نمایش مبدأ برای غزوه خیبر

{{جعبه اطلاعات جنگ
| جنگ      = غزوه خیبر
| قسمتی‌از  =
| تصویر    =[[پرونده:خیبر.png]]

| زیرنویس  =موقعیت جغرافیایی خیبر
| زمان     =  سال هفتم هجری
| مکان     =  منطقه خیبر در شمال مدینه
| مختصات   = 
| علت      = تهدیدهای یهودیان خیبر
| قلمرو    =
| نتیجه    =  پیروزی مسلمانان
| جنگنده۱  = 
| جنگنده۲  = 
| فرمانده۱ = 
| فرمانده۲ = 
| قوای۱    =
| قوای۲    =
| خسارات۱  = 
| خسارات۲  = 
| خسارات۳ = 
| یادداشت  =
| عرض جغرافیایی = 
| طول جغرافیایی = 
| توضیح نقشه = 
}}
'''غَزوه خیبر''' به جنگ [[حضرت محمد (ص)|پیامبر(ص)]] با [[یهودیان]] منطقه [[خیبر]] در نزدیکی [[مدینه]] گفته می‌شود که با پیروزی مسلمانان پایان یافت. سبب جنگ پیامبر با یهودیان خیبر را این دانسته‌اند که آنان، به یهودیان اخراج‌شده از مدینه پناه داده بودند و همچنین دیگر قبایل عرب را به جنگ با مدینه تشویق می‌کردند و نیز گزارش‌هایی وجود دارد که یهودیان خیبر قصد حمله به را مسلمانان را داشتند.

این جنگ در سال هفتم هجری رخ داد و مسلمانان طی یک یا دو ماه توانستند منطقه خیبر را فتح کنند. در منابع تاریخی گفته شده تعداد شهدای این غزوه ۱۵ نفر و تعداد کشته‌شدگان یهود ۹۳ نفر است. در این جنگ از رشادت‌های [[امام علی(ع)]] سخن گفته شده است. گزارش شده امام علی درِ [[قلعه خیبر]] را به تنهایی از جا کنده است. 

پس از جنگ صلح‌نامه‌ای بین پیامبر با یهودیان خیبر نوشته شد و مقرر شد باغ‌های یهودیان در اختیار آن‌ها بماند و در مقابل نیمی از محصول سالیانه، از آنِ مسلمانان باشد. 
== منطقه خیبر ==
{{اصلی|خیبر}}
خیبر منطقه‌ای حاصل‌خیز در شمال [[مدینه]] است که در عصر [[حضرت محمد (ص)|پیامبر(ص)]] از مراکز [[یهودیان در حجاز|یهودی‌نشین]] [[حجاز]] بود.<ref>«خیبر، غزوه»، دانشنامه حج و حرمین شریفین، ج۷، ص۶۷۴.</ref> غزوه خیبر و برخی سریه‌ها در منطقه خیبر اتفاق افتاد.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۶۱۸.</ref> خیبر از نظر اقتصادی و کشاورزی و بازرگانی اهمیت داشت.<ref>معجم البلدان، ج۲، ص۱۹۵ و ص۴۱۱.</ref> خیبر امروزه نام یکی از استان‌های [[عربستان]] است. این استان در ناحیه‌ای کوهستانی و در مسیر [[تبوک]] و جاده [[اردن]] قرار دارد. فاصله آن تا مدینه حدود ۱۶۵ کیلومتر است.<ref>المعالم الاثیره، ص۱۰۹.</ref>

== علت جنگ ==
[[بنی‌نضیر|قبیله بنی‌نضیر]] که پس از پیمان‌شکنی و اعلام جنگ با پیامبر در سال چهارم هجرت، مجبور به تسلیم و مهاجرت از مدینه شد، به خیبر رفتند و دشمنی خود را با مسلمانان تشدید کردند.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۱۹۱؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۵۰.</ref> همچنین اهالی خیبر، با پشتوانه مالی حاصل از کشاورزی، قبایل اطراف خود و شمال مدینه را علیه مدینه تحریک می‌کردند.<ref>تاریخ الطبری، ج۲، ص۲۸۶؛ السیرة النبویه، ج۲، ص۶۱۲؛ الاصابه، ج۶، ص۱۳۵.</ref> 

گزارش‌هایی از آمادگی و قصد سران خیبر برای حمله به [[مدینه]] نیز وجود دارد.<ref>المغازی، ص۵۳۰ و  ص۵۶۳.؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۷۰.</ref> <ref>تاریخ الطبری، ج۳، ص۲۳؛ دلائل النبوه، ج۴، ص۳۰۱.</ref> نامه‌ای از پیامبر به اهالی خیبر هم موجود است که آنان را به اسلام دعوت کرده است.<ref>السیرة النبویه، ج۱، ص۵۴۴.</ref> هرچند زمان این نامه روشن نیست، ولی برخی آن را مربوط به سال هفتم دانسته‌اند.<ref>مکاتیب الرسول، ج۲، ص۴۸۸.</ref> 

== ماجرای جنگ ==
غزوه خیبر در سال هفتم هجری اتفاق افتاد.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۳۴۱؛ تاریخ خلیفه، ص۴.</ref> پیامبر در آغاز راه پرچمی به دست [[حباب بن منذر]] و یکی به دست [[سعد بن عباده]] داد و پرچم اصلی را به [[امام علی(ع)]] سپرد.<ref>الطبقات الکبری، ج۲، ص۸۱.</ref> پیامبر و سپاه او طی چند روز بیشتر قلعه‌های یهودیان در خیبر را فتح کردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۶۶۶؛ دلائل النبوه، ج۴، ص۲۲۶.</ref> مهم‌ترین و مستحکم‌ترین قلعه این منطقه [[قلعه خیبر|قلعه قَموص]] بود که هنگام نبرد آن، پیامبر دچار سردرد شده بود و در اردوگاه به سر می‌برد.<ref>المغازی، ج۲، ص۶۷۰.</ref> صبحگاهان پیامبر(ص) در پی امام علی فرستاد و پرچم را به دستش سپرد.<ref>البدء و التاریخ، ج۴، ص۲۲۶؛ الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۹۹ و ص۱۱۰۰؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۸۶.</ref> امام علی پس از کشتن قهرمان یهود، مرحب، پیروزی مسلمانان و فرار یهودیان را محقق ساخت.<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۵۶.</ref> امام علی(ع) درب قلعه را با دستان خود کند و آن را روی خندق پیرامون قلعه انداخت تا مسلمانان از آن عبور کنند.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۳۳۵؛ الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۲۲۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۱۸۹.</ref><ref>الارشاد، ج۱، ص۱۲۶ و ص۱۲۷.</ref>در آخرین مرحله غزوه خیبر، آخرین دژها به محاصره سپاه اسلام درآمد و با مذاکره به دست پیامبر افتاد.<ref>المغازی، ج۲، ص۶۷۰.</ref>

عدد لشکریان مسلمان در خیبر، ۱۵۰۰ نفر گزارش شده است که ۲۰۰ نفر آنان سواره بودند.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۰؛ المغازی، ج۲، ص۶۸۹؛ الکامل، ج۲، ص۲۱۶..</ref> گروهی از زنان (حدود ۱۵ تن)‌ نیز در این نبرد شرکت کردند تا لشکر را امداد، و زخمی‌ها را مداوا کنند.<ref>الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۲۷ و ص۲۴۵ و ص۲۵۴ و ص۲۹۳ و ص۳۰۰؛ الاستیعاب، ج۴، ص۱۹۳۵.</ref> تعداد شهدای این غزوه ۱۵ نفر و تعداد کشتگان یهود ۹۳ نفر ثبت شده است.<ref>الطبقات الکبری، ج۲، ص۸۲.</ref>

== صلح‌نامه ==
پس از نبرد خیبر، غنائم دو قلعه شق و نطات میان مسلمانان تقسیم شد و غنائم دژ کتیبه، به عنوان [[خمس]]، در اختیار پیامبر قرار گرفت. ایشان آن را بین [[امهات المؤمنین|همسران]] خود، [[بنی هاشم|بنی‌هاشم]]، یتیمان، مساکین و عده‌ای دیگر تقسیم کرد.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۳۴۹.</ref> آن‌گاه با اهالی خیبر چنین قرار گذاشت که باغ‌هایشان در اختیارشان بماند و در مقابل نیمی از محصول سالیانه آنان، از آنِ مسلمانان باشد. هر سال نماینده‌ای از سوی آن حضرت برای تعیین مقدار محصول به خیبر می‌رفت و این شرایط تا زمان [[خلیفه دوم]] ادامه داشت.<ref>المغازی، ص۶۹۱.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
{{برگرفتگی
| پیش از لینک = 
| منبع = مقاله «خیبر، غزوه» در دانشنامه حج و زیارت است.
| لینک = https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1717151/%D8%AE%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87?q=%D8%AE%DB%8C%D8%A8%D8%B1%20%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87&amp;score=274877907000.0&amp;rownumber=2
| توضیحات منبع = 
}}
* '''الارشاد'''، مفید، محمد بن محمد، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.
* '''الاستیعاب'''، ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، به کوشش البجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
* '''الاصابة فی تمییز الصحابه'''، ابن حجر العسقلانی، احمد بن علی، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
* '''امتاع الاسماع'''، المقریزی، احمد بن علی، به کوشش محمد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
* '''البدء و التاریخ'''، مقدسی، مطهر بن طاهر، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۳م.
* '''البدایة و النهایه'''، ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، به کوشش علی محمد و عادل احمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
* '''تاریخ خلیفه'''، خلیفة بن خیاط، به کوشش زکار، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
* '''تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)'''، طبری، محمد بن جریر، به کوشش گروهی از علما، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۳ق.
* '''تاریخ مدینة دمشق'''، ابن عساکر، علی بن حسن، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
* '''تاریخ الیعقوبی'''، یعقوبی، احمد بن اسحاق، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.
* '''دانشنامه حج و حرمین شریفین'''، «خیبر، غزوه»، صادقی، محسن، تهران، مشعر، بی‌تا.
* '''دلایل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه'''، البیهقی، احمد بن الحسین، به کوشش عبدالمعطی امین قلعه‌جی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
* '''السیرة النبویه'''، ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دار المعرفه، بی‌تا.
* '''الطبقات الکبری'''، ابن سعد، محمد بن سعد، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
* '''الکامل فی التاریخ'''، علی بن اثیر، علی بن محمد، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.
* '''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۱ق.
* '''المغازی'''، واقدی، محمد بن عمر، به کوشش مارسدن جونس، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۹ق.
* '''مکاتیب الرسول'''، میانجی، احمدی، تهران، دار الحدیث، ۱۴۱۹ق.
{{پایان}}
{{غزوات پیامبر}}
[[رده:غزوات پیامبر(ص)]]