در حال ویرایش باب‌های مسجدالنبی

{{در دست ویرایش|ماه=[[مهر]]|روز=[[۱۳]]|سال=[[۱۴۰۵]]|کاربر=عاطفه فتاحی  }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]

'''باب‌های مسجدالنبی'''، شامل چند در اصلی با نام‌های [[باب الرحمه (ابهام‌زدایی)|باب الرحمه]]، [[باب السلام (ابهام‌زدایی)|باب السلام]]، [[باب جبرئیل]]، [[باب النساء]] و چندین در فرعی می‌باشد.

[[مسجد النبی|مسجدالنبی]] از زمان [[پیامبر(ص)]] تا [[دوره سعودی]] تحولات زیادی در تعداد و مکان درهای خود داشته است. در دوره پیامبر، مسجدسه در داشت: دری در انتهای مسجد، باب الرحمه (باب عاتکه) در دیوار غربی و باب عثمان (باب جبرئیل) در دیوار شرقی. در زمان [[عمر بن خطاب]] و با گسترش مسجد، تعداد درها به شش رسید: دو در در دیوار شمالی، دو در در دیوار شرقی (باب جبرئیل و باب النساء) و دو در در دیوار غربی (باب الرحمه و باب السلام).

در دوره [[ولید بن عبدالملک]] (86-96ق) و [[مهدی عباسی]] (126-169ق) گزارش‌هایی از افزایش درها وجود دارد. در دوره مهدی عباسی، مسجد 24 در داشت. اما این درها به مرور بسته شد، به‌طوری‌که [[ابن جبیر]] در گزارش خود از 19 در بسته و باز بودن 4 در اصلی خبر می‌دهد.

در دوره [[ممالیک|مملوکی]]، در زمان [[سلطان چقمق]] (842-857ق) بابی در سمت شمالی باز شد و پس از [[آتش‌سوزی مسجدالنبی|آتش‌سوزی]] در دوره [[قایتبای]]( 820-901ق)، درهای اصلی بازسازی شدند. در [[دوره عثمانی]]، [[سلطان سلیمان قانونی]](926-974ق) ترمیماتی در باب السلام انجام داد و [[سلطان سلیم سوم]] (1203-1222ق) باب جبرئیل را تجدید بنا کرد. [[سلطان عبدالمجید اول]] (1255-1277ق) نیز [[باب التوسل|باب مجیدی]] ([[باب التوسل]]) را در ناحیه شمالی ساخت.

در دوره سعودی، درهای متعددی ساخته یا بازسازی شدند، از جمله [[باب الصدیق]]، [[باب عبدالعزیز]]، [[باب عثمان بن عفان]]، [[باب المجیدی]]، [[باب عمر بن خطاب]]، [[باب سعودی]]، [[باب البقیع|باب بقیع]] و [[باب ملک فهد]]. در توسعه [[ملک فهد]]، مسجدالنبی 83 ورودی داشت. 

==تاریخچه==
[[مسجدالنبی]] در زمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]]، سه در داشت؛ دری در انتهای مسجد، دری در دیوار غربی به نام باب عاتکه که بعدها [[باب الرحمه]] نام گرفت، دری نیز در دیوار شرقی بود با نام باب [[عثمان]] که بعدها باب جبرئیل شهرت یافت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=45 وفاء الوفاء، ج۲، ص ۴۵]</ref>
در زمان [[عمر بن خطاب|عمر]]، مسجد دارای 6 در شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aوفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=240 وفاء الوفاء، ج۲، ص ۲۴۰]</ref>، در دیوار شمالی دو در (یک در جدید)، دو در در دیوار شرقی، [[باب جبرئیل]] و [[باب النساء]] تازه ساخته شده بود، دو در در دیوار غربی، شامل باب الرحمه و یک در جدید با نام [[باب السلام]].<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=64 المدینه المنوره، ص 64]</ref>

برخی منابع گزارشی از ساخته شدن 20 باب، در دوره [[ولیدبن عبدالملک]] (86-96ق)خبر داده‌اند.<ref>التعریف، ص 38</ref> اما برخی دیگر ساخته شدن این درها را مربوط به دوره [[مهدی عباسی]] می‌دانند.<ref>وفاءالوفا،ج2، ص 706 و 686</ref> در این میان برخی از منابع نیز از احتمال ساخته شدن دو در دیوار شمالی، بر راست و چپ [[محراب عثمانی|محراب]] خبر داده‌اند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=71 المدینه المنوره، ص 71]</ref>

در دوره [[مهدی عباسی]](126-169ق)، مسجد 24 در داشت؛ 8 در بر دیوار شرقی، 8 در بر دیوار غربی، 4 در بر دیوار شمالی، 4 در بر دیوار جنوبی(قبله). درهای دیوار جنوبی مخصوص دخول و خروج بود؛ از آن جمله دری در ناحیه خانه [[مروان بن حکم|مروان]] بود که امرا از آن داخل می شدند. دری نیز در سمت قبله بود که از آن به [[مقصوره]] می رفتند و دری در طرف راست قبله(در بیت القنادیل)<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=114 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص114]</ref> بود و دری در قبله ی مسجد که سلطان از آن به مقصوره می رفت. درهایی که مهدی ساخته بود به مرور بسته شد، به طوری که ابن جبیر در زیارت مدینه در سال(580ه./1184م) می‌گوید: در مسجد نوزده در بود، از آن جمله 4 در بسته در دیوار شمالی و پنج در بسته در دیوارهای شرقی و غربی و در دیوار قبله‌ای هم یک در بسته بود. درهای باز عبارت بودند از دو  درِ باز در دیوار شرقی؛ یعنی باب جبرئیل و باب النسا و دو در در دیوار غربی؛ یعنی باب الرحمه و باب السلام.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=115 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص115]</ref> علاوه بر این درها، دَرِ کوچکی [[خوخه عمر|(خوخه) منسوب به آل عمر]]  در دیوار جنوبی سمت چپ [[محراب عثمانی|محراب]] قرار داشت که در این دوره بسته شد و پس از ساخته شدن مقصوره جدید به شکل پنجره درآمد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aوفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=295 وفاءالوفا، ج2، ص 295]</ref> برخی منابع از ساخت [[باب علی (مسجدالنبی)|باب علی]] در ضلع شرقی در این دوره خبر داده‌اند.<ref>موسوعة مکة المکرمه، ج4، ص464.</ref> این در روبروی خانه حضرت علی قرار داشت.<ref>اخبار المدینه، ص105.</ref>

در [[مملوکیان|دوره مملوکی]]، در زمان [[سلطان چقمق]](842-857ق)، دری در سمت شمالی، آن جا که [[مقصوره]] چوبی واقع بود، باز شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=126 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 126]</ref> پس از در دوره [[سلطان قایتبای|قایتبای]]( 820-901ق) و پس از [[آتش سوزی مسجد]]، درهای اصلی تجدید بناشدند. باب الرحمه در جهت غربی و باب جبرئیل در جهت شرقی در جای خود باقی ماند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=130 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 130]</ref> جلوی باب السلام داخل مسجد، دو گنبد ساخته شد، باب النساء نیز بازسازی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=131 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 131]</ref>

در دوره عثمانی، در زمان [[سلطان سلیمان قانونی]](926-974ق)، ترمیمات و اصلاحاتی در باب السلام انجام شد و روی باب الرحمه و باب النسا نیز تاریخ بنا و نام سلطان نوشته شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=133 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 133]</ref> در دوره [[سلطان سلیم سوم]](1203-1222ق) نیز باب جبرئیل تجدید بنا شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=140 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 140]</ref> در دوره [[سلطان عبدالمجید|سلطان عبدالمجید اول]](1255-1277ق)، علاوه بر 4 در اصلی، دری جدید در ناحیه شمالی، با نام [[باب التوسل|باب مجیدی]]([[باب التوسل]]) ساخته شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=95 المدینه المنوره، ص 95]</ref>

==درهای اصلی==
===باب الرحمه===
{{اصلی|باب الرحمه}}
باب الرحمه در دیوار غربی از ورودی‌های سه‌گانه‌ای است که در دوران [[پیامبر(ص)]] برای مسجد در نظر گرفته شد.<ref>التعریف بما آنست الهجره، ص103؛ تاریخ المدینه، ص122.</ref>با وجود شهرت این نام، وجه این نام‌گذاری مشخص نشده است. [[سمهودی]] (844-911ق) با عنایت به روایتی از [[بخاری]] درباره نزول باران رحمت به دعای پیامبر در پاسخ به تقاضای یک بادیه‌نشین<ref>صحیح البخاری، ج2، ص16؛ سنن النسائی، ج3، ص160.</ref>نتیجه می‌‌گیرد که ورود وی از این در انجام گرفته و این در به همین دلیل به باب الرحمه مشهور گشته است.<ref>وفاء الوفاء، ج2، ص221.</ref>

از دیگر نام‌های آن، باب عاتکه بوده؛ زیرا روبه‌روی خانه عاتکه، دختر [[عبدالله بن یزید|عبدالله]] بن [[یزید بن معاویه]]<ref>اخبار المدینه، ص108.</ref>یا خانه [[عاتکه بنت عبدالمطلب]]، عمه رسول خدا(ص) <ref>الدر الثمین، ص56؛ معجم معالم الحجاز، ج1، ص170.</ref>قرار داشته است.

===باب السلام===
{{اصلی|باب السلام}}
باب السلام<ref>التعریف بما آنست الهجره، ص108؛ وفاء الوفاء، ج2، ص85.</ref> یکی از درهایی بود که به سال 17ق. در گسترش دوران [[عمر بن خطاب]] (حک: 13-23ق.) در انتهای دیوار غربی [[مسجدالنبی]] ساخته شد.<ref>معجم البلدان، ج5، ص87؛ وفاء الوفاء، ج2، ص85؛ مرآة الحرمین، ج1، ص462؛ عمارة المسجد النبوی، ص87.</ref> این باب کنار [[باب الرحمه]] قرار گرفت و از آن‌جا که بعدها خانه [[مروان بن حکم]] (حک: 64-65ق.) نزدیک آن بنا گشت، مدت‌ها با نام باب مروان شناخته می‌شد.<ref>اخبار المدینه، ص110؛ الدرة الثمینه، ص108؛ وفاء الوفاء، ج2، ص225، 227.</ref>

===باب جبرئیل===
{{اصلی|باب جبرئیل}}
باب جبرئیل در دیوار شرقی [[مسجدالنبی]] و شمال شرقی [[مرقد پیامبر]] نزدیک [[باب النساء]] قرار دارد.<ref>التحفة اللطیفه، ج1، ص51؛ مرآة الحرمین، ج1، ص479.</ref>در علت نام‌‌گذاری این در، نزدیک بودن به [[مقام جبرئیل]]<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص5؛ وفاء الوفاء، ج1، ص215؛ تاریخ و آثار اسلامی، ص211.</ref>یا آمد و رفت [[جبرئیل]] از این در برای دیدار با [[پیامبر(ص)]] <ref>تاریخ معالم المدینه، ص89؛ مرآة الحرمین، ج1، ص480.</ref>را یاد کرده‌اند.

===باب النساء===
{{اصلی|باب النساء}}
باب النساء از درهای اصلی [[مسجدالنبی]] در انتهای سمت شمالی دیوار شرقی مسجد است.<ref>رحلة العبدری، ج1، ص424؛ مرآة الحرمین، ص449.</ref>باب النساء در دوره حکومت [[عمر بن خطاب]] (13-23ق.) ضمن گسترش مسجد النبی (سال17ق.) ساخته شد و به دستور او برای ورود و خروج زنان اختصاص یافت.<ref>وفاء الوفاء، ج2، ص60، 216.</ref>

==درها دوره سعودی ==

* [[باب السلام (ابهام‌زدایی)|باب السلام]]، که محاذی دری که عمربن خطاب ساخته‌است، آن گاه که مسجد را توسعه می داد.
* [[باب الصدیق]]، در غرب مسجد شریف نبوی و معروف به [[خوخه ابوبکر]]. کسانی که مسجد را تعمیر و ترمیم می کردند دری محاذی روزن ابوبکر می‌ساختند تا بر مکان آن دلالت کند. در عمارت اول سعودی دروازه بزرگی که سه قسمت داشت، میان [[باب السلام (ابهام‌زدایی)|باب السلام]] و باب الرحمه ساختند و آن را [[باب الصدیق]] نامیدند.
* [[باب الرحمه (ابهام‌زدایی)|باب الرحمه]]، در غرب مسجد است.
* [[باب جبرئیل]]، در شرق مسجد و شمال شرقی [[حجره شریفه]] واقع شده است.
* [[باب النساء]]، در شرق مسجد است، بعد از باب جبرئیل از شمال و آن محاذی دری است که عمربن خطاب گشود، آن گاه که مسجد را توسعه می داد.
* [[باب عبدالعزیز]]، در شرق مسجد است بعد از باب النساء و آن عبارت از سه در وسیع است که از شرق به خیابان ملک عبدالعزیز باز می شود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=175 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 175]</ref>
* [[باب عثمان بن عفان]]، در رکن شمال شرقی مسجد قرار دارد.
* [[باب التوسل|باب المجیدی]]، در وسط دیوار شمال شرقی مسجد بود و آن عبارت است از یک در پس از عمارت [[سلطان عبدالمجید|سلطان عبدالمجید اول]] (1255-1277ق)به این اسم نامیده می‌شد که در توسعه نخستین سعودی جهت ماندگاری نام او باز هم به باب المجیدی نام گذاری شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=176 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 176]</ref>
* [[باب عمربن خطاب]]، در رکن شمال غربی مسجد واقع شده و آن عبارت از یک در است.
* باب سعودی، در غرب مسجد، بعد از [[باب الرحمه (ابهام‌زدایی)|باب الرحمه]] از جانب شمالی و آن عبارت از سه در وسیع است و مواجهه با [[باب عبدالعزیز]].
* [[باب بقیع]]<ref>التعریف بتاریخ، ص429.</ref>، در سال 1410ه.ق به‌دستور [[ملک فهد بن عبدالعزیز]]( 1982-2005م) در جهت جنوب شرقی روبروی باب السلام باز شد و سبب تسهیل در امر ورود و خروخ زائران گردید.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=178 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 178]</ref> 
* [[باب علی (مسجدالنبی)|باب علی(ع)]] در گسترش دوم دوران سعودی به سال ۱۴۱۳ق. در ضلع شرقی دری به نام  گشوده شد. این در دارای هفت ورودی است. دو ورودی مستقل در کنار و پنج ورودی در وسط جای دارند که هر یک از آن‌ها را دو ستون تزیین شده با سنگ مرمر سفید فراگرفته است.<ref>التعریف بتاریخ، ص433-434.</ref> 
* [[باب ملک فهد]] در وسط ناحیه شمالی بخش توسعه یافته قرارداشت. بر سر این مدخل هفت [[گنبد]] بتونی قرارداشت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=246 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 246]</ref> 
* در توسعه ملک فهدبن عبدالعزیز راهروی جلو دیوار قبله به طول 82/5 متر و عرض 4/95 متر احداث شد و در آن سه در گذاشتند، عرض هر در 2/5 متر بود: دری محاذی [[باب السلام]] در غرب و دری محاذی باب جبرئیل در شرق و دری در وسط که به تالار مخصوص نماز بر جنازه ها باز می شود. و نیز دری در دیوار قبله به عرض 2متر باز شد. این در، سمت راست امام است. امام از آن در برای نماز بر جنازه ها به تالار می رود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=178 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 178]</ref>به‌طور کلی [[مسجدالنبی]] در دوره  ملک فهد،83 ورودی داشت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=246 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 246]</ref>

==جستارهای وابسته==
مسجدالنبی
*[[باب الرحمه (ابهام‌زدایی)|باب الرحمه]]
*[[باب النساء]]
*[[باب السلام (ابهام‌زدایی)|باب السلام]]
*[[باب جبرئیل]]
*[[باب بقیع]]
*[[باب التوسل|باب مجیدی]]
*[[باب علی (مسجدالنبی)|باب علی]]

==گالری تصاویر==
<gallery mode="packed" heights="150px">
پرونده:باب الرحمه.jpeg|باب الرحمه
پرونده:باب السلام۱.jpg|باب السلام
پرونده:باب النساء.jpeg|باب النساء
پرونده:باب جبرئیل.jpeg|باب جبرئیل
پرونده:باب بقیع.jpg|باب بقیع

</gallery>


==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
* '''اخبار المدینه''': محمد ابن زباله (م. 199ق.)، به کوشش ابن سلامه، مرکز بحوث و دراسات المدینه، 1424ق؛

* '''تاریخ المدینه''': قطب الدین النهروالی (م. 990ق.)، به کوشش محمد زینهم، مکتبة الثقافة الدینیه؛

* '''التعریف بما آنست الهجره''': محمد المطری (م. 741ق.)، به کوشش الرحیلی، ریاض، دار الملک عبدالعزیز، 1426ق؛

* '''الدر الثمین''': غالی محمد الامین الشنقیطی، قطر، ادارة احیاء التراث الاسلامی، 1408ق؛

* '''سنن النسائی''': النسائی (م. 303ق.)، بیروت، دار الفکر، 1348ق؛

* '''صحیح البخاری''': البخاری (م. 256ق.)، بیروت، دار الفکر، 1401ق؛

* '''معجم معالم الحجاز''': عاتق بن غیث البلادی، مکه، دار مکه، 1398ق؛

* '''مرآة الحرمین''': ابراهیم رفعت پاشا (م. 1353ق.)، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه؛

* '''التحفة اللطیفه''': شمس الدین السخاوی (م. 902ق.)، قاهره، دار الثقافه، 1399ق؛

* '''رحلة العبدری''': محمد بن محمد العبدری (م. 700ق.)، به کوشش کردی، دمشق، دار سعد الدین، 1419ق؛

* '''التعریف بتاریخ و معالم المسجد النبوی''': ضیاء بن محمد بن مقبول، جده، کنوز المعرفه، 1432ق؛

* '''المدينه المنوره تطورها العمراني و تراثها فی المعماری'''،‌صالح لمعی مصطفی، دارالنهضه العربیه، بیروت، 1981م 

* '''عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ'''، ناجی محمد حسن عبدالقادرالانصاری، مدینه، نادی المدینة المنورة الادبی

* '''وفاء الوفاء'''، نورالدین علی سمهودی، تحقیق قاسم سامرایی، لندن، موسسه الفرقان،