در حال ویرایش بدرالدین لؤلؤ
این ویرایش را میتوان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که میخواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثیسازی ویرایش را به پایان ببرید.
| نسخهٔ فعلی | متن شما | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
==زندگینامه== | ==زندگینامه== | ||
بدرالدین ابوالفضایل لؤلؤ اتابکی نوری، مشهور به«الملکالرحیم»، غلامی اصالتا [[ارمنی]] و متعلق به مردی خیاط بود؛ اما بعدا به غلامی [[نورالدین ارسلان شاه بن عزالدین مسعود]](حکومت:589-607ق) از ملوک [[آل زنگی]] موصل درآمد. او در دستگاه آل زنگی ارتقای مرتبه یافت تا جایی که در زمان حیات پادشاه مذکور، اختیار امور را در دست داشت و تصمیم گیرنده نهایی بود. | بدرالدین ابوالفضایل لؤلؤ اتابکی نوری، مشهور به«الملکالرحیم»، غلامی اصالتا [[ارمنی]] و متعلق به مردی خیاط بود؛ اما بعدا به غلامی [[نورالدین ارسلان شاه بن عزالدین مسعود]](حکومت:589-607ق) از ملوک [[آل زنگی]] موصل درآمد. او در دستگاه آل زنگی ارتقای مرتبه یافت تا جایی که در زمان حیات پادشاه مذکور، اختیار امور را در دست داشت و تصمیم گیرنده نهایی بود. | ||
بدرالدین لؤلؤ پس از درگذشت ارسلان شاه، در دوره حکومت فرزندش [[ملک قاهر عزالدین مسعود]](607-615ق) نیز اداره امور را در اختیار داشت. پس از درگذشت این پادشاه نیز دو فرزند وی را یکی پس از دیگری به پادشاهی گماشت، اما سرانجام از سال 630 قمری خود را پادشاه مطلق اعلام کرد. | بدرالدین لؤلؤ پس از درگذشت ارسلان شاه، در دوره حکومت فرزندش [[ملک قاهر عزالدین مسعود]](607-615ق) نیز اداره امور را در اختیار داشت. پس از درگذشت این پادشاه نیز دو فرزند وی را یکی پس از دیگری به پادشاهی گماشت، اما سرانجام از سال 630 قمری خود را پادشاه مطلق اعلام کرد. | ||
بیشتر مورخان سال درگذشت بدرالدین لؤلؤ را 657قمری تعیین کردهاند | بیشتر مورخان سال درگذشت بدرالدین لؤلؤ را 657قمری تعیین کردهاند اما برخی از منابع نیز 565قمری گفتهاند. درباره محل دفن وی نیز منابع اختلاف نظر دارند، برخی محل دفن را ابتدا در موصل و سپس در مدرسه بدریه ذکره کرده و عده ای نیز محل دفن را ابتدا در موصل و سپس دفن در [[حرم امام علی(ع)]] دانستهاند. | ||
برخی منابع بدالدین لؤلؤ را شخصیتی دوستدار علم و علاقمند به تقرب جستن به علما توصیف کردهاند.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ص 78</ref> ساختن مدارس دینی نیز از جلوههای این علاقه بهشمار میرود. مدرسه بدریه از مهمترین مدارس دینی ساخته شده بهدست بدرالدین لؤلؤ در موصل است که دارای جایگاه علمی و آموزشی بالایی بودهاست. منابع نام علمایی چون [[عمادالدین ابن باطیش]](د.640ق)، فقیه [[شافعی]] را در زمره علمای مشغول در این مدسه ذکر کردهاند.<ref>مجمع الآداب فی معجم الالقاب، ج2، ص43</ref> | برخی منابع بدالدین لؤلؤ را شخصیتی دوستدار علم و علاقمند به تقرب جستن به علما توصیف کردهاند.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ص 78</ref> ساختن مدارس دینی نیز از جلوههای این علاقه بهشمار میرود. مدرسه بدریه از مهمترین مدارس دینی ساخته شده بهدست بدرالدین لؤلؤ در موصل است که دارای جایگاه علمی و آموزشی بالایی بودهاست. منابع نام علمایی چون [[عمادالدین ابن باطیش]](د.640ق)، فقیه [[شافعی]] را در زمره علمای مشغول در این مدسه ذکر کردهاند.<ref>مجمع الآداب فی معجم الالقاب، ج2، ص43</ref> | ||
==توجه به مشاهد امام علی و امام حسین== | ==توجه به مشاهد امام علی و امام حسین== | ||
بدرالدین لؤلؤ از جمله حاکمانی است که به مشاهد مقدس ائمه(ع) بهویژه دو [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان علوی]] و [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حسینی]] توجه داشته است. مورخان گزارش دادهاند که بدرالدین لؤلؤ تا پایان عمر خود، هر سال یک قندیل طلا به ارزش هزار دینار و یک شمعدان طلا و نقره کوب به [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] ارسال میکرد؛ بهگونهای که پس از مرگ او شمار قندیلها و شمعدانهایی که نام وی بر آنها بود به چهل میرسید. | بدرالدین لؤلؤ از جمله حاکمانی است که به مشاهد مقدس ائمه(ع) بهویژه دو [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان علوی]] و [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حسینی]] توجه داشته است. مورخان گزارش دادهاند که بدرالدین لؤلؤ تا پایان عمر خود، هر سال یک قندیل طلا به ارزش هزار دینار و یک شمعدان طلا و نقره کوب به [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] ارسال میکرد؛ بهگونهای که پس از مرگ او شمار قندیلها و شمعدانهایی که نام وی بر آنها بود به چهل میرسید. بدرالدین لؤلؤ از محدث [[حنبلی]]، عزالدین عبدالرزاق بن رزقالله رسعنی موصلی(مقتول در 660ق) خواستهبود که احادیث صحیح در فضیلت امام علی(ع) را استخراج کند و این احادیث را بر شمعدانهای ارسالی به حرم آن حضرت بنویسند که موضوع یکی از این احادیث وصف شمایل و صفات ظاهری امام(ع) بود. | ||
درباره اقدامات وی در حرم امام حسین و سایر مشاهد ائمه گزارشی در منابع تاریخی ذکر نشده اما در پایان نسخهای خطی از «[[الامالی|امالی]]» [[شیخ طوسی]]، که به شماره 9439 در [[کتابخانه ملی ایران]] نگهداری میشود یادداشتی افزوده شده که در آن به سنگفرش کردن [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] در سال 646 یا 647ق به دستور بدرالدین لؤلؤ اشاره شده است. | درباره اقدامات وی در حرم امام حسین و سایر مشاهد ائمه گزارشی در منابع تاریخی ذکر نشده اما در پایان نسخهای خطی از «[[الامالی|امالی]]» [[شیخ طوسی]]، که به شماره 9439 در [[کتابخانه ملی ایران]] نگهداری میشود یادداشتی افزوده شده که در آن به سنگفرش کردن [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] در سال 646 یا 647ق به دستور بدرالدین لؤلؤ اشاره شده است. | ||
==ساخت مشاهد منسوب به فرزندان ائمه== | ==ساخت مشاهد منسوب به فرزندان ائمه== | ||
بدرالدین لؤلؤ از حاکمان شیعی قرن هفتم، اهتمام ویژهای در ساخت آثار معماری و یادمانهای شیعی داشته است. از میان این آثار، سه اثر شاخص، شامل [[مزار یحیی بن قاسم]] | بدرالدین لؤلؤ از حاکمان شیعی قرن هفتم، اهتمام ویژهای در ساخت آثار معماری و یادمانهای شیعی داشته است. از میان این آثار، سه اثر شاخص، شامل [[مزار یحیی بن قاسم]] و [[عونالدین بن حسن(ع)]] در [[موصل]] و مزار [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار را میتوان نام برد. | ||
نکته قابل توجه درباره این مشاهد آن است که بیشتر آنها به امامزادگانی منسوباند که این انتسابها از نظر شواهد و مستندات تاریخی قابل پذیرش نیست. حتی برخی از شخصیتهایی که این مشاهد به آنها منسوب شدهاند، همچون یحیی بن قاسم بن حسن(ع) و عونالدین بن حسن(ع) وجود خارجی ندارند. برخی دیگر از این امامزادگان نیز همچون [[محسن بن علی(ع)]] و [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار، از نظر تاریخی امکان اثبات دفن آنها در این مزارها وجود ندارد. | نکته قابل توجه درباره این مشاهد آن است که بیشتر آنها به امامزادگانی منسوباند که این انتسابها از نظر شواهد و مستندات تاریخی قابل پذیرش نیست. حتی برخی از شخصیتهایی که این مشاهد به آنها منسوب شدهاند، همچون یحیی بن قاسم بن حسن(ع) و عونالدین بن حسن(ع) وجود خارجی ندارند. برخی دیگر از این امامزادگان نیز همچون [[محسن بن علی(ع)]] و [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار، از نظر تاریخی امکان اثبات دفن آنها در این مزارها وجود ندارد. | ||
برخی منابع بر این باورند که بیشتر این مشاهد در محل بناهای قدیمیتری شکل گرفتهاند و درواقع تغییر کاربری یافته از مدارس دینی و مقابر اهل سنت از دورههای قبلی بودهاند. به باوردیوهجی انگیزه بدرالدین لؤلؤ از ساخت و گسترش این مشاهد یا تغییر مدارس اهل سنت به مشاهد شیعی، مبارزه با نفوذ «طریقت عدویه» {{یادداشت|طریقت عدویه منسوب به عدّی بن مسافر(557ق) از مشایخ تصوف اهل سنت است که نسب به امویان برده است. وی در منطقه کردستان عراق ساکن بود و طریقه وی با اقبال کردها روبرو شد و در آن زمان گسترش یافت.}} و جلوگیری از گسترش آن بوده است. | برخی منابع بر این باورند که بیشتر این مشاهد در محل بناهای قدیمیتری شکل گرفتهاند و درواقع تغییر کاربری یافته از مدارس دینی و مقابر اهل سنت از دورههای قبلی بودهاند. به باوردیوهجی انگیزه بدرالدین لؤلؤ از ساخت و گسترش این مشاهد یا تغییر مدارس اهل سنت به مشاهد شیعی، مبارزه با نفوذ «طریقت عدویه» {{یادداشت|طریقت عدویه منسوب به عدّی بن مسافر(557ق) از مشایخ تصوف اهل سنت است که نسب به امویان برده است. وی در منطقه کردستان عراق ساکن بود و طریقه وی با اقبال کردها روبرو شد و در آن زمان گسترش یافت.}} و جلوگیری از گسترش آن بوده است. | ||
این مشاهد در سالهای اخیر بهدست [[داعش]] تخریب شده است.<ref>گزارشی مستند از تخریب زیارتگاههای اسلامی در استان نینوا به دست داعش، ص 155، 156</ref> امروزه برخی از این بناها بازسازی شده اما برخی تغییر نام یافتهاند، چنانکه مزار زینب بنت علی(ع)، پس از بازسازی به [[زینب صغری]] دختر [[امام سجاد(ع)|امام زینالعابدین(ع)]]، منتسب شده است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 66</ref> | این مشاهد در سالهای اخیر بهدست [[داعش]] تخریب شده است.<ref>گزارشی مستند از تخریب زیارتگاههای اسلامی در استان نینوا به دست داعش، ص 155، 156</ref> امروزه برخی از این بناها بازسازی شده اما برخی تغییر نام یافتهاند، چنانکه مزار زینب بنت علی(ع)، پس از بازسازی به [[زینب صغری]] دختر [[امام سجاد(ع)|امام زینالعابدین(ع)]]، منتسب شده است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 66</ref> | ||
==شاخصه معماری در این دوره== | ==شاخصه معماری در این دوره== | ||
یادمانهای شیعی دوره حکمرانی بدرالدین لؤلؤ معمولا از عناصر و ویژگیهای معماری مشترکی برخوردار بوده است؛ عناصری همچون [[گنبد]]<nowiki/>های رُک چند ترک یا مخروطی شیاردار، صندوقهای چوبی فاخر با تزیینات گیاهی و اسلیمی و کتیبههای متعدد به خط کوفی و نسخ روی قبور. همچنین قابل ملاحظه است که در کتیبهنگاری داخل این بناها و نیز روی صندوقهای قبور، بهطور گسترده آیات قرآنی و گاه شعارهای دینی [[شیعه|شیعی]]، همچون [[صلوات]] بر [[چهارده معصوم]]، بهکار رفته است. | یادمانهای شیعی دوره حکمرانی بدرالدین لؤلؤ معمولا از عناصر و ویژگیهای معماری مشترکی برخوردار بوده است؛ عناصری همچون [[گنبد]]<nowiki/>های رُک چند ترک یا مخروطی شیاردار، صندوقهای چوبی فاخر با تزیینات گیاهی و اسلیمی و کتیبههای متعدد به خط کوفی و نسخ روی قبور. همچنین قابل ملاحظه است که در کتیبهنگاری داخل این بناها و نیز روی صندوقهای قبور، بهطور گسترده آیات قرآنی و گاه شعارهای دینی [[شیعه|شیعی]]، همچون [[صلوات]] بر [[چهارده معصوم]]، بهکار رفته است. | ||
==کتابهایی که به نام بدرالدین لؤلؤ نوشته شده== | ==کتابهایی که به نام بدرالدین لؤلؤ نوشته شده== | ||
بدرالدین، [[عزالدین عبدارزاق حنبلی]] | بدرالدین، [[عزالدین عبدارزاق حنبلی]] را مکلف به نگارش کتابی درباب مقتل امام حسین نمود و عزالدین عبدالرزاق، کتاب «مصرع الحسین» را به رشته نگارش درآورد و در این کتاب فقط اخبار صحیح شهادت [[امام حسین (ع)|امام حسین]] نقل شد. | ||
کتابی دیگر که به نام بدرالدین و درباب فضایل [[اهل بیت]] نوشته شده، کتاب «النعیم المقیم لعتره النبأ العظیم»، اثر [[عمربن محمد بن عبدالواحد موصلی]](678ق) است که در این کتاب به شرح مناقب و فضایل [[دوازده امام]] پرداخته است. موصلی در مقدمه کتاب نوشته است که پس از زیارت دو مشهد مقدس([[آستان امام علی(ع)|علوی]] و [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حسین]]) و رؤیت آثار و خدمات بدرالدین لؤلؤ در آنجا به نگارش این کتاب تصمیم گرفته تا آن را به این پادشاه تقدیم کند. | |||
کتابی دیگر که به نام بدرالدین و درباب فضایل [[اهل بیت]] نوشته شده، کتاب «النعیم المقیم لعتره النبأ العظیم»، اثر [[عمربن محمد بن عبدالواحد موصلی]](678ق) است که در این کتاب به شرح مناقب و فضایل [[دوازده امام]] پرداخته است. موصلی در مقدمه کتاب نوشته است که پس از زیارت دو مشهد مقدس([[آستان امام علی(ع)|علوی]] و [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حسین]]) و رؤیت آثار و خدمات بدرالدین لؤلؤ در آنجا به نگارش این کتاب تصمیم گرفته تا آن را به این پادشاه تقدیم کند. | |||
همچنین [[ابن فضل الله عمری]](749ق) گزارش داده است که [[علاءالدین علی بن مشرف ماردینی]] کتابی به نام بدرالدین لؤلؤ نوشته بود اما به نام این کتاب اشاره نکرده است. او همچنین از سفرنامه ای به نام «تفضیل الرحله» یادکرده است که مؤلف، آن را به نام بدرالدین لؤلؤ نگاشته و نام خود را در آن نبرده است. | همچنین [[ابن فضل الله عمری]](749ق) گزارش داده است که [[علاءالدین علی بن مشرف ماردینی]] کتابی به نام بدرالدین لؤلؤ نوشته بود اما به نام این کتاب اشاره نکرده است. او همچنین از سفرنامه ای به نام «تفضیل الرحله» یادکرده است که مؤلف، آن را به نام بدرالدین لؤلؤ نگاشته و نام خود را در آن نبرده است. | ||