| نسخهٔ فعلی |
متن شما |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| [[پرونده:دکهالاغوات.jpg|File.png|400px|thumb|left|دکه الاغوات]] | | '''دکه الاغوات'''، سکویی است در [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]] که محل استقرار و عبادات [[اغوات]] بوده است. |
|
| |
|
| '''دَکَّةُ الاَغَوات'''، سکویی است در [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]]، میان باب جبرئیل و باب النساء است.
| | ==مکان== |
| | این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[بابالنساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتیمتر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نردههای کوتاه احاطه شده است. <ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref> |
|
| |
|
| این سکو مختص خادمان خواجه [[حرمین]] بود که [[اغوات]] نامیده میشدند و دیگران اجازه ورود به آنجا را نداشتند. اغوات وظایفی چون دربانی، تأمین نظم، روشنایی حرم و قرائت [[قرآن]] را بر عهده داشتند.
| | ==اغوات و وظایف== |
| | اَغوات، آغوات و آغاوات جمع كلمه آغا و اَغا است كه به خادم خواجه حرمين میگفتهاند. كلمه آغا از ريشه مغولی به معنای بانو، خانم و شاهزاده خانم وآقا در زبان كهن مغولی به معنای برادر و خواهر بزرگ، فرمانده، نجيب، قدرتمند، عمو، جد، پدرزن و بزرگسالتر است. در زبان فارسی، آغا به معنای خاتون، بیبی، و بانوی حرم و كلمهای احترامآميز برای خادمان خواجه بوده است. اين دو كلمه از زبان تركي وارد زبان عربي شدند و عرب زبانان هر دو را به معناي «مرد بزرگوار» بهكار بردند. |
|
| |
|
| برخی دکة الاغوات را با جایگاه [[اصحاب صفه]] یکی دانستهاند و برخی آن را باقیماندهای از [[صفه]]<nowiki/>ی دوران [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] میدانند.
| | واژه آغا در اواخر دوران [[ممالیک چرکسی|مماليك چَرْكَسي]] (حك: ۷۸۴ـ۹۲۲ق.) و نيز پس از قدرت گرفتن [[عثمانی|تركان عثمانی]]، براي اشاره به شخص خواجه به كار ميرفت. اما در حجاز خادمان خواجه حرمين شريفين را اغوات گفتند كه پيشتر به طواشيه به معنای اخته مشهور بودند. |
|
| |
|
| ==معرفی و مکان==
| | خدمت آنان در مسجد النبی (ص) از دوره [[ایوبیان]] آغاز شد. ایوبیان پس از تلاش [[صلیبیون]] برای تعرض به [[حجره رسولالله|حجره نبوی]]، نخستین گروه [[اغوات]] را برای حراست و خدمت حرم وقف کردند. در دوره عثمانی، تعداد آنان افزایش یافت و به بیش از صد نفر رسید. |
| دکة الاغوات سکویی کم ارتفاع در بخشی از مسجدالنبی است. این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[بابالنساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتیمتر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نردههای کوتاه احاطه شده است.<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>
| |
|
| |
|
| گفته شده که این سکو محل استقرار و نیایش اغوات بود. [[اغوات]] گروهی از بردگان خواجه (اخته) بودند که از عصر ایوبیان برای انجام امور خدماتی، نگهبانی، دربانی و برخی از کارهای مذهبی در مسجدالنبی به کار گماشته شدند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=43 موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳]؛ المسجد النبوی الشریف،ص 378</ref><ref>التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.</ref>
| | وظایف اغوات شامل حراست از [[روضه شریفه]] [[و حجره شریفه|و حجره نبوی]]، نگهداری کلیدهای روضه و [[منبر پیامبر|منبر]]، همراهی [[امام جمعه]]، اعلامیههای سلطان از روی دکه و حفظ نظم و حرمت حرم بود. لباس آنان خاص بود؛ عمامه سفید، کمربند رنگی و ظاهری متمایز. آنان از [[آفریقا]] (بهویژه [[حبشه]]) انتخاب میشدند و تمام عمر خود را وقف خدمت حرم میکردند. این سنت تا اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی ادامه داشت، اما با [[فتوا|فتوای]] [[مفتیان]] [[عربستان]]، پذیرش اغوات جدید متوقف شد. |
|
| |
|
| اغوات در اين سکو (دکه) به قرائت [[قرآن]]، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول میشدند؛ شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=42 موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.]</ref> از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری میشد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.<ref>روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.</ref> | | ==علت نامگذاری== |
| | اغوات در اين دكه به قرائت قرآن، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول میشدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند. از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری میشد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند. |
|
| |
|
| ==تفاوت دکه الاغوات و صفه== | | ==تفاوت دکه الاغوات و صفه== |
| برخی منابع دکة الاغوات را با صفه یکی میدانند<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>و بعضی نیز آن را باقیمانده سکوی اصحاب صفه میدانند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=53 عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 53]</ref> اصحاب صفه، گروهی از [[مهاجرین]] بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی<ref>انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133</ref> در قسمت شمال مسجدالنبی<ref>مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34</ref> در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «[[صفه]]» زندگی میکردند.<ref>الطبقات الکبیر، ج1، ص 48</ref>
| | در زمان [[پیامبر اکرم (ص)]]، مهاجران فقیر که به مدینه میآمدند، نیاز به مکانی برای سکونت و عبادت داشتند. پیامبر (ص) دستور دادند در عقب مسجد، در گوشه شمال شرقی، سکویی بسازند و با شاخههای نخل آن را سقفپوش کنند. این مکان «صفه» یا «ظله» نامیده شد و به «اصحاب صفه» اختصاص یافت. این گروه شامل فقرای عزب بودند که قرآن میآموختند، حدیث حفظ میکردند و در جنگها شرکت میکردند. |
| | | |
| در نسبت دکة الاغوات و صفهی اصحاب صفه گفته شده که زمینی که به [[اهل صفه]] اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار میگرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان [[رسول خدا]] بوده است. <ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234</ref> | | با گسترش مسجد در عصر ولید بن عبدالملک (دوره اموی)، موقعیت صفه تغییر کرد. برخی منابع اين دكه را با دكه اصحاب صفه يكسان میدانند و بعضی نيز آن را باقيماندهای از دكه اصحاب صفه میشمرند. |
| | |
| ==جستارهای وابسته==
| |
| *'''[[محراب اغوات]]'''
| |
| *'''[[مسجدالنبی]]'''
| |
|
| |
|
| | ==موقعیت کنونی== |
| | امروزه که سنت اغوات به پایان رسیده است، دکه همچنان پابرجاست و زائران میتوانند آن را مشاهده کنند، اما کاربرد اصلی آن به عنوان سکوی خادمان، دیگر فعال نیست. |
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
| ==منابع==
| |
| {{منابع}}
| |
|
| |
| *'''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، رسول، جعفریان، تهران، مشعر، 1387ش.
| |
|
| |
| *'''الرسائل و المسائل'''، احمد، ابن تیمیه، بیروت، 1403ق/1983م.
| |
|
| |
| *'''الطبقات الکبیر'''، محمد، ابن سعد، به کوشش زاخاو و دیگران، لیدن، 1904-1905.
| |
|
| |
| *'''اللمع'''، عبدالله، سراج، لیدن، 1914.
| |
|
| |
| *'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه'''، محمد هزاع الشهری، دارالقاهره الکتاب، 2003م
| |
|
| |
| *'''انوارالتنزیل'''، عبدالله، بیضاوی، بیروت، مؤسسه شعبان
| |
|
| |
| *'''عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ'''، ناجی محمدحسن عبدالقادر الانصاری، مراجعه و تقدیم: فضیله الشیخ/عطیه محمدسالم، اصدارات نادی المدینه المنوره الادبی، الطبعه الاولی، 1416ق/1996م.
| |
|
| |
| *'''معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ'''، عبدالعزیز عبدالرحمن ابراهیم، کعکی، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی للطباعه و النشر و التجاره، چاپ اول، 1432ق/2011م
| |
|
| |
| *'''موسوعه المرآة الحرمین الشریفین و جزیزة العرب'''، ایوب، صبری پاشا، ترجمه: الدکتور محمد حرب، الافاق العربیه، 1424ق/2004م
| |
