشهد|خراسان]] می‌رفتند.<ref>نک: زبور آل داود، ص136-137.</ref>