در حال ویرایش ام البنین

{{جعبه اطلاعات اصحاب
|نام  = ام البنین
| تصویر        = مزار حضرت ام البنین(س).jpg
| توضیح تصویر  = مزار حضرت ام البنین(س) در [[بقیع]]
| نام کامل     = فاطمه دختر حِزام بن‌ خالد بن ربیعه
| کنیه         = 
| لقب          = ام البنین
| زادروز/زادگاه = سال پنجم قمری
| محل زندگی     = [[کوفه]]، [[مدینه]]
| مهاجر/انصار  = 
| نسب/قبیله    = [[بنی‌کلاب‌ بن ربیعه]] از تیره‌های [[قبیله بنی‌عامر بن صعصعه]]
| خویشاوندان سرشناس   = 
| تاریخ و مکان درگذشت/شهادت = ۱۳ جمادی الثانی سال ۶۴ یا ۷۰ق [[مدینه]]
| نحوه درگذشت/شهادت = 
| مدفن = قبرستان بقیع
| زمان اسلام آوردن = 
| نحوه اسلام آوردن = 
| حضور در جنگ‌ها = 
| هجرت به       = 
| دلیل شهرت    = 
| نقش‌های برجسته    = 
| دیگر فعالیت‌ها   = 
| آثار             = 
}}

'''اُمّ البنین'''، همسر [[امام علی|امام علی(ع)]] و از دفن شدگان در [[بقیع]]، از قبیله [[بنی‌عامر بن صعصعه]] از عرب عدنانی است. به پیشنهاد [[عقیل]] به همسری امام علی(ع) درآمد. او به خاطر داشتن چهار فرزند پسر از امام علی(ع) به نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان، ام البنین لقب گرفت. همه فرزندان او در [[کربلا]] و در رکاب [[امام حسین|امام حسین(ع)]] به شهادت رسیدند. هنگام باخبر شدن از [[واقعه کربلا]] او درباره امام حسین(ع) می‌پرسید و می گفت: اگر حسین زنده باشد، غمی نیست که فرزندانم را از دست داده باشم. ام البنین در 13 جمادی الثانی سال 64 یا 70ق درگذشت و در بقیع مدفون شد. نسل امام علی(ع) از ام البنین فقط از طریق [[عبیدالله بن عباس]] ادامه یافت.

محبت ام البنین به اهل بیت و نیز شهادت فرزندانش در رکاب سیدالشهدا(ع) موجب شده تا [[شیعیان]] برای او جایگاهی والا قائل باشند.

==خاندان و نسب==

فاطمه دختر حِزام/ حرام<ref>مروج الذهب، ج3، ص63؛ العقد الفرید، ج5، ص134.</ref>‌ بن‌ خالد بن ربیعه، از تیره [[بنی‌کلاب‌ بن ربیعه]] از قبیله بنی‌عامر بن صعصعه از عرب عدنانی است.<ref>المعارف، ص88؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص213؛ جمهرة انساب العرب، ص37.</ref> مادر‌ ام البنین، ثُمامه دختر سهیل بن عامر بن مالک نیز به تیره بنی‌کلاب نسب می‌برد. <ref>انساب الاشراف، ج3، ص389؛ جمهرة انساب العرب، ص282.</ref>عموی او، [[لبید بن ربیعه]]، از شاعران مشهور عرب است.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص412؛ تاریخ طبری، ج11، ص541.</ref>هنگام ولادت وی مشخص نیست. برخی تولد او را حدود سال پنجم ق. دانسته‌اند.<ref>‌ام البنین سیدة نساء العرب، ص9؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389؛ ستاره درخشان، ص12.</ref>‌ام البنین را زنی شاعر و فصیح<ref>اعلام النساء، ج4، ص40؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389.</ref>و از خانواده‌ای اصیل و شجاع شمرده‌اند.<ref>عمدة الطالب، ص357؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389.</ref>بر پایه گزارش‌هایی، پدران و خویشان‌ ام البنین از دلیران عربِ پیش از [[اسلام]] بودند؛ چنان‌که ابو‌بره عامر بن مالک، جد دوم او، در میان قبایل عرب در شجاعت بی‌نظیر خوانده شده و از او با تعبیر کنایی «مُلاعِب الاَسِنّه» (بازیگر با نیزه‌ها) یاد کرده‌اند.<ref>عمدة الطالب، ص356؛ الاصابه، ج2، ص396؛ تنقیح المقال، ج2، ص128.</ref>

==ازدواج با امام علی==

از زندگی او تا پیش از ازدواجش با امام علی(ع) خبری در دست نیست. پس از شهادت [[حضرت زهرا|حضرت زهرا(س)]] به همسری امام علی(ع) درآمد. با توجه به تولد نخستین فرزند او، عباس، به سال 26ق.<ref>تنقیح المقال، ج2، ص128.</ref>و وجود ‌گزارش‌هایی درباره ازدواج حضرت علی با اُمامه، خواهر زاده حضرت فاطمه(س) بر پایه وصیت ایشان، <ref>المناقب، ج3، ص137؛ اسد الغابه، ج6، ص22.</ref> به نظر می‌رسد ازدواج‌ ام البنین حدود سال 25ق. رخ داده باشد. نیز ‌گزارش‌هایی از ازدواج او به عنوان دومین همسر امام علی(ع) در دست است.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص153؛ تذکرة الخواص، ص57.</ref>

== شهادت فرزندان در کربلا ==

ثمره ازدواج‌ ام البنین با علی(ع)، فرزندانی به نام‌های [[عباس بن علی|عباس]]، [[جعفر بن علی|جعفر]]، [[عبدالله بن علی|عبدالله]] و [[عثمان بن علی|عثمان]] بود.<ref>الطبقات، ج3، ص14؛ انساب الاشراف، ج3، ص390؛ المنتظم، ج5، ص69.</ref>شماری دیگر، ابوبکر را نیز بر فرزندان او افزوده<ref>الامامة و السیاسه، ج2، ص12؛ العقد الفرید، ج5، ص134؛ جمهرة انساب العرب، ص38.</ref>و شماری از عثمان یاد نکرده‌اند.<ref>المعارف، ص88؛ مروج الذهب، ج3، ص63؛ الاختصاص، ص82.</ref>

‌ام البنین در کربلا حضور نداشت؛ اما فرزندانش همگی در رکاب امام حسین(ع) به شهادت رسیدند. عثمان با کنیه ابوعمرو در 21 سالگی، جعفر با کنیه ابوعبدالله در 29سالگی<ref>الطبقات، ج3، ص14؛ انساب الاشراف، ج2، ص413؛ المناقب، ج3، ص259.</ref>و عبدالله (اکبر)<ref>المجدی، ص15.</ref>با کنیه ابومحمد در 25 سالگی به شهادت رسیدند.<ref>مقاتل الطالبیین، ص87؛ رجال طوسی، ص99، 102؛ اعلام الوری، ج1، ص395.</ref>عباس که از او با لقب عباس الاکبر و با کنیه ابوالفضل یاد شده است، <ref>انساب الاشراف، ج2، ص413؛ مقاتل الطالبیین، ص89؛ المجدی، ص15.</ref> از دیگر برادران تنی خود بزرگ‌تر و واپسین شهید از آنان است.<ref>مقاتل الطالبیین، ص84؛ شرح الاخبار، ج3، ص184.</ref>در ‌شب [[تاسوعا]] [[عبدالله بن ابی‌المحل بن حزام]]، برادرزاده‌ ام البنین، و نیز [[شمر بن ذی الجوشن کلابی]]، از قبیله‌ ام البنین، امان‌نامه‌ای را از [[عبیدالله بن زیاد]] برای فرزندان‌ ام البنین در کربلا آوردند؛ اما با واکنش تند ایشان روبه‌رو شدند.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص415؛ الفتوح، ج5، ص94؛ الارشاد، ج2، ص89.</ref>

==سوگواری برای امام حسین و فرزندان==

به ‌گزارش شماری از منابع، ‌ام البنین در پی آگاهی از واقعه کربلا، برای جان امام حسین(ع) بیش از پسرانش نگران بود. او از حال امام جویا شد و گفت: اگر حسین زنده باشد، غمی نیست که فرزندانم را از دست داده باشم.<ref>شرح الاخبار، ج3، ص186؛ تنقیح المقال، ج3، ص70؛ اشعار النساء، ص133.</ref>از آن پس وی در خانه‌اش با حضور زنان [[بنی‌هاشم]] مجلس سوگواری برپا می‌کرد.<ref>ادب الطف، ص74.</ref>او هر روز با نوه‌اش‌ عبیدالله‌، فرزند عباس، به بقیع می‌رفت و سروده‌هایی را که‌ خود در رثای عباس سروده‌ بود، می‌خواند.<ref>شرح الاخبار، ج3، ص186؛ ابصار العین، ص64؛ مع رکب الحسین، ج6، ص410.</ref>مردم نزد او گرد می‌آمدند و با وی در گریستن‌ هم‌نوا می‌شدند. گفته‌اند که حتی [[مروان‌ بن‌ حکم‌ اموی]]، از دشمنان اهل بیت، نیز با شنیدن سروده‌های جانسوز او می‌گریست‌.<ref>مقاتل الطالبیین‌، ص90؛ شرح الاخبار، ج3، ص186؛ بحار الانوار، ج45، ص56.</ref> 

==درگذشت و مزار==

زمان درگذشت وی را 13 جمادی الثانی سال 64 یا 70ق. ‌گزارش کرده‌اند.<ref>‌ام البنین، ص41.</ref>برخی مدفن او را در بقیع، سمت چپِ ورودی و کنار صفیه و عاتکه، عمه‌های پیامبر(ص) دانسته‌اند.<ref>آثار اسلامی، ص349.</ref>اما شماری دیگر این سخن را رد کرده‌اند؛ زیرا افزون بر فقدان شاهد تاریخی در منابع اصیل، حتی در سفرنامه‌های دو سده اخیر، از این گزارش خبری‌ در دست نیست. از این رو، می‌توان گفت قبر وی می‌بایست کنار دیگر همسران امیرمؤمنان(ع) و فرزندان ایشان در بقیع باشد؛ اما مکان دقیق آن مشخص نیست.<ref>تاریخ حرم، ص275.</ref>محبت خالصانه‌ ام البنین به اهل بیت و نیز شهادت فرزندانش در رکاب سیدالشهدا(ع) موجب شده تا [[شیعیان]] برای او جایگاهی والا و ارزشی ویژه قائل باشند و از او نزد [[خدا]] شفاعت طلبند.

==نسل امام علی از ام البنین==

نسل امام علی(ع) از همسرش‌ ام البنین تنها از طریق عُبیدالله بن عباس استمرار یافت: <ref>انساب الاشراف، ج2، ص412؛ تاریخ طبری، ج5، ص153؛ الشجرة المبارکه، ص184.</ref>

* عبیدالله بن حسن بن عبیدالله بن عباس که به سال 204ق. به امارت حرمین رسید و امیر الحاج آن سال بود.<ref>نهایة الارب، ج22، ص211؛ عمدة الطالب، ص357.</ref>
* فضل بن حسن بن عبیدالله که به وی ابن ‌هاشمیه می‌گفتند و نزد خلفا دارای حشمت و احترام بود.<ref>المجدی، ص232؛ عمدة الطالب، ص357.</ref>
* محمد بن علی بن حمزه که شاعر و راوی حدیث [[امام حسن عسکری|امام حسن عسکری(ع)]] بود و مادر امام پس از شهادت فرزندش در منزل او ماند.<ref>رجال النجاشی، ص347؛ المجدی، ص235؛ عمدة الطالب، ص358.</ref>
* عباس بن حسن بن عبیدالله که به اعتقاد علویان در شعر سرآمد فرزندان [[ابوطالب]] بود و در بقیع دفن شد.<ref>المجدی، ص236؛ عمدة الطالب، ص395.</ref>

=== امام‌زادگان از نسل ام البنین ===
در ایران، شماری از تبار حضرت عباس دارای آرامگاه و بارگاه هستند و مردم به زیارت آنان می‌روند. امامزاده سید ( [[شاه سید علی]] ) در قم از آن جمله است که نسب او را این گونه ‌گزارش کرده‌اند: علی بن ابراهیم بن جعفر بن عباس بن امیر المؤمنین.<ref>تربت پاکان قم، ج1، ص150؛ تربت پاکان آثار و بناهای قدیم، ج2، ص103.</ref>البته بیشتر نوادگان عباس در [[عربستان]] و کشورهایی مانند [[عراق]]، [[مصر]]، [[اردن]] و [[ترکمنستان]] پراکنده‌اند که از ایشان برخی در دانش و ادب و شعر و [[حدیث]] سرآمد دوران خویش بوده‌اند؛ از جمله ابویعلی حمزة بن قاسم بن علی بن حمزة بن حسن بن عبیدالله بن عباس از محدثان مورد اعتماد شیعه و صاحب کتاب التوحید، الزیاره و المناسک که مزار او در [[حله]] عراق معروف است و مردم به زیارتش می‌روند.<ref>رجال النجاشی، ص140؛ بحار الانوار، ج48، ص315؛ ج53، ص286؛ الکنی و الالقاب، ج1، ص186.</ref>

== جستار وابسته ==

* [[زیارت ام البنین]]

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/8998
| عنوان = ام البنين
| نویسنده = سيدمحمود ساماني
}}
*'''آثار اسلامی مکه و مدینه''': رسول جعفریان، قم، مشعر، 1386ش

*'''ابصار العین فی انصار الحسین''': محمد السماوی، به کوشش الطبسی، مرکز الدراسات الاسلامیه، 1419ق

*'''الاختصاص''': المفید (م. 413ق.)، به کوشش غفاری و زرندی، بیروت، دار المفید، 1414ق

*'''ادب الطف او شعراء الحسین''': جواد شبّر، بیروت، مؤسسة التاریخ، 1422ق

*'''الارشاد''': المفید (م. 413ق.)، بیروت، دار المفید، 1414ق

*'''الاستیعاب''': ابن عبدالبر (م. 463ق.)، به کوشش البجاوی، بیروت، دار الجیل، 1412ق

*'''اسد الغابه''': ابن اثیر (م. 630ق.)، بیروت، دار الفکر، 1409ق

*'''اشعار النساء المؤمنات''': ام علی، نشر سعید بن جبیر، 1413ق

*'''الاصابه''': ابن حجر العسقلانی (م. 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق

*'''اعلام النساء فی عالمی العرب و الاسلام''': عمر رضا کحاله، دمشق، المکتبة الهاشمیه

*'''اعلام الوری''': الطبرسی (م. 548ق.)، قم، آل البیت، 1417ق

*'''اعیان الشیعه''': سید محسن الامین (م. 1371ق.)، به کوشش حسن الامین، بیروت، دار التعارف ‌

*'''ام البنین سیدة نساء العرب''': السید مهدی السیوج، المکتبة الحیدریه، 1377ق ‌

*'''ام البنین3''': ام زینب الکتبی، المکتبة الحیدریه

*'''الامامة و السیاسه''': ابن قتیبه (م. 276ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، الرضی، 1413ق

*'''انساب الاشراف''': البلاذری (م. 279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دار الفکر، 1417ق

*'''بحار الانوار''': المجلسی (م. 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق

*'''تاریخ حرم ائمه بقیع''': محمد صادق نجمی، قم، مشعر، 1380ش

*'''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی

*'''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (م. 292ق.)، بیروت، دار صادر، 1415ق

*'''تذکرة الخواص''': سبط بن الجوزی (م. 654ق.)، قم، الرضی، 1418ق

*'''تربت پاکان آثار و بناهای قدیم قم''': مدرس طباطبایی، قم، مهر

*'''تربت پاکان قم شرح حال مدفونین در سرزمین قم''': عبدالحسین جواهر کلام، قم، انصاریان، 1424ق

*'''تنقیح المقال فی علم الرجال''': المامقانی (م. 1351ق.)، نجف، المرتضویه، 1352ق

*'''جمهرة انساب العرب''': ابن حزم (م. 456ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق

*'''رجال طوسی''': الطوسی (م. 460ق.)، به کوشش قیومی، قم، نشر اسلامی، 1415ق

*'''رجال النجاشی''': النجاشی (م. 450ق.)، به کوشش شبیری زنجانی، قم، نشر اسلامی، 1418ق

*'''ستاره درخشان مدینه حضرت‌ام البنین''': علی ربانی خلخالی، مکتب الحسین(ع)، 1425ق

*'''الشجرة المبارکة فی انساب الطالبیه''': الفخر الرازی (م. 606ق.)، به کوشش الرجائی، قم، مکتبة النجفی، 1409ق

*'''شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار''': النعمان المغربی (م. 363ق.)، به کوشش جلالی، قم، نشر اسلامی، 1414ق

*'''الطبقات الکبری''': ابن سعد (م. 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق

*'''عباس رجل العقیدة و الجهاد''': محمد علی یوسف الاشیقر، به کوشش محمد صادق، محبین، 1422ق

*'''العقد الفرید''': احمد بن عبد ربه (م. 328ق.)، به کوشش مفید قمیحه، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1404ق

*'''عمدة الطالب''': ابن عنبه (م. 828ق.)، به کوشش آل الطالقانی، نجف، المطبعة الحیدریه، 1380ق

*'''الفتوح''': ابن اعثم الکوفی (م. 314ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الاضواء، 1411ق

*'''الکنی و الالقاب''': القمی (م. 1359ق.)، تهران، مکتبة الصدر

*'''المجدی فی انساب الطالبیین''': علی بن محمد العلوی (م. 709ق.)، به کوشش المهدوی، قم، مکتبة النجفی، 1409ق

*'''مروج الذهب''': المسعودی (م. 346ق.)، به کوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق

*'''مع رکب الحسین من المدینة الی المدینه''': محمد امین الامینی، قم، کوثر غدیر، 1423ق

*'''المعارف''': ابن قتیبه (م. 276ق.)، به کوشش ثروت عکاشه، قم، الرضی، 1373ش

*'''مقاتل الطالبیین''': ابوالفرج الاصفهانی (م. 356ق.)، به کوشش سید احمد صقر، بیروت، دار المعرفه

*'''مناقب آل‌ ابی‌ طالب''': ابن شهرآشوب (م. 588ق.)، به کوشش گروهی از اساتید، نجف، المکتبة الحیدریه، 1376ق

*'''المنتظم''': ابن الجوزی (م. 597ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق

*'''نهایة الارب''': احمد بن عبدالوهاب النویری (م. 733ق.)، قاهره، دار الکتب و الوثائق، 1423ق.
{{پایان}}
{{همسران امام علی}}

<onlyinclude>{{تکمیل مقاله
 | شناسه = شد
 | جعبه اطلاعات = شد<!--شد، - -->
 | عنوان‌بندی = شد
 | ویرایش = شد
 | لینک‌دهی = شد
 | عکس = شد
 | جعبه نقل قول = 
 | پیوند به بیرون = 
 | مطالعه بیشتر = 
 | پانویس و منابع = شد
 | ناوبری = شد
 | رده = شد
 | تغییر مسیر = شد
}}<onlyinclude>
[[رده:همسران امام علی]]

[[رده:مدفونان در بقیع]]
[[رده:همسران امام علی]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]