در حال ویرایش اخلاص
این ویرایش را میتوان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که میخواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثیسازی ویرایش را به پایان ببرید.
| نسخهٔ فعلی | متن شما | ||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
=== معناشنایی === | === معناشنایی === | ||
اخلاص به معنای انجام دادن عمل برای خداوند<ref>مصباحالشریعه، ص۳۶؛ کتاب المزار شیخ مفید، ص۱۹</ref> و صاف و بدون اضافات شدن است<ref>قرشی، قاموس قرآن، ج ۲، ص۲۸۰.</ref> و حقیقت آن، دور شدن و پاک شدن نفس از غیر خداست<ref>راغب، المفردات، ص۲۹۳.</ref>؛ یعنی انسان نیت خود را از هرگونه آلودگی و ناخالصی پاک کند و عمل را تنها برای رضای خدا انجام دهد و ستایش دیگران در او اثر نداشته باشد.<ref>فیض کاشانی، الحقایق، ص۴۱۶.</ref> | |||
=== جایگاه و اهمیت === | === جایگاه و اهمیت === | ||
اخلاص در عبادات، از جمله حج، از شرایط مهم پذیرش عمل دانسته شده است. عمل صالح هنگامی ارزش معنوی مییابد که برای خداوند انجام شود و از ریا و انگیزههای نفسانی دور باشد.<ref name=":1">جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۱، ص۱۲۷.</ref> بر اساس آموزههای قرآن، عمل صالح هنگامی به خداوند میرسد که با انگیزه الهی انجام شده باشد<ref>فاطر: ۱۰.</ref> و از طریق اتصال به خداوند، ارزش و ماندگاری معنوی پیدا کند.<ref>قصص: ۸۸.</ref><ref name=":1" /> بر همین اساس، در قرآن از دعای ابراهیم و اسماعیل(ع) پس از بنای کعبه با تعبیر «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنّا» یاد شده است؛ آنان به جای تأکید بر ارزش عمل خود، از خداوند پذیرش آن را درخواست کردند.<ref name=":2" | بر اساس روایتی از پیامبر اکرم(ص)، کسی که چهل روز برای خدا اخلاص ورزد، خداوند چشمههای حکمت را از قلب او بر زبانش جاری میکند.<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی و نجاح الساعی ، ص ۲۳۲.</ref> بر پایه این روایت، اخلاص جزو صفات ویژهای است که باید دورهای برای استمرار، تقویت و تثبیت آن، در نظر گرفته شود و در اخلاص، انگیزه اصلی باید رضایت خداوند باشد نه کسب حکمت و دیگر نتایج اخلاص.<ref>جوادی آملی، تسنیم، ج۲۱، ص۲۳۶.</ref> | ||
اخلاص در عبادات، از جمله حج، از شرایط مهم پذیرش عمل دانسته شده است. عمل صالح هنگامی ارزش معنوی مییابد که برای خداوند انجام شود و از ریا و انگیزههای نفسانی دور باشد.<ref name=":1">جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۱، ص۱۲۷.</ref> بر اساس آموزههای قرآن، عمل صالح هنگامی به خداوند میرسد که با انگیزه الهی انجام شده باشد<ref>فاطر: ۱۰.</ref> و از طریق اتصال به خداوند، ارزش و ماندگاری معنوی پیدا کند.<ref>قصص: ۸۸.</ref><ref name=":1" /> بر همین اساس، در قرآن از دعای ابراهیم و اسماعیل(ع) پس از بنای کعبه با تعبیر «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنّا» یاد شده است؛ آنان به جای تأکید بر ارزش عمل خود، از خداوند پذیرش آن را درخواست کردند.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> | |||
آن گونه که ابراهیم و اسماعیل(ع)، چنین کردند و حتی در کلام خود نگفتند که خدایا چه خدمتی را از ما قبول کن؛ بلکه تنها گفتند خدایا از ما قبول کن (و ما را ثواب ارزانی دار)<ref name=":2">ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۲، ص۱۶۹.</ref> تا در مقام بندگی، رعایت تواضع و ناقابلی خدمت خود، یعنی بنای کعبه را برسانند.<ref name=":4">طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۸۳.</ref> از این رو حاجی و زائر بیت الله الحرام نیز در همه مراحل حج باید، قدم به قدم، از زمان خروج از منزل تا بازگشت از سفر حج مواظب باشد جز به قصد قربت و برای رضای محبوب و انجام تکلیف الهی، گامی برندارد و قصد نماید که هیچ عملی را که منافی اخلاص است انجام ندهد؛ به تعبیری حاجی در همه مسیر حج در حال عمل به تکلیف شرعی است و از این جهت نباید این سفر عبادی را با نیاتی چون تفرج یا سیاحت و جهانگردی و مانند آن خلط کرد. | |||
== موانع اخلاص == | == موانع اخلاص == | ||
مهم ترین مانع اخلاص، هوای نفس و غلبه آن | مهم ترین مانع اخلاص، هوای نفس و غلبه آن است. حضرت علی(ع) فرمود: '''«كيف يستطيع الاخلاص من يغلبه الهوى»'''<ref>آمدی، غرر الحکم، ص۵۱۶.</ref>؛ «چگونه کسی که هوای نفس بر او غلبه دارد توان اخلاص دارد؟» با غلبه هوای نفس راه نفوذ شیطان هموار می شود و اخلاص امکان پذیر نخواهد بود. ریا نقطه مقابل اخلاص است که موجب بطلان عمل و پذیرفته نشدن آن می شود: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ.…)؛<ref>بقره: ۲۶۴.</ref>یعنی اگر کسی بخشی از کار را برای خدا و قسمتی را برای خودنمایی انجام دهد، ریاکار است. ریا یعنی به مردم نشان دهد که کارش برای خداست؛ درحالی که برای غیر اوست. «سُمعه» نیز به همین معناست؛ یعنی به گوش مردم برساند، عمل او برای خداست؛ درحالی که چنین نیست. ریای جلی یا خفی و نیز «سُمعه»، اگر در متن عمل عبادی باشد، شرک عملی است و آن کار را باطل می کند؛ چون در اعمال عبادی قصد قربت شرط است؛ درحالی که او قصد خودنمایی داشته است. ولی ریا یا سمعه بعد از عمل، موجب بطلان عمل گذشته نیست؛ چون عمل قبلی در ظرف زمانی خود به شکل صحیح انجام شده و صحت آن مشروط به عدم تعقّب ریا یا سمعه نبوده است. | ||
== اخلاص در حج == | == اخلاص در حج == | ||
(وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ للهِ)<ref>بقره: ۱۹۶.</ref> '''اخلاص در حج:''' تعبیر (لله) بیانگر آن است که همه اعمال حج و عمره باید با قصد قربت و تنها برای خدا باشد. قرآن کریم درباره عبادات و از جمله حج و عمره می فرماید: (وَما اُمِروُا الاّ لِيَعْبُدوا اللهَ مُخلِصين لَهُ الديِنَ حُنَفاء)؛<ref>بینه: ۵.</ref> یعنی تمام عبادات واجب باید از روی اخلاص انجام شود.(وَ لِلهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیهِ سَبِيلاً وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ).<ref>آل عمران: ۹۷.</ref> | |||
اخلاص در عمل <ref>مصباح الشریعه، ص163؛ مستدرک الوسائل، ج10، ص172؛ بحار الانوار، ج96، ص24.</ref>و [[قصد قربت]] و [[اخلاص]]<ref>تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.</ref> نیز از شروط قبولی حج دانسته شده است. | |||
بر پایه آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾}}{{یادداشت|حج وعمره را برای خدا به پایان برید.}}<ref name=":0">سوره بقره(2)، آیه 196؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۳۰.</ref> یکی از آداب [[حج]]، این است که تنها برای رضای خدا انجام شود. [[امام صادق(ع)]] بر اخلاص نیت و پاک کردن دل از هر چیز غیر الهی در هنگام نیت حج تأکید کرده است.<ref>مصباح الشریعه، ص163؛ مستدرک الوسائل، ج10، ص172.</ref> او حج را به دو گونه «حج برای خدا» و «حج برای مردم» تقسیم کرده و پاداش حج برای رضای خدا را بر عهده خداوند و پاداش حجی که برای انسانها انجام گیرد را بر عهده مردم دانسته است.<ref>بحار الانوار، ج96، ص24.</ref> | |||
آگاهی از اسرار حج برای رسیدن به اخلاص کامل ضروری است. اخلاص هرچه بیشتر باشد، ثواب بیشتر است، اما اخلاص بدون معرفت ممکن نیست. شخص باید ابتدا بفهمد که در حج چه خبر است و اعمال ظاهری، چه باطن و مغزی دارند. بدون شناخت اسرار، اخلاص انسان محدود میماند و پیمودن مراحل کامل اخلاص، ممکن نمیگردد.<ref>اسرار حج در نگاه آیتالله جوادی آملی ، پايگاه الكترونيكي اسراء .</ref> | |||
== اخلاص در زیارت == | == اخلاص در زیارت == | ||
اخلاص در | یکی از مهم ترین آداب زیارت اخلاص در زیارت است. واژه «اخلاص» مصدر باب افعال از ریشه خلوص و خلاص و به معنای خالص کردن، پاک گردانیدن و برگزیدن است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۱۷۳-۱۷۴.</ref> و مقصود از آن در فرهنگ اسلامی پاک کردن نیت از غیر خدا و انجام دادن عمل برای خداست.<ref>درسنامه ادب زیارت</ref> | ||
قرآن کریم درباره مأموریت انسان ها در این عالم می فرماید: (وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ)؛<ref>البینه: ۵.</ref> «و به آنها دستور داده نشده بود، جز اینکه خدا را بپرستند». در آیه دیگری درباره درخواست پیامبران از مردم آمده است: (فَادْعُوا اللهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُون)؛<ref>غافر: ۱۴.</ref> | |||
«[تنها] خدا را بخوانید و دین خود را برای او خالص کنید، هرچند کافران ناخشنود باشند». | |||
امام صادق درباره حقیقت و ثمره اخلاص می فرماید: | |||
اخلاص جمع مى کند اعمال فضیلت دار و آثار اعمال نیکو را. اخلاص مفهومى است که به وسیله قبول شدن عمل منکشف و معلوم می گردد و با رضا و خشنودى پروردگار متعال خاتمه پیدا کرده و امضا مى شود. پس هر آن کسى که اعمالش به درگاه الهى مورد قبول واقع شده و خداوند متعال از آن راضى گشت او از مخلصین است، اگرچه عملش کوچک باشد و کسی که خداوند عمل او را قبول نکند مخلص نیست، گرچه عملش بسیار باشد.<ref>«الْإِخْلَاصُ يَجْمَعُ فَوَاضِلَ الْأَعْمَالِ وَ هُوَ مَعْنًى مِفْتَاحُهُ الْقَبُولُ وَ تَوْقِيعُهُ الرِّضَا فَمَنْ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْهُ وَ يَرْضَى عَنْهُ فَهُوَ الْمُخْلِصُ وَ إِنْ قَلَّ عَمَلُهُ وَ مَنْ لَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنْهُ فَلَيْسَ بِمُخْلِصٍ وَ إِنْ كَثُرَ عَمَلُهُ» (جعفر بن محمد الصادق٧، مصباح الشریعه، ص۳۶).</ref> | |||
از جمله آداب زیارت خانه خدا و زیارت رسول خدا۹ و ائمه معصوم: خالص ساختن قلب از هر گونه نیت غیر خدا یی بیان شده است. در بعضی روایات، زیارت رسول خدا۹ با نیتی خالص، پاداش بهشت موعود را دارد.<ref>مصباح الشریعه، ص۳۶.</ref> همچنین در برخی روایات، پاداش زیارت رسول خدا۹ یا امیرالمؤمنین۷ یا امام حسن۷ و امام حسین۷ با قصد قربت، بهشت دانسته شده است.<ref>مفید، کتاب المزار، ص۱۹.</ref> | |||
اهل سنت یکی از آداب زیارت رسول خدا۹ را اخلاص در نیت و تقرب به پروردگار بیان کرده و اخلاص در زیارت مسجدالنبی را مستحب دانسته اند.<ref>سمهودی، وفاء الوفا، ج۴، ص۵۲۹.</ref> | |||
امام صادق۷ فرمود: | |||
مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ۷ وَ هُوَ یُرِیدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ شَیَّعَهُ جَبْرَئِیلُ وَ مِیكَائِیلُ وَ إِسْرَافِیلُ حَتَّى یُرَدَّ إِلَى مَنْزِلِهِ.<ref>ابن قولویه، کامل الزیارات، ص۱۴۵.</ref> | |||
کسی که قبر امام حسین۷ را زیارت کند - در حالی که نیت او برای خدا باشد - جبرئیل و میکائیل و اسرافیل او را مشایعت می کنند تا اینکه به منزلش برگردد. | |||
امام صادق۷ در روایتی دیگر فرمود: | |||
مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ۷ لِلهِ وَ فِی اللهِ أَعْتَقَهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ وَ آمَنَهُ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ.<ref>همان، ص۱۴۶.</ref> | |||
کسی که قبر امام حسین۷ را برای خدا و در راه خدا زیارت کند خداوند او را از آتش آزاد می کند و روز قیامت در امان می دارد. | |||
== فتاوای اخلاص در حج == | == فتاوای اخلاص در حج == | ||
| خط ۴۳: | خط ۷۱: | ||
=== قرآن === | === قرآن === | ||
اخلاص از جمله صفات نفسانی است که در آیات حج به آن اشاره شده است؛ مانند: آیه (وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّميعُ الْعَليم).<ref>بقره: ۱۲۷.</ref> حضرت ابراهیم و اسماعیل(ع) پس از انجام دادن مأموریت خداوند در بنای کعبه این گونه با خداوند سخن گفتند: (رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّميعُ الْعَليم) که ناظر به اخلاص عمل در مقام نیت و فعل است؛ چون آن دو بزرگوار، خانه خدا را برای طاعت و تقرب به خدا بنا نهادند و یقین داشتند که خداوند به نیت آنها آگاه است و ناظر اعمال آنهاست: '''«ربنا تقبّل منّا تقرّبنا إليك ببناء هذا البيت إنك أنت السميع لدعائنا العليم بما في قلوبنا»'''.<ref>واحدی، الوجیز فی تفسیر الكتاب العزیز، ج۱، ص۱۳۱.</ref> همین اخلاص نیت و عمل است که باعث شده هزاران سال پس از رحلت این دو پیامبر الهی، همچنان سنّت عبادی آنان جاری است. | اخلاص از جمله صفات نفسانی است که در آیات حج به آن اشاره شده است؛ مانند: آیه (وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّميعُ الْعَليم).<ref>بقره: ۱۲۷.</ref> حضرت ابراهیم و اسماعیل(ع) پس از انجام دادن مأموریت خداوند در بنای کعبه این گونه با خداوند سخن گفتند: (رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّميعُ الْعَليم) که ناظر به اخلاص عمل در مقام نیت و فعل است؛ چون آن دو بزرگوار، خانه خدا را برای طاعت و تقرب به خدا بنا نهادند و یقین داشتند که خداوند به نیت آنها آگاه است و ناظر اعمال آنهاست: '''«ربنا تقبّل منّا تقرّبنا إليك ببناء هذا البيت إنك أنت السميع لدعائنا العليم بما في قلوبنا»'''.<ref>واحدی، الوجیز فی تفسیر الكتاب العزیز، ج۱، ص۱۳۱.</ref> همین اخلاص نیت و عمل است که باعث شده هزاران سال پس از رحلت این دو پیامبر الهی، همچنان سنّت عبادی آنان جاری است. | ||
| خط ۵۶: | خط ۸۲: | ||
=== روایات === | === روایات === | ||
چراکه انسان، با تزکیه و هدایت انبیا به مقام توحید و دوری از شرک، اطاعت و اخلاص می رسد<ref>ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۲۹.</ref> به تعبیر صاحب مجمع البيان، خداوند به گوشت و خون محتاج نیست و چیزی از ظاهر اعمال حج (از جمله قربانی کردن)، به خدا نمی رسد؛ ولی تقوایی که آن حالت اخلاص و توجه است، به خدا می رسد؛<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۷، ص۱۳۸.</ref> | چراکه انسان، با تزکیه و هدایت انبیا به مقام توحید و دوری از شرک، اطاعت و اخلاص می رسد<ref>ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۲۹.</ref> به تعبیر صاحب مجمع البيان، خداوند به گوشت و خون محتاج نیست و چیزی از ظاهر اعمال حج (از جمله قربانی کردن)، به خدا نمی رسد؛ ولی تقوایی که آن حالت اخلاص و توجه است، به خدا می رسد؛<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۷، ص۱۳۸.</ref> | ||
=== منابع ادبیاتی و تفسیری === | === منابع ادبیاتی و تفسیری === | ||