در حال ویرایش حمیریان

'''حمیریان'''، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شود: دوره نخست <ref>رونق تجاری و ثبات اقتصادی</ref> و دوره دوم <ref>دوران تبابعه و پس از تخریب سد مأرب</ref>. حمیریان در میان رقابت‌های قدرت میان ساسانیان و بیزانس، نقشی کلیدی در توازن سیاسی و مسیرهای تجاری داشتند و در نهایت در سال نهم اسلام را پذیرفتند.
== نسب‌شناسی و هویت حمیر ==
نسبت حمیریان در منابع تاریخی اسلامی، به حمر بن سبأ بازگردانده شده که  گفته شده حمیر نخستین پادشاهی بود که تاج یاقوتی بر سر نهاد و پس از پدرش، سبأ، در شهر مأرب مستقر شد <ref>ابن قتیبه، 1960م، ص26؛ دینوری، 1960م، ص10؛ ابن سعید مغربی، 1402ق، ج1، صص97-98</ref>. طوایف مختلف حمیر از فرزندان او منشعب شده‌اند که میان مورخان در شمار آن‌ها اختلاف است؛ برخی آن‌ها را پنج تن <ref>مالک، عامر، سعد، وائله و عَمرو</ref> و برخی دیگر تا نه تن ذکر کرده‌اند <ref>ابن قتیبه، 1960م، ج1، صص103-104؛ ابن کلبی، 1408ق، ج2، ص534؛ ابن حزم، 1982م، ج1، ص432؛ ابن خلدون، 1408ق، ج2، صص54 و290</ref>.
== قلمرو و سکونتگاه‌ها==
پایتخت حمیریان شهر «ظفار» در مغرب صنعا بود <ref>جوادعلی، 1976م، ج2، ص495</ref>. سرزمین آن‌ها «ذی‌ریدان» نام داشت و دژ معروفشان «ریدان» بود. قلمرو حمیریان با نام «اقلیم حِمیَر» شناخته می‌شد که از صنعا در شمال تا عدن در جنوب، و از شبوه در شرق تا سواحل دریا در غرب گسترده بود <ref>منتظرالقائم، 1380ش، ص66</ref>. 
اریخ سیاسی و دوره‌های حاکمیت
تاریخ ملوک حمیر به دلیل پیچیدگی، یکی از دشوارترین بخش‌های تاریخ یمن است <ref>حمزه اصفهانی، بی‌تا، صص113-114</ref>. باستان‌شناسان با یافتن کتیبه‌ها، ابعاد جدیدی از این تاریخ را روشن کرده‌اند <ref>سعد زغلول عبدالحمید، 1976م، صص170-180</ref>.

===دوره اول؛ 115 پیش از میلاد تا ۳۰۰ میلادی===
در این دوره، پادشاهان با القاب «ملک سبأ و ذورَیْدان» شناخته می‌شدند <ref>جوادعلی، 1976، ج2، ص516</ref>. از مشهورترین ملوک این دوره، «اِل‌شرح یَحضُب» است که بنای قصر غمدان را ساخت <ref>ابن حائک، 1989م، ص19</ref>. ویژگی این دوران، رونق تجاری، ثبات اقتصادی و تلاش برای گسترش نفوذ در حبشه و آفریقا بود <ref>سالم، 1971م، صص140-141</ref>. در این دوره، حمیریان با دولت‌های همجوار همچون قتبان و حضرموت درگیر بودند و گاه بر آن‌ها چیره می‌شدند <ref>جوادعلی، 1976م، ج2، صص516-524</ref>.

===دوره دوم یا دوره «تبابعه»؛ 300 تا ۵۲۵ میلادی===
این دوره با لقب «تبابعه» شناخته می‌شود <ref>برّو، 1988م، ص82</ref>. مشهورترین پادشاه این عصر، «شَمَّر یُهَرْعِش» یا «تُبَّع بزرگ» است که افسانه‌های فتوحات گسترده‌ای به او نسبت داده‌اند <ref>صالح احمد، 1384ش، ص44</ref>. یکی از نقاط عطف این دوران، تخریب سد مأرب که در منابع اسلامی به «سیل العرم» شهره است، ضربه‌ای مهلک بر اقتصاد کشاورزی آنان وارد کرد و موجبات مهاجرت قبایل و تضعیف قدرت مرکزی را فراهم ساخت <ref>ابن خلدون، 1408ق، ج2، صص300-302</ref>.  

== روابط خارجی و توازن قدرت ==
حمیریان در سیاست خارجی خود، به‌عنوان قدرت سوم در کنار دو امپراتوری بزرگ ایران <ref>ساسانیان</ref> و روم <ref>بیزانس</ref> عمل می‌کردند <ref>صالح احمد، 1384ش، صص50-55</ref>. روابط آنان با همسایگان، همواره متأثر از رقابت‌های تجاری و ایدئولوژیک بود. در دوره‌هایی، حمیریان با قبایل قدرتمند دیگر نظیر «کِنده» متحد شدند تا نفوذ خود را بر قبایل بیابان‌نشین تثبیت کنند. همچنین رقابت با حبشه بر سر کنترل مسیرهای تجاری دریای سرخ، از محورهای اصلی دیپلماسی آنان بود که گاه به جنگ‌های خونین و دخالت‌های نظامی منجر می‌شد <ref>جوادعلی، 1976م، ج3، صص400-410</ref>.

== حیات دینی==
حیات دینی در حمیر تحولات گسترده‌ای را تجربه کرد. در ابتدا، بت‌پرستی و پرستش خدایانی همچون «نَسر» رواج داشت <ref>ابن کلبی، 1964م، ص12</ref>. با گسترش روابط تجاری و سیاسی، ادیان توحیدی یهودیت و مسیحیت به تدریج در یمن نفوذ یافتند. دوره پادشاهی «ذونواس» <ref>یوسف اسأر</ref>، که به دین یهود گرویده بود، نقطه عطفی در تاریخ دینی حمیر محسوب می‌شود که با تنش‌های مذهبی میان حمیریان و مسیحیانِ تحت حمایت حبشه گره خورد <ref>طبری، 1387ق، ج2، ص120</ref>.

== حمیر و اسلام==
پیامبر <ref>ص</ref> برای ملوک حمیر، از جمله حارث بن عبدکلال، نعیم بن عبدکلال و زرعة بن سیف، نامه‌هایی ارسال فرمودند و آنان را به اسلام فراخواندند <ref>حمیدالله، 1983م، صص170-175</ref>. در سال نهم هجری <ref>عام الوفود</ref>، پس از غزوه تبوک، هیئت‌هایی از قبایل یمن و حمیر برای بیعت با پیامبر به مدینه آمدند. رسول خدا <ref>ص</ref> نیز مبلغانی همچون عیاش بن ابی‌ربیعه و معاذ بن جبل را برای تعلیم دین و جمع‌آوری زکات به یمن گسیل داشتند <ref>ابن هشام، 1355ش، ج2، ص590</ref>.
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{برگرفتگی
 | پیش از لینک = 
 | منبع = عملکرد و حضور قبیله حمیر در تحولات پیش و پس از اسلام (دوران پیامبر«ص»)
 | لینک = http://miqat.hajj.ir/article_158060.html
 | توضیحات منبع = میقات حج، شماره 117
}}