در حال ویرایش اهل سنت

'''اهل سنت''' (مشهور به سنی) به یکی از مذاهب اسلامی غیر از [[شیعه]] و [[اباضیه]] اطلاق می‌گردد. این گروه پس از رحلت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، [[خلافت]] را منوط به شورای [[اسلام|مسلمانان]] دانسته و خلافت چهار خلیفه نخست ([[ابوبکر بن ابی‌قحافه|ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب|عمر]]، [[عثمان بن عفان|عثمان]] و [[امام علی(ع)]]) را به‌ترتیب مشروع می‌شمارند. 

اهل‌سنت در [[فقه]] عمدتاً به چهار مذهب [[حنفی]]، [[مالکی]]، [[شافعی]] و [[حنبلی]] و در حوزهٔ کلامی نیز به فرقه‌هایی چون [[اشاعره]]، [[معتزله]] و [[اهل حدیث]] ([[سلفیه]]) تقسیم شده‌اند.

از منظر مذاهب اهل سنت (به جز [[وهابیت]])، [[زیارت|زیارت قبور انبیا و اولیا]] مشروع و حتی در برخی موارد [[مستحب]] شمرده شده است و در [[مناسک حج]] نیز در کلیات مشترک هستند؛ هرچند در برخی جزئیات همچون تعداد، [[ارکان حج|ارکان]] و [[واجبات حج]] اختلافات جزیی دارند.

== واژه شناسی ==
اَهْلِ سُنَّتْ مشهور به سُنّی، اصطلاحى‌ است که به‌ یکی از [[مذاهب مسلمانان]]، ‌غیر از گروه‌های [[شیعه]] و [[اباضیه]] اشاره دارد‌.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> این گروه پس از وفات رسول‌الله(ص)، خلافت را به شورای مسلمانان مشروط کرد.<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ص۸۴.</ref> تمایز اهل‌سنت و دیگر گروه‌های مذهبی مسلمانان در این است که آن‌ها، خلافت ۴ خلیفه اول؛ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) را به ترتیب بعد از پیامبر اسلام (ص)، مشروع و بر آن اتفاق نظر دارند،<ref>غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، ص۱۵۲–۱۵۴؛ سبحانی، بحوث، ج۱، ص۲۹۳–۳۰۲.</ref> برخلاف شیعیان که [[امام علی(ع)|حضرت علی(ع)]] را جانشین بلافصل پیامبر اسلام(ص) می‌دانند و اباضیه که به خلافت عثمان و حضرت علی(ع) منتقد هستند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref>

== مذاهب فقهی ==
اکثریت اهل‌ سنت‌ در مسائل فقهى‌، به ۴ مذهب‌ اصلی؛ حنفى‌، مالكى‌، شافعى‌ و حنبلى تقسیم گردیدند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۵.</ref>
* '''حنفیه:''' پیرو [[ابوحنیفه]] (۸۰‑۱۵۰ق)<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> که در کنار [[قرآن]] و [[سنت پیامبر(ص)]]، از عقل و قیاس بهره می‌گرفت.<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref>
* '''مالکیه:''' پیرو [[مالک بن انس]] (۹۳‑۱۷۹ق) با منابعی چون قرآن، سنت، عمل اهل مدینه و صلاح جامعه؛<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۴.</ref> این مذهب نمایندهٔ فقه حدیث‌گرای مدینه است.<ref>«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳ق»، ص۴۴۵.</ref>
* '''حنبلیه:''' پیرو [[احمد بن حنبل]] (۱۶۴‑۲۴۱ق) که معتقد به فقه حدیثی بود<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> و از رأی و قیاس پرهیز می‌کرد؛<ref>وضوء النبی (ص)، ج‌۱، ص۴۰۷.</ref> این مذهب بیش از دیگر مذاهب به ظاهر احادیث و اقوال [[صحابه]] گرایش دارد.<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref>
* '''شافعیه:''' پیرو [[محمد بن ادریس شافعی]] (۱۵۰‑۲۰۴ق) با فقهی حدیث‌مدار<ref>«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳»، ص۴۴۶.</ref> که ترکیبی از حدیث و رأی است؛<ref>الامام الشافعی، ص۱۷۸.</ref> از نظر شیعیان، این مذهب به [[مذهب امامیه]] نزدیک‌تر است.<ref>«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، برفی.</ref>

== مذاهب کلامی و اعتقادی ==
اهل سنت از نظر کلامی به چند فرقه تقسیم می‌شوند. 
* '''[[اهل حدیث]] (سلفیه):''' که تنها به کتاب و سنت مراجعه می‌کنند و عقل را دخالت نمی‌دهند،<ref>فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، ص 149.</ref> مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص246.</ref>
* '''[[معتزله]]:''' که به عقل بها داده و نصوص متعارض را تأویل می‌برند؛ بنیان‌گذار آن واصل بن عطاء بود.<ref>مجموعه آثار، ج3، ص85.</ref>
* '''[[اشاعره]]:''' که عقاید [[اهل حدیث]] را با تعدیلی پذیرفتند و [[ابوالحسن اشعری]] (م. ۳۲۴) آنها را بنیان نهاد.<ref>فرق و مذاهب كلامی، ص201.</ref>
* '''[[خوارج]]:''' گروهی که به دو خلیفه نخست مهر می‌ورزند و از [[امام علی(ع)|علی(ع)]] تبری می‌جویند؛ پس از [[جنگ صفین]] پدید آمدند.<ref>ملل و نحل، ج 1، ص 115؛ فرق و مذاهب كلامی، ص287.</ref>
* '''[[ماتریدیه]]:''' مذهب کلامی ابو منصور ماتریدی (م. ۳۳۳) که مانند اشاعره با معتزله مخالفت کرد، اما عقل‌گرایی در آن غلبه دارد.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص296.</ref>
* '''[[مرجئه]]:''' عمل را پس از نیت قرار داده و ایمان قلبی را برای نجات کافی می‌دانستند.<ref>الفرق بين الفرق، ص202؛ فرق و مذاهب كلامی، ص 283.</ref>
* '''[[وهابیت]]:''' منسوب به [[محمد بن عبدالوهاب]] (م. ۱۲۰۶ق) که با تأثیر از [[ابن تیمیه|ابن‌تیمیه]]، [[زیارت قبور]] و [[توسل]] را [[شرک]] دانست و دیگر مسلمانان را متهم به خروج از دین کرد.<ref>آئين وهابيت، ص29.</ref> عقاید افراطی آنان مایه تفرقه در امت اسلامی شده است. 

دیگر مذاهب کلامی اهل سنت عبارتند از: اباضیه، جهمیه، کرامیه، ضراریه، نجاریه.<ref>تاريخ فقه و فقها، ص84.</ref>

== زیارت از نظر اهل سنت ==
از دیدگاه مذاهب چهارگانه، حنفیان<ref>سرخسی، ج۲۴، ص۱۰؛ شرنبلانی، ج۱، ص۲۲۹؛ رد المحتار، ج۲، ص۶۲۶؛ قاری، ج۴، ص۱۲۵۵؛ تهانوی، ج‏۲، ص۱۰۸۲.</ref> و مالکیان قائل به جواز و استحباب،<ref>موطأ، ج۲، ص۴۸۵؛ المدخل، ج۱، ص۲۵۵.</ref> شافعیان<ref>المهذب (فقه شافعی)، ج۱، ص۳۱۷؛ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۴۴۵؛ فتح‌الباری، ج۳، ص۶۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۴۸۴.</ref> و حنبلیان (به جز ابن تیمیه)<ref>مقدسى، ج ۲، ص۵۶۵-۵۷۰.</ref> همگی قائل به جواز زیارت هستند؛ از‌این‌رو جز وهابیت، همهٔ مذاهب اسلامی زیارت قبور را مشروع دانسته و سیرهٔ مسلمانان بر عمران و احترام زیارتگاهها بوده است.<ref>تاریخ بغداد، ج ۱، ص۵۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۲، ص۲۴۱؛ المستدرک، ج ۳، ص۵۱۸؛ وفیات الأعیان، ج ۴، ص۱۶۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۱، ص۱۱۴؛ ابن جوزی، مناقب، ج ۱، ص۶۰۷-۶۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۶، ص۱۰۰.</ref>

وهابی‌ها زیارت را [[حرام]] می‌دانند، حال آنکه ادله روایی اهل سنت بر مشروعیت آن تأکید دارند.<ref>کنزالعمال، ج۵، ص۷۴.</ref> سیرهٔ مسلمانان از صدر اسلام بر پایه زیارت قبور استوار بوده است. خود پیامبر(ص) از [[بقیع]]،<ref>صحیح مسلم، ج۲، ص۶۶۹.</ref> [[غزوه احد|شهدای احد]]<ref>رد المحتار، ج۲، ص۲۴۲.</ref> و قبر [[آمنه بنت وهب|مادرش]]<ref>شعب الإیمان، ج۱۱، ص۴۶۹.</ref> و نیز [[صحابه]] و [[تابعین|تابعینی]] چون [[عبدالله بن عمر بن خطاب|عبدالله بن عمر]] و [[عایشه]] به زیارت [[قبر پیامبر|قبر رسول خدا(ص)]] می‌رفتند.<ref>ابن أبی شیبه، المصنف، ج۳، ص۵۷۶.</ref>

روایات مربوط به زیارت به چهار دسته تقسیم می‌شوند: ممنوعیت ابتدایی و سپس نسخ آن؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۰.</ref> نهی زنان،<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۲.</ref> اما سند آن ضعیف ارزیابی شده<ref>موسوعه الألبانی، ج۲، ص۳۷۰.</ref> و روایات متعدد دیگری بر جواز زیارت برای زنان؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۳.</ref> امر به زیارت برای مقاصدی همچون یادآوری آخرت<ref>مناوی، ج ۳، ص۱۶۲.</ref> و تأکید بر سیره‌ی همیشگی پیامبر(ص) در زیارت اهل قبور.<ref>صحیح ابن حبان، ج۷، ص۴۴۴.</ref>

== حج در مذاهب فقهی اهل سنت ==
در کلیات تفاوتی بین مذاهب فقهی اهل سنت درباره [[حج]] نیست و فقط در جزییات [[احکام حج]] باهم تفاوت دارند. به عنوان نمونه در اصل وجوب حج بر [[استطاعت|مستطیع]] اتفاق نظر دارند<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۱۹۳.</ref> و اقسام سه‌گانه‌ حج ([[حج تمتع|تمتع]]، [[حج افراد|افراد]] و [[حج قران|قران]]) را می‌پذیرند؛ اما قائل به تخییر هستند و در ترتیب فضیلتِ اقسام با یکدیگر اختلاف دارند.<ref>بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۹۵-۳۹۹؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۶۱۹-۶۲۶؛ خلاف، ج۱، ص۴۱۹-۴۲۳؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۰؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۶۱-۱۸۱.</ref> همچنین برخی جزییات مانند شماره ارکان حج<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> و شماره واجبات حج<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> بین مذاهب اهل سنت مورد اختلاف است.  

=== عمره ===
در [[عمره تمتع|واجبات عمره تمتع]] بین مذاهب اهل سنت اختلافاتی وجود دارد؛ به‌طوری که حنفیه و مالکیه پنج عمل، حنبلیه چهار عمل و شافعیه (با دو قول) سه یا چهار عمل را [[واجب]] می‌دانند؛ به نظر حنبلیه و شافعیه، [[نماز طواف]] سنت است، نَه واجب.<ref>بدائع الصنایع، ج۱۰؛ ص۶۴ و ۲۳؛ الهداية، ج۱۰، ص۲۸۸؛ الکافی فی فقه ابن حنبل، ج۱۱، ص۱۰۳۹؛ المقنع (فقه حنبلی)، ج۱۰ و ۱۱ ص۹۶۱-۹۶۲؛ المهذب (فقه شافعی)، ج۱۱، ص۸۴۸-۸۵۰؛ مختصر المزنی، ج۱۱، ص۸۲۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۷۲.</ref> 

اما در [[عمره مفرده]] همه فرقه‌های اهل سنت قائل به ۵ واجب هستند: 
# [[احرام|محرم شدن]] در [[میقات]] 
# طواف قدوم یا طواف تحیّت 
# نماز طواف 
# سعی بین صفا و مروه 
# [[حلق و تقصیر|تقصیر]] (بدون [[طواف نساء]]).<ref>مناسک حج، ص۳۱۵-۳۱۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶؛ الفقه علی المذهب الاربعة، ج۱، ص۵۸۹؛ الدروس، ص۴۰۰-۴۰۱؛ المبسوط، ج۱، ص۳۵۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۵۴.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
* '''آئين وهابيت'''، جعفر سبجانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''الاقتصاد فی الاعتقاد'''، محمد غزالی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۹ق.
* '''الامام الشافعی'''، ابراهیم بن علی وزیر، واشنگتن، منشورات کتاب، ۲۰۰۰م.
* '''الأم'''، أبوعبدالله محمد بن إدریس الشافعی، بیروت، دارالمعرفه،۱۹۹۰م.
* '''«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳» در «مدخل اسلام»'''، احمد پاکتچی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* '''بدائع الصنایع (الفقه الحنفی)'''، علاءالدین بن مسعود کاشانی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.
* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد'''، محمد بن احمد ابن رشد قرطبی، بیروت، دارالمعرفة، ج۱، ۱۴۰۳ق.
* '''«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»'''، محمد برفی، سایت روزنامه رسالت، شماره ۶۹۴۲، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۵مهر۱۳۹۸ش.
* '''بحوث فی الملل و النحل'''، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الامام الصادق (ع)، ۱۴۲۷ق.
* '''تاریخ بغداد'''، أبوبکر أحمد بن علی الخطیب البغدادی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۲۰۰۲م.
* '''تاريخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، انتشارات سمت، چاپ سوم، 1379ش.
* '''تاریخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، تهران، سمت، ‌ ۱۳۹۲ش.
* '''تحریرالوسله'''، سید روح‌الله موسوی خمینی، نجف، مطبعة الآداب، بی‌تا.
* '''تذکرة الفقها'''، علامه حسن بن یوسف حلی، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول، ج۷، ۱۴۲۲ق.
* '''«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»'''، مسعود امامی، مجله فقه اهل‌بیت (ع)، شماره۴۶، تابستان ۱۳۸۵ش.
* '''الخلاف'''، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، بی‌جا، مؤسسه نشر اسلامی، ج۱، ۱۴۰۷ق.
* '''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'''، اهل سنت و جماعت، ج۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
* '''درآمدی بر علم كلام'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات دار الفكر، چاپ اول، 1378ش.
* '''درسنامه درآمدی بر فقه مقارن'''، مصطفی جعفرپیشه‌فرد، تهران، نشر معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
* '''الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه'''، محمد بن مکی عاملی (شهید اول)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
* '''رد المحتار على الدر المختار'''، محمد أمین الحنفی ابن عابدین، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
* '''سنن ابن ماجه'''، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بی‌جا، دارإحیاء الکتب العربیه، بی‌تا.
* '''سیر اعلام النبلاء'''، شمس‌الدین احمد بن محمد ذهبی، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسه الرساله، بی‌تا.
* '''شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام'''، جعفر بن حسن محقق حلی، بیروت، دار الاضواء، ج۱، ۱۴۰۳ق.
* '''شعب الإیمان'''، أحمد بن الحسین البیهقی، مکتبه الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیه ببومبای بالهند، ۱۴۲۳ق.
* '''صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان'''، محمد بن حبان البستی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۴ق.
* '''العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی'''، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مکتبه علمیه اسلامی، ج۲، ۱۳۹۹ق.
* '''فتح‌الباری شرح صحیح البخاری'''، أحمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۷۹ق.
* '''الفرق بين الفرق'''، بغدادی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''فرق و مذاهب كلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات مركز جهاني، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش.
* '''فرق و مذاهب کلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* '''فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی'''، جعفر سبحانی، انتشارات توحيد، چاپ اول، 1371ش.
* '''فرهنگ فرق اسلامی'''، محمدجواد مشکور، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۵ش.
* '''الفقه علی المذاهب الاربعة'''، عبدالرحمن جزیری، بیروت، دارالفکر، ج۱، بی‌تا.
* '''الفقه علی المذهب الخمسة'''، محمدجواد مغنیه، بیروت، بی‌نا، ج۱، ۱۴۰۷ق.
* '''الکافی فی فقه ابن حنبل (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، علی بن حسام‌الدین متقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ‌ ۱۴۳۱ق/ ۲۰۱۰م.
* '''مجموعه آثار'''، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، چ دوم، 1372ش.
* '''ملل و نحل،''' شهرستانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''وضوء النبی (ص)'''، شهرستانی، ۱۴۱۶ق، ج‌۱، ص۴۰۷.
* '''صحیح مسلم'''، مسلم ابن الحجاج النیسابوری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
* المبسوط فی فقه الامامیه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ج۱، ۱۴۰۸ق.
* '''مختصر المزنی (فقه شافعی)'''، اسماعیل بن یحیی مصری مزنی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''المدخل'''، أبوعبدالله محمد بن محمد ابن الحاج، بی‌جا، دارالتراث، بی‌تا.
* '''المستدرک على الصحیحین'''، أبوعبدالله محمد بن عبدالله النیسابوری الحاکم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
* '''المصنف'''، أبوبکر عبدالرزاق ابن ابی شیبه، بیروت، المجلس العلمی، ۱۴۰۳ق.
* '''المقنع (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، چاپ اول، ج۱۰ و ۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''مناسک حج با حواشی مرجع'''، سید روح‌الله موسوی خمینی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش.
* '''مناقب الإمام أحمد'''، جمال‌الدین أبوالفرج الجوزی، بی‌جا، دار هجر، ۱۴۰۹ق.
* '''المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک'''، جمال‌الدین أبوالفرج الجوزی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
* '''موسوعه الألبانی فی العقیده'''، أبوعبدالرحمن محمد ناصرالدین الألبانی، صنعاء، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیه وتحقیق التراث والترجمه، ۱۴۳۱ق.
* '''موطأ'''، مالک ابن انس، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۶ق.
* '''المهذب (فقه شافعی)'''، ابراهیم بن محمد شیرازی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''وفیات الأعیان'''، أبوالعباس شمسالدین أحمد ابن خلکان، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
* '''الهدایة (فقه حنفی)'''، علی ابن ابی‌بکر مرغیناتی، بیروت، بی‌نا، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.

{{پایان}}