در حال ویرایش اقامت در مکه
این ویرایش را میتوان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که میخواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثیسازی ویرایش را به پایان ببرید.
| نسخهٔ فعلی | متن شما | ||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:اقامت در مکه.jpeg|بندانگشتی|اقامت در مکه]] | |||
[[حکم تکلیفی]] اقامت در مکه در میان فقهای اهل سنت نیز مورد اختلاف نظر است، پیشوایان [[حنفیه]] و [[مالکیه]] حکم به کراهت | '''اقامت در مکه''' مجاورت یا سکونت دائم و همیشگی در [[مکه]] را گویند؛ به این معنی که افرادی مکه را به عنوان وطن همیشگی خود قرار داده باشند. در این مقاله تنها به حکم تکلیفی اقامت در مکه پرداخته شده است. نظریات فقهای [[شیعه|امامیه]] و [[اهل سنت]] مورد اختلاف است؛ مشهور علمای امامیه طبق برخی از روایات حکم به [[مکروه|کراهت]] اقامت دادهاند، اما عدهای حکم به [[مستحب|استحباب]] اقامت در مکه دادهاند. [[حکم تکلیفی]] اقامت در مکه در میان فقهای اهل سنت نیز مورد اختلاف نظر است، پیشوایان [[حنفیه]] و [[مالکیه]] حکم به کراهت دادهاند. در برابر، برخی [[شافعیان]] و [[حنفیان]] به استحباب مجاورت در مکه جز در صورتی که گمان ارتکاب گناه و بیحرمتی به [[کعبه|خانه خدا]] باشد، باور دارند. | ||
==مقصود از اقامت== | ==مقصود از اقامت== | ||
مقصود از اقامت در مکه، سکونت گزیدن در آن به عنوان وطن همیشگی است که در بسیاری از منابع فقهی و غیر فقهی، با تعبیر «مجاورت در مکه» آمده است.<ref>المبسوط، ج1، ص385؛ المجموع، ج8، ص278؛ تحریر الاحکام، ج2، ص115.</ref> مقصود از اقامت، اعم از سکونت موقت و دائم ( | واژه اقامت از ریشه «ق ـ و ـ م» به معنای ثابت شدن، ادامه دادن و جای گزیدن است.<ref>العین، ج5، ص232؛ الصحاح، ج5، ص2016-2017، «قوم. </ref> مقصود از اقامت در مکه، سکونت گزیدن در آن به عنوان وطن همیشگی است که در بسیاری از منابع فقهی و غیر فقهی، با تعبیر «مجاورت در مکه» آمده است.<ref>المبسوط، ج1، ص385؛ المجموع، ج8، ص278؛ تحریر الاحکام، ج2، ص115.</ref> مقصود از اقامت، اعم از سکونت موقت و دائم (توطن) است؛<ref>المختصر النافع، ج1، ص98؛ ارشاد الاذهان، ج1، ص337؛ کفایة الاحکام، ج1، ص363.</ref> اما در کاربرد فقیهان، اقامت و مجاورت به یک معنا است.<ref>نک: المعتبر، ج2، ص799؛ مجمع الفائده، ج6، ص36؛ ج7، ص387.</ref> این مقاله تنها به حکم تکلیفی اقامت در مکه میپردازد. | ||
==پیشینه اقامت در مکه== | ==پیشینه اقامت در مکه== | ||
بر پایه منابع تاریخی و حدیثی، پیشینه اقامت در [[مکه]] به گذشته دور میرسد. گزارش شده که [[حضرت آدم(ع)]] پس از هبوط به زمین، به فرمان خدا [[کعبه]] را بنا نهاد و [[مناسک حج]] را در مکه و سرزمین [[منا]] به جا آورد.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص36-37؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص229؛ تاریخ مکة المشرفه، ص26-27.</ref> همچنین [[حضرت ابراهیم(ع)]] به فرمان | بر پایه منابع تاریخی و حدیثی، پیشینه اقامت در [[مکه]] به گذشته دور میرسد. گزارش شده که [[حضرت آدم(ع)]] پس از هبوط به زمین، به فرمان خدا [[کعبه]] را بنا نهاد و [[مناسک حج]] را در مکه و سرزمین [[منا]] به جا آورد.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص36-37؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص229؛ تاریخ مکة المشرفه، ص26-27.</ref> همچنین [[حضرت ابراهیم(ع)]] به فرمان خداوند، همسرش [[هاجر]] و فرزندش [[حضرت اسماعیل|اسماعیل]] را در مکه و جوار کعبه ساکن کرد تا زمینه بازسازی کعبه و آباد شدن مکه فراهم شود. (سوره ابراهیم، 37) عالمان بسیاری سالها در مکه اقامت گزیدند و به «[[جارالله]]» مشهور شدند. | ||
==نظر فقهای شیعه == | ==نظر فقهای شیعه == | ||
فقهای امامی دارای دو دیدگاه مشهور و غیرمشهور هستند. | |||
====دیدگاه مشهور==== | ====دیدگاه مشهور==== | ||
در روایات و منابع فقهی، چندین حکمت برای این کراهت یاد شده است؛ از جمله: پدیدار شدن قساوت قلب به سبب اقامت در مکه،<ref>علل الشرایع، ج2، ص446؛ المقنعه، ص444.</ref> قبح بیشتر ارتکاب گناه در مکه در مقایسه با مکانهای دیگر،<ref>الدروس، ج1، ص471؛ وسائل الشیعه، ج13، ص231-232؛ جواهر الکلام، ج20، ص70.</ref> بیرون شدن اجباری (هجرت) پیامبر(ص) از مکه،<ref>علل الشرایع، ج2، ص446.</ref> از میان رفتن حرمت مکه بر اثر حضور مداوم در آن،<ref>نک: مسالک الافهام، ج2، ص380.</ref> لزوم تداوم اشتیاق به حضور در مکه، و پرهیز از ملالت بر اثر اقامت در آن.<ref>الکافی، ج4، ص230؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص254.</ref> | بر پایه دیدگاه مشهور فقیهان امامی،<ref>الدروس، ج1، ص471؛ مدارک الاحکام، ج8، ص271؛ کفایة الاحکام، ج1، ص360.</ref> مجاورت (اقامت) در مکه مکروه است.<ref>المبسوط، ج1، ص385؛ تذکرة الفقهاء، ج8، ص447؛ جواهر الکلام، ج20، ص70.</ref> پشتوانه آنان، روایاتی از [[امام صادق(ع)]] است که <ref>الکافی، ج4، ص230؛ التهذیب، ج5، ص448.</ref><ref>التهذیب، ج5، ص420.</ref><ref>الکافی، ج4، ص227؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص252.</ref><ref>الکافی، ج4، ص230؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص254.</ref>که بر اقامت نکردن در مکه و بیرون رفتن از آن، پس از ادای [[حج]] تاکید کرده است. همچنین برخی روایات از سیره [[حضرت محمد (ص)|پیامبر گرامی(ص)]] در بیرون آمدن از مکه پس از ادای مناسک حج حکایت دارند.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص194؛ علل الشرایع، ج2، ص446.</ref> گزارش شده که [[حضرت علی(ع)]] از آنرو که [[پیامبر(ص)]] از مکه مهاجرت کرده بود، هیچگاه شب را در مکه سپری نمیکرد.<ref>نک: بحار الانوار، ج96، ص82.</ref> | ||
در روایات و منابع فقهی، چندین حکمت برای این کراهت یاد شده است؛ از جمله: پدیدار شدن قساوت قلب به سبب اقامت در مکه،<ref>علل الشرایع، ج2، ص446؛ المقنعه، ص444.</ref> قبح بیشتر ارتکاب گناه در مکه در مقایسه با مکانهای دیگر،<ref>الدروس، ج1، ص471؛ وسائل الشیعه، ج13، ص231-232؛ جواهر الکلام، ج20، ص70.</ref> بیرون شدن اجباری (هجرت) پیامبر(ص) از مکه،<ref>علل الشرایع، ج2، ص446.</ref> از میان رفتن حرمت مکه بر اثر حضور مداوم در آن،<ref>نک: مسالک الافهام، ج2، ص380.</ref> لزوم تداوم اشتیاق به حضور در مکه، و پرهیز از ملالت بر اثر اقامت در آن.<ref>الکافی، ج4، ص230؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص254.</ref> | |||
====دیدگاه غیرمشهور==== | ====دیدگاه غیرمشهور==== | ||
در برابر، احادیثی گزارش شده که از آنها استحباب اقامت در مکه فهمیده میشود؛<ref>التهذیب، ج5، ص476.</ref> <ref>الکافی، ج2، ص612؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص226.</ref><ref>المحاسن، ج1، ص68؛ التهذیب، ج5، ص468.</ref>مفاد این احادیث، برتری اقامت در مکه بر اقامت در دیگر شهرها، برابری غذا خوردن در مکه با روزه گرفتن در جایهای دیگر<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص227.</ref> و برابری خوابیدن در مکه با شب زندهداری<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص228.</ref> و [[جهاد]] یا [[شهادت]] در سرزمینهای دیگر است. | در برابر، احادیثی گزارش شده که از آنها استحباب اقامت در مکه فهمیده میشود؛<ref>التهذیب، ج5، ص476.</ref> <ref>الکافی، ج2، ص612؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص226.</ref><ref>المحاسن، ج1، ص68؛ التهذیب، ج5، ص468.</ref>مفاد این احادیث، برتری اقامت در مکه بر اقامت در دیگر شهرها، برابری غذا خوردن در مکه با روزه گرفتن در جایهای دیگر<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص227.</ref> و برابری [[خوابیدن در مکه]] با شب زندهداری<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص228.</ref> و [[جهاد]] یا [[شهادت]] در سرزمینهای دیگر است. | ||
برخی فقیهان امامی در صدد سازگاری این روایات برآمدهاند تا تعارض ظاهری میان آنها را بزدایند. گروهی حدیثهای دلالتگر بر کراهت اقامت در مکه را درباره کسانی شمردهاند که برای خود احتمال گناه و هتک حرمت کعبه را بسیار میدانند. اما برای کسانی که درباره خود احتمال گناه و هتک نمیدهند، اقامت در مکه را مستحب دانستهاند.<ref>الدروس، ج1، ص471؛ الرسائل العشر، ص226.</ref> | برخی فقیهان امامی در صدد سازگاری این روایات برآمدهاند تا تعارض ظاهری میان آنها را بزدایند. گروهی حدیثهای دلالتگر بر کراهت اقامت در مکه را درباره کسانی شمردهاند که برای خود احتمال گناه و [[هتک حرمت کعبه]] را بسیار میدانند. اما برای کسانی که درباره خود احتمال گناه و هتک نمیدهند، اقامت در مکه را مستحب دانستهاند.<ref>الدروس، ج1، ص471؛ الرسائل العشر، ص226.</ref> | ||
شماری دیگر اقامت در مکه را برای تجارت، [[مکروه]] و برای عبادت، [[مستحب]] شمردهاند.<ref>الدروس، ج1، ص472؛ الرسائل العشر، ص226؛ جواهر الکلام، ج20، ص72-73.</ref> شماری دیگر به پشتوانه احادیث،<ref>الکافی، ج4، ص230.</ref> کراهت اقامت در مکه را مشروط به توقف یک سال و بیشتر در مکه کرده و بر آنند که اگر اقامت کمتر از یک سال باشد<ref>الجامع للشرائع، ص230؛ کشف اللثام، ج6، ص284.</ref> یا شخص سکونتکننده در میان سال از مکه بیرون شود و بازگردد،<ref>مجمع الفائده، ج7، ص382؛ وسائل الشیعه، ج13، ص232.</ref> اقامتش مکروه نیست. برخی فقیهان کراهت اقامت در مکه را منوط به آن دانستهاند که بیش از سه سال باشد و اقامت کمتر از آن را مکروه به شمار نیاوردهاند.<ref>مجمع الفائده، ج7، ص387.</ref> بر پایه نظری دیگر، اقامت در مکه تنها برای کسانی که از قساوت قلب در امان نیستند، مکروه است و برای دیگران مکروه نیست.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص254، «پاورقی.</ref> | شماری دیگر اقامت در مکه را برای تجارت، [[مکروه]] و برای عبادت، [[مستحب]] شمردهاند.<ref>الدروس، ج1، ص472؛ الرسائل العشر، ص226؛ جواهر الکلام، ج20، ص72-73.</ref> شماری دیگر به پشتوانه احادیث،<ref>الکافی، ج4، ص230.</ref> کراهت اقامت در مکه را مشروط به توقف یک سال و بیشتر در مکه کرده و بر آنند که اگر اقامت کمتر از یک سال باشد<ref>الجامع للشرائع، ص230؛ کشف اللثام، ج6، ص284.</ref> یا شخص سکونتکننده در میان سال از مکه بیرون شود و بازگردد،<ref>مجمع الفائده، ج7، ص382؛ وسائل الشیعه، ج13، ص232.</ref> اقامتش مکروه نیست. برخی فقیهان کراهت اقامت در مکه را منوط به آن دانستهاند که بیش از سه سال باشد و اقامت کمتر از آن را مکروه به شمار نیاوردهاند.<ref>مجمع الفائده، ج7، ص387.</ref> بر پایه نظری دیگر، اقامت در مکه تنها برای کسانی که از قساوت قلب در امان نیستند، مکروه است و برای دیگران مکروه نیست.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص254، «پاورقی.</ref> | ||
| خط ۱۵۳: | خط ۱۵۲: | ||
[[رده:مستحبات]] | [[رده:مستحبات]] | ||
[[رده:مکروهات]] | [[رده:مکروهات]] | ||