در حال ویرایش سلطان قایتبای
این ویرایش را میتوان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که میخواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثیسازی ویرایش را به پایان ببرید.
| نسخهٔ فعلی | متن شما | ||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''سلطان قایتُبای''' | '''سلطان قایتُبای'''، سلطان [[ممالیک|مملوکی]] [[مصر]] در قرن نهم هجری، از فرمانروایانی بود که به عمران و آبادانی [[مکه]] و [[مدینه]] اهتمام ورزید. وی در دوران حکومتش، طرحهای متعددی در بازسازی، مرمت و توسعه اماکن مقدس، بهویژه [[مسجدالحرام]] و [[مسجدالنبی]]، اجرا کرد. بخش دیگری از اقدامات او شامل ساخت بناهای آموزشی، رفاهی، مذهبی و نیز احیای تأسیسات آبی و خدماتی در مسیرهای زیارتی بود. | ||
[[پرونده:قایتبای مسجد مصر.jpg|بندانگشتی|مسجد قایتبای و محل دفن او در قاهره مصر]] | |||
== زندگینامه == | == زندگینامه == | ||
ملک اشرف سیفالدین قایتبای از [[حاکمان مملوکی]] بود که در سال820قمری متولد شد و در سال 901 در سن 80 سالگی فوت کرد.<ref name=":0">إعلام النبلاء بتاريخ حلب الشهباء، ج3، ص88.</ref> | ملک اشرف سیفالدین قایتبای از [[حاکمان مملوکی]] بود که در سال820قمری متولد شد و در سال 901 در سن 80 سالگی فوت کرد.<ref name=":0">إعلام النبلاء بتاريخ حلب الشهباء، ج3، ص88.</ref> برخی بناهای قدیمی از دوران حکومت قایتبای تا به امروز در [[مصر]] پابرجا هستند.<ref>سلسلههای اسلامی جدید، ج1، ص160.</ref> در سال 884قمری، سلطان قایتبای، به [[حج]] رفت و در همین سفر اقدامات عمرانی متعددی در محدوده [[حرمین]] انجام داد.<ref>وقایع السنین و الاعوام، ج1، ص428.</ref> | ||
== حکومت == | == حکومت == | ||
قایتبای در پی خلع حاکم پیشین و به انتخاب درباریان، در سال 872قمری | قایتبای در پی خلع حاکم پیشین و به انتخاب درباریان، در سال 872قمری سلطنت مملوکی را به دست گرفت<ref>إتحاف الورى بأخبار أم القرى، ج4، ص482.</ref> و تا سال 901 قمری به مدت 29سال حکومت کرد و پس از قتل او دوران حکومت پسرش محمد آغاز شد.<ref name=":0" /> | ||
== اقدامات عمرانی در مکه == | == اقدامات عمرانی در مکه == | ||
{{ستون-شروع|۲}} | {{ستون-شروع|۲}} | ||
* بازسازی | * بازسازی مسجد خیف در منا و ساخت گنبدی بزرگ و مرتفع بر فراز محراب آن در سال ۸۷۴ قمری. <ref>اتحاف الوری، ج۴، ص509.</ref> | ||
* تعمیر و بازسازی | * تعمیر و بازسازی مسجد نمره (که با نامهای مسجد عرفه یا مسجد ابراهیم نیز شناخته میشود). <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | ||
* مرمت و بازسازی مسجدی بر فراز | * مرمت و بازسازی مسجدی بر فراز کوه قُزَح در مشعرالحرام. <ref>سفرنامه حجاز، ص300.</ref> | ||
* احیای منابع آب و قنوات | * احیای منابع آب و قنوات | ||
* لایروبی و احیای | * لایروبی و احیای قنات عرفات و ساخت آبانبار یا مخزن بزرگی در عرفات برای دسترسی آسانتر حجاج، بهویژه فقرا، به آب در موسم حج. <ref>الارج المسکی، ص280؛ وفاء الوفاء، ج۲، ص234.</ref> | ||
* بازسازی نشانههای محدوده | * بازسازی نشانههای محدوده عرفه. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | ||
* احیای برکهای در منطقه خُلَیص (در حدود صد کیلومتری شمال مکه). <ref>وفاء الوفاء، ج۲، ص234.</ref> | * احیای برکهای در منطقه خُلَیص (در حدود صد کیلومتری شمال مکه). <ref>وفاء الوفاء، ج۲، ص234.</ref> | ||
* تعمیر و اصلاح سقایت عباس، | * تعمیر و اصلاح سقایت عباس، چاه زمزم و مقام ابراهیم. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | ||
* لایروبی آبراه زبیده که به دستور زبیده همسر | * لایروبی آبراه زبیده که به دستور زبیده همسر هارونالرشید برای آبرسانی به مکه ساخته شده بود. <ref>میقات حج، ج۱۳، ص143.</ref> | ||
* بازسازی نشانهها و تأسیسات | * بازسازی نشانهها و تأسیسات مسجدالحرام | ||
* تجدید بنای انصاب حرم مکی در سال | * تجدید بنای انصاب حرم مکی در سال ۸۷۴ ق. <ref>میقات حج، ج۱۶، ص94.</ref> | ||
* ارسال منبر بزرگی برای مسجدالحرام. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | * ارسال منبر بزرگی برای مسجدالحرام. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | ||
* ساخت مدرسهای به نام خود در کنار مسجدالحرام برای تدریس فقه مذاهب اربعه، همراه با رباطی شامل ۷۲ حجره برای سکونت فقرا و ایتام. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | * ساخت مدرسهای به نام خود در کنار مسجدالحرام برای تدریس فقه مذاهب اربعه، همراه با رباطی شامل ۷۲ حجره برای سکونت فقرا و ایتام. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | ||
* ساخت مدرسهای دیگر برای ایتام با گنجایش ۴۰ طلبه و اختصاص سهمیه سالانه گندم برای ساکنان فقیر و یتیم این بناها. <ref>منائح الکرم، ج۳، ص۸۱–۸۵؛ تاریخ مکه (سباعی)، ص۳۹۵–۳۹۶.</ref> | * ساخت مدرسهای دیگر برای ایتام با گنجایش ۴۰ طلبه و اختصاص سهمیه سالانه گندم برای ساکنان فقیر و یتیم این بناها. <ref>منائح الکرم، ج۳، ص۸۱–۸۵؛ تاریخ مکه (سباعی)، ص۳۹۵–۳۹۶.</ref> | ||
* احداث باب قایتبای در مسجدالحرام، که از مدرسه قایتبای به مسجد باز میشد و ساخت منارهای بر بالای آن. <ref>منائح الکرم، همان؛ تاریخ مکه، همان.</ref> | * احداث باب قایتبای در مسجدالحرام، که از مدرسه قایتبای به مسجد باز میشد و ساخت منارهای بر بالای آن. <ref>منائح الکرم، همان؛ تاریخ مکه، همان.</ref> | ||
* تعویض سالانه | * تعویض سالانه پرده کعبه. <ref>تاریخ الخمیس، ج۲، ص388.</ref> | ||
* ساخت سردری مجلل با سه دهانه برای مسجدالحرام. <ref>جستاری بر تاریخ مکه، ص493.</ref> | * ساخت سردری مجلل با سه دهانه برای مسجدالحرام. <ref>جستاری بر تاریخ مکه، ص493.</ref> | ||
* تأسیس کتابخانهای در | * تأسیس کتابخانهای در مکه با شمار زیادی از کتابها. <ref>منائح الکرم، ج۳، ص۸۵–۸۶.</ref> | ||
{{پایان}} | {{پایان}} | ||
== اقدامات عمرانی در مدینه == | == اقدامات عمرانی در مدینه == | ||
[[پرونده:قایتبای مسجدالنبی.jpg|بندانگشتی | [[پرونده:قایتبای مسجدالنبی.jpg|بندانگشتی|نام قایتبای در لوحی بر دیواره [[روضةالنبی]]]] | ||
اقدامات عمرانی قایتبای در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] به دو دوره تقسیم میشود: | اقدامات عمرانی قایتبای در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] به دو دوره تقسیم میشود: | ||
{{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)}} | {{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)}} | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۸: | ||
* بازسازی مناره اصلی کنار قُبّة الخضراء. <ref>التحفه اللطیفه، ص382.</ref> | * بازسازی مناره اصلی کنار قُبّة الخضراء. <ref>التحفه اللطیفه، ص382.</ref> | ||
* بازسازی دیوارها، ستونها و سقفها؛ ساخت گنبدی بر فراز محراب عثمانی؛ احداث سه گنبد دیگر (مجارید) در اطراف آن و دو گنبد بر بالای ورودی بابالسلام. <ref>معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، ج۲، ص156؛ تاریخ و آثار اسلامی، ص219.</ref> | * بازسازی دیوارها، ستونها و سقفها؛ ساخت گنبدی بر فراز محراب عثمانی؛ احداث سه گنبد دیگر (مجارید) در اطراف آن و دو گنبد بر بالای ورودی بابالسلام. <ref>معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، ج۲، ص156؛ تاریخ و آثار اسلامی، ص219.</ref> | ||
* ارسال منبری از سنگ مرمر برای مسجدالنبی در سال ۸۸۹ق پس از سوختن منبر پیشین در | * ارسال منبری از سنگ مرمر برای مسجدالنبی در سال ۸۸۹ق پس از سوختن منبر پیشین در آتشسوزی ۸۸۶ق. <ref>التحفه اللطیفه، ج۲، ص382.</ref> | ||
* بازسازی | * بازسازی محراب پیامبر(ص) و محراب عثمانی (که بنای فعلی نیز یادگار همان دوران است). <ref>التحفه اللطیفه، ج۲، ص382.</ref> | ||
* مرمت گنبد پیامبر(ص) در سال ۸۸۷ق (معروف به «قبة الزرقاء» یا گنبد نیلگون) و توسعهای در شرق مسجد به مساحت حدود ۱۲۰ متر مربع. <ref>اخبار مدینه، ص429؛ تاریخ معالم المدینه المنوره، ص109.</ref> | * مرمت گنبد پیامبر(ص) در سال ۸۸۷ق (معروف به «قبة الزرقاء» یا گنبد نیلگون) و توسعهای در شرق مسجد به مساحت حدود ۱۲۰ متر مربع. <ref>اخبار مدینه، ص429؛ تاریخ معالم المدینه المنوره، ص109.</ref> | ||
* ساخت گنبدی بر فراز حجره حضرت فاطمه(س). <ref>مدینهشناسی، ج۱، ص84.</ref> | * ساخت گنبدی بر فراز حجره حضرت فاطمه(س). <ref>مدینهشناسی، ج۱، ص84.</ref> | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۶: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان رسول، تهران، مشعر، | * '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان رسول، تهران، مشعر، 1390. | ||
* '''اتحاف الوری باخبار ام القری'''، ابن فهد عمر بن محمد (م.۸۸۵ق.)، تحقیق فهیم محمد شلتوت، مکه، جامعه ام القری، 1983م. | * '''اتحاف الوری باخبار ام القری'''، ابن فهد عمر بن محمد (م.۸۸۵ق.)، تحقیق فهیم محمد شلتوت، مکه، جامعه ام القری، 1983م. | ||
* '''إعلام النبلاء بتاريخ حلب الشهباء'''، محمد راغب الطباخ الحلبي، حلب، دار القلم العربي، 1408ق. | * '''إعلام النبلاء بتاريخ حلب الشهباء'''، محمد راغب الطباخ الحلبي، حلب، دار القلم العربي، 1408ق. | ||
* '''اخبار مدینه (ترجمه خلاصه الوفاء باخبار دارالمصطفی)'''، سمهودی | * '''اخبار مدینه (ترجمه خلاصه الوفاء باخبار دارالمصطفی)'''، سمهودی نورالدین (م۹۱۱ ق)، ترجمه سید کمال حاج سید جوادی، تهران، نشر مشعر، 1376. | ||
* '''الارج المسکی فی التاریخ المکی و تراجم الملوک والخلفاء'''، علی بن | * '''الارج المسکی فی التاریخ المکی و تراجم الملوک والخلفاء'''، علی بن عبدالقادر (م ۱۰۷۰ ق)، تحقیق سعید عبدالفتاح و...، مکه، مکتبه التجاریه، مصطفی احمد الباز، 1416. | ||
* '''الاِعلام باَعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی محمد بن | * '''الاِعلام باَعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی محمد بن احمد (م990ق)، تحقیق سعید عبدالفتاح و...، مکه مکرمه، المکتبه التجاریه، 1416. | ||
* '''التحفه اللطیفه فی تاریخ المدینه الشریفه'''، سخاوی محمد بن | * '''التحفه اللطیفه فی تاریخ المدینه الشریفه'''، سخاوی محمد بن عبدالرحمان (م ۹۰۲ق)، مدینه، فهرسه مکتبه الملک فهد الوطنیه، 1430. | ||
*'''تاریخ الخمیس فی احوال انفس نفیس'''، حسین | * '''تاریخ الخمیس فی احوال انفس نفیس'''، دیار بکری حسین بن محمد (م۹۶۶ ق )، بیروت، دار صادر، بی تا. | ||
* '''تاریخ تطبیقی ایران با کشورهای جهان'''، بیات عزیزالله، تهران، امیرکبیر، | * '''تاریخ تطبیقی ایران با کشورهای جهان'''، بیات عزیزالله، تهران، امیرکبیر، 1384. | ||
* '''تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه( ۱۳۴۴ ق)'''، السباعی احمد، تهران، نشر مشعر، | * '''تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه( ۱۳۴۴ ق)'''، السباعی احمد، تهران، نشر مشعر، 1385. | ||
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره'''، قائدان اصغر، تهران، نشر مشعر، | * '''تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره'''، قائدان اصغر، تهران، نشر مشعر، 1374. | ||
* '''تاریخ معالم المدینه المنوره قدیما و حدیثاً'''، خیاری احمد یاسین، مدینه، مکتبه الملک فهد الوطنیه، | * '''تاریخ معالم المدینه المنوره قدیما و حدیثاً'''، خیاری احمد یاسین، مدینه، مکتبه الملک فهد الوطنیه، 1419. | ||
* '''تحصیل المرام فی اخبار البیت الحرام و المشاعر العِظام والحرم و وُلاتها الفِخام'''، مالکی مکی محمد بن | * '''تحصیل المرام فی اخبار البیت الحرام و المشاعر العِظام والحرم و وُلاتها الفِخام'''، مالکی مکی محمد بن احمد(م ۱۳۲۱ق)، تحقیق عبدالملک بن دهیش، مکه، مکتبه الاسدی، 1424. | ||
* '''تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی'''، عبد القادر انصاری - ناجی محمد حسن، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، نشر | * '''تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی'''، عبد القادر انصاری - ناجی محمد حسن، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، نشر مشعر1385. | ||
* '''جستاری بر تاریخ مکه'''، فیض عباس، به کوشش جمال الدین محمد فیض، قم، کمال الملک، | * '''جستاری بر تاریخ مکه'''، فیض عباس، به کوشش جمال الدین محمد فیض، قم، کمال الملک، 1383. | ||
* '''دولت ممالیک و نقش سیاسی و تمدنی آنان در تاریخ اسلام'''، عصام محمد شبارو، تحقیق د. شهلا بختیاری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، | * '''دولت ممالیک و نقش سیاسی و تمدنی آنان در تاریخ اسلام'''، عصام محمد شبارو، تحقیق د. شهلا بختیاری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۱. | ||
* '''ساختمان حرم شریف نبوی'''، د. سلمی سمر دملوجی، تهران، نشر مشعر، | * '''ساختمان حرم شریف نبوی'''، د. سلمی سمر دملوجی، تهران، نشر مشعر، 1377. | ||
* '''ساختمان مسجدالحرام -مکه مکرمه'''، د. سلمی سمر دملوجی، تهران، نشر مشعر، | * '''ساختمان مسجدالحرام -مکه مکرمه'''، د. سلمی سمر دملوجی، تهران، نشر مشعر، 1377. | ||
* '''سفرنامه حجاز'''، لبیب البتنونی محمد، ترجمه دکتر هادی انصاری، تهران، نشر مشعر، بی تا. | * '''سفرنامه حجاز'''، لبیب البتنونی محمد، ترجمه دکتر هادی انصاری، تهران، نشر مشعر، بی تا. | ||
* '''شرق نزدیک در تاریخ'''، حتی فیلیپ خوری، ترجمه قمر آریان ( زرین کوب)، تهران، انتشارات علمی فرهنگی، | * '''شرق نزدیک در تاریخ'''، حتی فیلیپ خوری، ترجمه قمر آریان ( زرین کوب)، تهران، انتشارات علمی فرهنگی، 1382. | ||
* '''عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ'''، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م. | * '''عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ'''، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م. | ||
* '''عماره المسجد النبوی منذ انشائه حتی نهایه العصر المملوکی'''، محمد هزاع الشهری، قاهره، مکتبه القاهره للکتاب، | * '''عماره المسجد النبوی منذ انشائه حتی نهایه العصر المملوکی'''، محمد هزاع الشهری، قاهره، مکتبه القاهره للکتاب، 2001. | ||
* '''مدینه شناسی'''، نجفی محمد باقر، تهران، خرمایستان، | * '''مدینه شناسی'''، نجفی محمد باقر، تهران، خرمایستان، 1367. | ||
* '''المدينه المنوره تطورها العمراني و تراثها فی المعماری'''، صالح لمعی مصطفی، دارالنهضه العربیه، بیروت، 1981م. | * '''المدينه المنوره تطورها العمراني و تراثها فی المعماری'''، صالح لمعی مصطفی، دارالنهضه العربیه، بیروت، 1981م. | ||
* '''مرآه الحرمین'''، ابراهیم رفعت پاشا، ترجمه دکتر هادی انصاری، تهران، نشر مشعر، 1377. | * '''مرآه الحرمین'''، ابراهیم رفعت پاشا، ترجمه دکتر هادی انصاری، تهران، نشر مشعر، 1377. | ||
* '''معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ'''، کعکی عبدالعزیز، بیروت، دار و مکتبه الهلال، | * '''معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ'''، کعکی عبدالعزیز، بیروت، دار و مکتبه الهلال، 2007. | ||
* '''منائح الکرم فی اخبار مکه و البیت و وُلاه الحرم'''، سنجاری علی بن تاج | * '''منائح الکرم فی اخبار مکه و البیت و وُلاه الحرم'''، سنجاری علی بن تاج الدین(م ۱۱۲۵ ق )، تحقیق جمیل عبدالله محمد، مکه، جامعه ام القری، 1419. | ||
* '''میقات حج'''، فصلنامه، تهران، نشر مشعر. | * '''میقات حج'''، فصلنامه، تهران، نشر مشعر. | ||
* '''وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی'''، سمهودی علی بن | * '''وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی'''، سمهودی علی بن عبدالله (م ۹۱۱ ق)، بیروت، دارالکتب العلمیه، 2006. | ||
* '''وفاءالوفا باخبار دارالمصطفی'''، علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق قاسم السامرائی، ج2، موسسه الفرقان للتراث الاسلامی، | * '''وفاءالوفا باخبار دارالمصطفی'''، علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق قاسم السامرائی، ج2، موسسه الفرقان للتراث الاسلامی، 1422ه.ق -2001. | ||
{{پایان}} | |||
[[رده:حاکمان مصر]] | [[رده:حاکمان مصر]] | ||
[[رده:مقالههای تکمیلشده]] | [[رده:مقالههای تکمیلشده]] | ||