در حال ویرایش امام سجاد(ع)

{{در دست ویرایش|ماه=[[خرداد]]|روز=[[۵]]|سال=[[۱۴۰۵]]|کاربر=Mo.ali.rezapour }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]

'''امام سجاد(ع)''' (۳۸ - ۹۵ق) معروف به زین‌العابدین، چهارمین امام شیعیان و فرزند [[امام حسین(ع)]] و پدر [[امام باقر(ع)]] است. وی به عبادت زیاد و زهد و اهل انفاق و صدقه مشهور است. محل دفن امام سجاد(ع) در [[بقیع|قبرستان بقیع]] است. بنابر بر قولی وی به دست  [[ولید بن عبدالملک|وَلید بن عبدالمَلِک]]، ششمین حاکم اموی، مسموم شد و به شهادت رسید. فضیلت زیارت امام سجاد(ع) در ضمن زیارات ائمه بقیع ذکر شده است.

امام سجاد(ع) در موارد متعددی به سفر حج رفته‌اند؛ تا جایی که برخی گفته‌اند ایشان بیست بار به سفر حج رفته‌اند. ایشان در روایتی، مشهور به [[حدیث شبلی]]، به اسرار حج و معانی باطنی اعمال حج پرداخته‌اند.

مکان‌هایی منسوب در کشور عراق منسوب به امام سجاد(ع) است که عبارتند از: [[مقام امام زین‌العابدین (حله)|مقام امام سجاد(ع) در حله]]، [[مقام امام زین‌العابدین (نجف)|مقام امام سجاد(ع) در نجف]] و [[مقام امام زین‌العابدین (کربلا)|مقام امام سجاد(ع) در کربلا]].  

علی بن حسین مشهور به سجاد و زین‌العابدین؛ چهارمین پیشوای شیعیان است که بر اساس قول مشهور در سال 38 هجری متولد شد.<ref>. الکافی، ج1، ص 466؛ الارشاد، ج2، ص 137 </ref> امام سجاد(ع) سال‌های آخر خلافت جدش [[امام علی(ع)]] را درک کرد، 13 سال با عمویش [[امام حسن(ع)]] و 23 سال در کنار پدرش [[امام حسین(ع)]] بود. امام سجاد در واقعه عاشورای سال 61 هجری در جریان قیام امام حسین(ع) در کربلا حضور داشت؛ اما به جهت بیماری از این معرکه جان سالم به در برد و پس از این واقعه 33 یا 34 سال زندگی کرد.<ref>. تاريخ‏الطبري، ج‏11، ص630.  </ref>

امام سجاد(ع) جزء دوازده امام معصوم شیعیان شمرده می‌شود.<ref>طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۹۶و۳۹۷.</ref> امامت وی با شهادت امام حسین(ع) در عاشورای سال ۶۱ قمری آغاز شد و تا زمان شهادتش، یعنی سال ۹۴ قمری یا سال ۹۵ قمری ادامه داشت..<ref>شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛</ref> امام سجاد(ع) در سال 94<ref>. تاریخ الطبری، ‏11، ص631 ؛ انساب الاشراف، ج10، ص 237.</ref> یا 95 هجری<ref>. تاريخ مدینه دمشق، ج‏41، ص416.    </ref> بر اساس قولی به دست [[ولید بن عبدالملک|وَلید بن عبدالمَلِک]](حک: 86-96) مسموم شد و به شهادت رسید<ref>. الإتحاف بحب الأشراف، ص 277.</ref> و در [[قبرستان بقیع]] و نزد قبر عمویش امام حسن(ع) مدفون شد.<ref> . تاريخ‏ الطبري، ج‏11، ص631.</ref> روایات زیادی از سیره عبادی و عبادت‌های زیاد امام سجاد(ع) نقل شده است.<ref>ذهبی، العِبَر، دار الکتب العلمیه، ج۱، ص۸۳.</ref> مجموعه دعاهای ایشان در [[کتاب صحیفه سجادیه]] جمع آوری شده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۱۵، ص۱۸-۱۹.</ref> امام سجاد را فردی اهل سخاوت،<ref>تاریخ یعقوبی، احمد بن اسحاق یعقوبی، نشر شريف رضى، قم، چاپ‌ اول‌، بی‏تا، ج ۲، ص ۲۵۹.</ref> و مهربان با مستمند و یتیمان و اهل انفاق و صدقه توصیف کرده‌اند.<ref>بحارالأنوار، محمدباقر مجلسی، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404ق، چاپ دوم، ج 46، ص۶۲ و 63.</ref>

دوران امامت امام سجاد(ع) معاصر با چند تن از خلفای اموی(حک:41-132) و زبیریان(حک:64-73) شامل [[یزید بن معاویه]](64-61)، [[عبدالله بن زبیر|عَبدالله بن زُبَیر]](73-64)، [[معاویه بن یزید]](64)، [[مروان بن حکم]](65)، [[عبدالملک مروان]](65-86) و [[ولید بن عبدالملک]](96-86) بود. حاکمیت جریان اموی و تسلط چند ساله زبیریان بر مکه و مدینه به عنوان مخالفان شیعه و اهل بیت(ع) یکی از بحرانی‌ترین و دشوارترین ادوار امامت را برای امام سجاد(ع) پدید آورده بود.<ref>. رک: اثبات الوصیه، ص 167 – 168 ؛ صحیفه سجادیه، دعای 49 ، ص 244.</ref>

سیره عملی امام سجاد(ع) نشان دهنده توجه و اهمیت حج و مکه نزد ایشان است. حکایاتی وجود دارد که نشان می‌دهد امام سجاد(ع) در موارد متعددی<ref> . المحاسن، ج2، ص 361 ؛ مناقب آل ابی طالب، ج3، ص 293 - 294؛ الدر النظيم، ص 591 .    </ref> سواره<ref> . مناقب آل ابی طالب، ج3، ص 294.</ref> یا پیاده به حج ‌مشرف شده است.<ref> . الإرشاد، ج‏2، ص144؛ المنتظم، ج‏5، ص349 .</ref>  برخی شمار حج های امام علي بن الحسين(ع) را 20 مورد دانسته‌اند.<ref>. المحاسن، ج2، ص635؛ الخصال، ص517-518.</ref>

در منابع متقدم حکایات متعددی از سفرهای امام سجاد(ع) به مکه نقل شده است. گفته شده در یک مورد آن حضرت به منظور متقاعد ساختن عموی خویش محمد بن حنفیه که مدعی امامت بود، از وی خواست که به مکه و نزد حجرالاسود بروند و حجرالاسود امامت هر کس را تایید کند، وی امام است. به اذن الهی حجرالاسود به سخن درآمد و امامت امام سجاد(ع) را تایید کرد.<ref>. الکافی، ج1، ص 348 ؛ الإحتجاج، ج‏2، ص46.</ref>

یکی از سفرهای امام سجاد(ع) به مکه، همزمان با سفر هشام بن عبدالملک(حک105-125) به این شهر بوده است. هشام که در زمان خلافت پدرش عبدالملک(65 -86) یا برادرش ولید(86-96) به حج رفته بود،<ref>. الاختصاص، ص191؛ الاغانی، ج15، ص 217.</ref> وقتی خواست حجرالاسود را استلام کند، به جهت ازدحام جمعیت نتوانست این کار را انجام دهد، در همین زمان امام سجاد(ع) به حجرالاسود نزدیک شد، مردم به جهت احترام به آن حضرت و حفظ شان ایشان، کنار رفتند و حضرت به راحتی حجرالاسود را استلام کرد. هر چند هشام در پاسخ به شامیان از این که وی چه کسی است، اظهار بی اطلاعی کرد، اما در همین زمان فرزدق(م110) در قصیده ای با مطلع «هذا الّذي تعرف البطحاء وطأته  و البيت يعرفه و الحل و الحرم» به معرفی آن حضرت پرداخت.‏<ref>. الاغانی، ج15، ص 217 ؛ الاختصاص، ص 119  ؛ الارشاد، ج2، ص 151.</ref>

از منظر امام سجاد(ع) انجام حج و زیارت خانه خدا از ثواب و اجر بسیار فراوانی برخوردار است.<ref>. الكافى، ج‏4، ص411.  </ref> بر اساس روایتی از آن حضرت کسی که اعمال حج را به جا آورد، آمرزیده است و بهشت بر او واجب می‏گردد و گناهانش بخشیده می‏شود.<ref>. من لا یحضره الفقیه، ص 156.</ref> در روایت دیگری آن حضرت به شفاعت فرشتگان الهی از کسی که بین صفا و مروه سعی کند، اشاره دارد.<ref>. من لا يحضره الفقيه، ج‏2، ص209.  </ref>

حدیث شبلی روایتی است منسوب به [[امام زین‌العابدین(ع)]] که در آن امام در گفت‌وگوی با شبلی، [[اسرار حج|اسرار]] و معانی باطنی اعمال حج را بیان می‌کند. اسرار میقات، اسرار ورود به حرم، اسرار وقوف در مشاعر از جمله موضوعات مطرح در این حدیث است.

== دعای امام سجاد در روز عرفه ==

دعای امام سجاد (ع) در روز عرفه یا [[دعا|دعای]] چهل و هفتم از صحیفه سجادیه، که امام سجاد(ع) در [[روز عرفه]] خوانده است.

== محل دفن امام سجاد ==

امام سجاد(ع)<ref>الکافی، ج1، ص469؛ </ref> در کنار امام حسن(ع)،‌<ref>الکافی، ج1، ص472.</ref> امام باقر(ع)<ref>مروج الذهب، ج3، ص219.</ref> و امام صادق(ع)<ref>مروج الذهب، ج3، ص219.</ref> در قبرستان بقیع دفن است. در قرن پنجم، [[مجدالملک براوستانی]] (درگذشت: 492ق)، وزیر [[سلجوقیان]]، بارگاه و گنبدی بلند بر قبور امامان شیعه ساخت.<ref>الکامل، ج10، ص352.</ref> این گنبد و بارگاه یک بار در سال 1220 قمری توسط وهابیان تخریب شد و پس از بازسازی در سال 1233ق، توسط حکومت عثمانی،<ref>بقیع در آینه نگاره‌های هنری، ص 21</ref> بار دیگر توسط وهابی ها در سال 1344ق تخریب شد و تاکنون بدون گنبد و ساختمان در محوطه قبرستان بقیع باقی مانده است.<ref>تخریب و بازسازی بقیع، ص۴۱.</ref>

== زیارت‌ امام سجاد ==

فضیلت زیارت امام سجاد(ع) در ضمن زیارات ائمه بقیع ذکر شده است. در روایتی از امام صادق(ع)، زیارت ائمه پس از [[حج]]، خاتمه [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] دانسته شده است که با این کار، اعمال حج کامل می شود.<ref>بحار الأنوار، ج97، ص139. و ص۲۰۶.</ref>  

زیارت ایشان زیارت‌نامه‌ای مخصوص دارد که زائر به هنگام حضور بر قبر امام سجاد در [[بقیع|قبرستان بقیع]] می‌خواند.<ref>قلائد الدرر فی مناسک من حج و اعتمر، ج۱، ص۱۱۲.</ref> به باور عالمان شیعه بهترین زیارت برای [[زیارت]] امامان شیعه، زیارت جامعه کبیره و [[زیارت امین الله]] است.  

== مکان‌های زیارتی منسوب به امام سجاد ==

سه مکان در کشور عراق منسوب به امام سجاد(ع) است که عبارتند از:

مقام منتسب به امام سجاد در شهر حله، متشکل از دو اتاق مستطیل شکل با گنبدی سبزرنگ و دو مناره است. در این محل ضریح یا صندوقچه‌ای به ارتفاع بیش از یک متر، به نشانه محل حضور امام زین‌العابدین(ع)، نصب شده و با پارچه‌های سبزرنگ، پوشانیده شده است.<ref>زیارت‌گاه‌های عراق، ج۲، ص۵۰.</ref>

مقام امام سجاد در نجف در ضلع غربی [[آستان مقدس علوی]] قرار دارد. این مقام در حقیقت، محل توقف و اقامت امام زین‌العابدین(ع) در زمان زیارت جدشان، امیرمؤمنان(ع) بوده و حضرت در اینجا به عبادت و نماز پرداخته‌اند.<ref>زیارت‌گاه‌های عراق، ج۱، ص۷۷.</ref>

مقام امام زین‌العابدین(ع) و اسرای کربلا، یکی از توقفگاه‌های کاروان اسرای کربلا در کشور عراق و در [[کربلا]]، منطقه خسیف واقع شده است.<ref>المواقع الاثریة والسیاحیة فی کربلاء، ص١٢٩.</ref>

 

* الاتحاف بحب الاشراف: جمال الدین شبراوی، قم، دارالکتاب، 1423ق.

* اثبات الوصیه: علی بن حسین مسعودی، قم، انصاریان، 1426ق.

* الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد: شيخ مفيد محمد بن محمد بن النعمان (336-413ق.)، تحقيق مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، بيروت، دار المفيد، 1414ق.

* الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، شیخ مفید، محمد بن محمد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

* الاحتجاج علي اهل اللجاج: احمد بن علي الطبرسي (م.520ق.)، تحقيق سيد محمد باقر موسوي خرسان، نجف، دار النعمان، 1386ق.  

* الاختصاص: محمد بن محمد بن نعمان المفيد (م.413ق.)، تحقیق علی اکبر غفاري و سید محمود زرندي، بيروت، دار المفيد، 1414ق.

* إعلام الوری بأعلام الهدی، طبرسی، فضل بن حسن،  تهران، اسلامیه،‌ چاپ سوم، ۱۳۹۰ق

* الاغاني: ابوالفرج اصفهاني (م.356ق.)، تصحيح عبدالله علي مهنّا و سمير جابر، بيروت، دار الفکر، بي‌تا.  

* انساب الاشراف: احمد بن يحيي البلاذري (م.279ق.)، تحقيق سهيل صادق زکار و رياض زرکلي، بيروت، دار الفکر، ‌1417‌ق.  

* بقیع در آینه نگاره‌های هنری، احمد خامه‌یار، تهران، مشعر، 1403

* تاريخ الطبري (تاريخ الامم و الملوك): محمد بن جریر الطبري (م.310ق.)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1378ق.

* تاريخ مدينة دمشق: علي بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله ابن عساكر (م.571ق.)، تحقیق علي شيري، بيروت، دار الفكر، 1415ق.

* تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.

* الدر النظيم في مناقب الائمّه اللهاميم: ابن حاتم العالمي (م.646ق.)، قم، النشر الاسلامی، 1420ق.  

* الذریعة الی تصانیف الشیعه، آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳ق.

* زیارت‌گاه‌های عراق، فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، تهران، سازمان حج و زیارت،‌ بی‌تا،

* الخصال المحمودة و المذمومه: شيخ صدوق محمد بن علي بن بابويه (311-381ق.)، تحقيق علي‌اکبر غفاري، قم، النشر الاسلامي، 1410ق.

* صحیفه السجادیه: علی بن الحسین، قم، الهادی، 1318ق.

* العِبَر فی خبر من غبر، ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، بی‌تا.

* الکافي: محمد بن يعقوب کليني (م.329ق.)، تحقيق علي‌اکبر غفاري، تهران، دار الکتب اسلاميه، 1362ش.

* الکامل فی التاریخ: ابن اثیر (م. 630ق.) ، بیروت، دار صادر، 1385ق.

* المحاسن: احمد بن محمد بن خالد البرقي (م.274ق.)، به کوشش سيد جلال‌الدين محدث ارموي، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1326ش.

* مروج الذهب: المسعودی (م. 346ق.) ، به کوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.

* من لا يحضره الفقيه: شيخ صدوق محمد بن علي بن بابويه (م.381ق.)، تحقیق علی اکبر غفاري، قم، النشر الاسلامي، 1404ق.

* مناقب آل ابي طالب: ابن شهر آشوب (م.588ق.)، تحقیق گروهي از اساتيد نجف، نجف، المکتبة الحيدريه، 1376ق.

* المنتظم في تاريخ الملوک و الامم: عبدالرحمان بن علي ابن الجوزي (م.597ق.)، تحقيق محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا و نعيم زرزور، بيروت، دار الکتب العلميه، 1412ق.  

* '''المواقع الاثرية والسياحية في كربلاء'''، سلمان هادي آل طعمة، تهران، موسسه فرهنگي و هنري مشعر، ١۴٣١ه. ق - ١٣٨٩ش.