در حال ویرایش فخ


{{جعبه اطلاعات بنا
 | عنوان = فخ
 | تصویر = 
 | اندازه تصویر = 
 | پیوند تصویر = 
 | توضیح تصویر = 
 | نام‌های دیگر = 
 | مکان = مکه 
 | کاربری = میقات کودکان
 | بزرگداشت نزد = 
 | وابسته به دین/مذهب = 
 | باورها = 
 | آیین‌ها = 
 | احکام = 
 | زیارت کنندگان = 
 | بازدیدکنندگان = 
 | زمان پایه‌گذاری = 
 | بنیانگذار = 
 | رویدادها = محل شهادت شهدای فخ در سال 169 قمری
 | بازسازی‌ها = 
 | بازسازی کنندگان = 
 | بخش‌های از میان رفته = 
 | ویژگی‌های تاریخی = 
 | متولیان = 
 | مساحت = 
 | طول = 
 | عرض = 
 | ارتفاع = 
 | وضعیت بنا = 
 | گنجایش = 
 | امکانات = 
 | بخش‌های بنا = 
 | معمار = 
 | سبک = 
 | ویژگی‌ها = 
 | گنبدها = 
 | مناره‌ها = 
 | درها = 
 | رواق‌ها = 
 | صحن‌ها = 
 | ایوان‌ها = 
 | گرداننده = 
 | نهاد وابسته = 
 | نهاد نگهدارنده = 
 | مدیر = 
 | روحانی = 
 | نهادهای زیر مجموعه = 
 | ثبت در = 
 | شماره ثبت = 
 | تاریخ ثبت = 
 | وبگاه = 
 | عرض جغرافیایی = 21.451497316068863
 | طول جغرافیایی = 39.80682772758126
 |‌ توضیح نقشه = 
 | فیلم = 
 | توضیح فیلم = 
}}
'''فَخّ''' منطقه‌ای در شمال [[مکه]] و در نزدیکی [[مسجد تنعیم]] در فاصله چهار کیلومتری از [[مسجد الحرام]]. بنا بر نظر فقیهان [[شیعه]] این محل، مکان [[احرام]] کودکان است.

[[مقبره شهدای فخ]] نیز در این محل قرار دارد. این مقبره محل دفن حسین بن علی (صاحب فخ) و عده‌ای از [[سادات حسنی]] است که در نبرد با عباسیان در سال ۱۶۹ هجری در فخ به [[شهادت]] رسیدند. به گزارش مورخان، قبور برخی از [[صحابه|صحابه پیامبر]] از جمله عبدالله بن عمر بن خطاب نیز در این منطقه قرار دارد که در [[سعودی|دوره سعودی]] تخریب شده است.

براساس برخی روایات، [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] در این مکان [[نماز]] خوانده و خبر از شهادت یکی از فرزندانش داده است و در رثای ایشان گریسته است.

==فضیلت و اهمیت==
بر اساس روایتی، [[رسول خدا(ص)]] هنگامی که از مدینه به مکه می‌رفت، قبل از وارد شدن به مکه در فخ که شش میلی مکه بود [و اکنون جزء شهر مکه شده]، غسل کرد.<ref>الروض المعطار، ص۴۳۶.</ref> بنابر روایتی دیگر، پیامبر(ص) در این مکان به نماز ایستاد و در نماز گریست. پیامبر علت گریستنش را شهادت یکی از فرزندانش در این مکان عنوان کرد.<ref>مقاتل الطالبیین، ص۳۶۶ و ۳۶۷.</ref> همچنین [[امام صادق(ص)]] در گذر از این مکان، از شهادت یکی از اهل‌بیتش در این مکان خبر داد.<ref>مقاتل الطالبیین ، ص۳۶۷؛ منتهی الآمال، ج۱ ص۲۶۱.</ref> شیخ طوسی در کتاب رجال خود، صاحب فخ را از اصحاب امام صادق(ص) دانسته است.<ref>رجال الطوسی، ص۴۸۹.</ref> روایت شده [[امام کاظم(ع)]] از شهید فخ تجلیل کرده است.<ref>مقاتل الطالبیین، ص۳۸۰.</ref>

== موقعیت جغرافیایی ==

فَخّ یا وادی زاهر،<ref>شفاء الغرام، ج۱ ص۴۷۲.</ref> نام منطقه‌ای در شمال مکه، نزدیک [[مسجد تنعیم]] است. این مکان در ۴ کیلومتری [[مسجد الحرام]] قرار دارد. امروزه از این مکان به نام «حَیُّ الشهداء» (کوی شهدا) یاد می‌شود.

== مقبره شهدای فخ ==
[[پرونده:فخ.jpg|بندانگشتی|تصویر بخشی از قبرستان فخ.]]
{{اصلی|مقبره شهدای فخ}}
در منطقه فخ، تپه‌ای وجود دارد که در دامنه آن مقبره‌ای است که به مقبره شهدای فخ مشهور است.<ref name=":0" /> شهدای فخ، عده‌ای از [[سادات حسنی]] بودند که در نبرد با [[عباسیان]] در سال ۱۶۹ قمری در این مکان به شهادت رسیدند.<ref>تاریخ ابن خلدون، ح5، ص148.</ref> 

مطابق آخرین منابع معاصر، این مقبره نسبتا وسیع بوده ولی به خاطر راه، به سه بخش تقسیم شده، بخشی از آن با حدود دو متر ارتفاع از سطح خیابان قرار دارد و بخش اصلی از آن هم با یک چهار دیواری و دری همیشه بسته، محصور شده است. گفته می شود قبر حسین بن علی یا شهید فخ در این چهار دیواری قرار دارد.<ref name=":0">نگا: آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۹۹ و ۲۰۰.</ref> براساس برخی اخبار مربوط به سال 1391شمسی، قبرستان شهدای «فخ» تخریب و به یک زباله‌دانی تبدیل شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/91090602351/%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C ایسنا، کد خبر: 91090602351]</ref>

== شهید فخ ==
{{اصلی|شهید فخ}}
حسین بن علی بن حسن مثلث بن حسن مثنّی فرزند [[امام حسن مجتبی(ع)]] مشهور به صاحب فخ،<ref>مقاتل الطالبیین، ص۳۶۴.</ref> رهبر قیامی علیه حکومت عباسیان بوده که از آن به واقعه فخ یا [[قیام فخ]] یاد می شود.<ref>مقاتل الطالبیین، ص۳۶۶–۳۶۷.</ref>

صاحب فخ در روز [[۸ ذی‌الحجه]] سال ۱۶۹ق ([[ترویه|یوم الترویه]]) در منطقه فخ در جنگ با سپاه هادی عباسی(حک: ۱۶۹ - ۱۷۰ ق)، با اکثر سپاهیانش از جمله حدود ۱۰۰ نفر از سادات حسنی به شهادت رسیدند.<ref>اعیان الشیعه،ج ۶ص ۹۷ ؛ فرهنگ اعلام جغرافیائی، ص۱۹۹.</ref> به گزارش حموی تاریخ‌نویس قرن هفتم قمری، بدن‌های شهدا پس از سه روز که روی زمین باقی ماند و طعمه درندگان قرار گرفت، در جایی که اکنون به عنوان «مقبره شهدای فخ» از آن یاد می‌شود، دفن شدند.<ref>معجم البلدان، ج۴ ص۲۳۸.</ref>

شهید فخ یا صاحبِ فخ، قیامش را از [[مدینه]] آغاز کرد.<ref>مقاتل الطالبیین، ص۳۷۲.</ref> وی پس از تسلط بر شهر؛ به علت نزدیکی [[ایام حج]]، با ۳۰۰ تن از یاران و نزدیکانش به سوی [[مکه]] حرکت کرد. اما پس از رسیدن به منطقه فخ، با سپاه عباسی که فرماندهی آن را عباس بن محمد یکی از نوادگان عبدالله بن عباس به عهده داشت روبرو شد و در این نبرد همه سپاه او شهید و تعداد اندکی اسیر شدند. برخی از خویشاوندانش نیز مانند دایی او [[ادریس بن عبدالله]] موفق به فرار شدند. ادریس به مغرب فرار کرد و [[سلسله ادریسیان]] را در آنجا پایه‌گذاری کرد.<ref>تاریخ تشیع، ج۱ ص۲۶۳.</ref> 
=== قبرهای دیگر ===
گفته می‌شود عبدالله بن عمر بن خطاب<ref>الطبقات الکبری، ج۴ ص۱۴۲.</ref> و عده‌ای از [[صحابه پیامبر]] نیز در منطقه فخ مدفون‌اند.<ref>معجم البلدان، ج۴ ص۲۳۸.</ref> گزارشی از دفن عبدالله بن زبیر در فخ نیز وجود دارد.<ref>آثار اسلامی مکه ومدینه، ص۲۰۰.</ref>

== میقات کودکان==
[[فقیه|فقیهان شیعه]] بر اساس روایات، فخ را محل [[میقات|میقات کودکان]] می‌دانند.<ref>المرتقی، ج2، ص28.</ref> در روایتی، [[امام صادق(ع)]] در پاسخ به این سؤال که در کجا می‌توان لباس‌های دوخته را از تن کودکان بیرون آورد؟ [و آنها را محرم ساخت؟]، فرمود: پدرم [[امام باقر(ع)]] در فخ لباس‌های کودکان را می‌کَند [و آنها را [[احرام|محرِم]] می‌ساخت].<ref>الکافی، ج۴ ص۳۰۳؛ من لایحضره الفقیه، ج۲ ص۴۳۳.</ref> برخی از فقیهان معتقدند ولیِّ کودک می‌تواند کودک را در یکی از [[میقات|میقات‌های پنجگانه]] مُحرم کند بدین معنا که به نیابت از او نیت کند و [[تلبیه|لبیک گوید]] اما کندن لباس کودک و پوشاندن [[لباس احرام]] بر او را می‌تواند تا فخ به تاخیر اندازد.<ref>معالم الدین، ج۱ ص۲۳۰؛ المرتقی، ج۲ص ۲۸.</ref> بیشتر فقهای شیعه معتقدند اصل [[احرام]] کودکان می‌تواند از فخ به عنوان یک میقات برای آنها قرار گیرد.<ref>موسوعه احکام الاطفال و ادلتها، ج۵ ص۲۸۲.</ref>البته این در مورد غیر از [[حج تمتع]] است. 

برخی فقهای معاصر نیز مانند محمدتقی بهجت معتقدند؛ ولیِّ کودک، او را در یکی از میقات‌های معروف محرِم کند و می‌تواند، کندن لباس دوخته و پوشاندن لباس احرام بر کودک را تا فخ به تاخیر بیندازد.<ref>آراء المراجع فی الحج،ج ۱ ص۳۴.</ref> 

[[فقهای اهل سنت|فقهای اهل‌سنت]] در این مورد مخالف یا ساکت‌اند. اما برخی از آنها می‌گویند که مشکلی ندارد که احرام صبی (کودک) را تا حرم یا نزدیک حرم به تاخیر انداخت.<ref>الکافی فی فقه اهل المدینه، ج1، ص411.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع==
{{منابع}}
* آثار اسلامی مکه و مدینه، جعفریان رسول، تهران، نشر مشعر، ۱۳۹۰ش.
* آراء المراجع فی الحج علی ضوء فتاوی الامامِ الخمینی، افتخاری گلپایگانی علی، تهران، نشر مشعر، ۱۴۲۸ق.
* اعیان الشیعه؛ امین عاملی سید محسن، تحقیق حسن امین، بیروت، دار التعارف، ۱۴۰۳ق.
* بحارالانوار، علامه مجلسی محمد باقر، تهران، اسلامیه، بی‌تا. 
* تاریخ ابن خلدون، ابن خلدون، ترجمه آیتی، تهران، مطالعات فرهنگی، 1363ش. 
* تاریخ تشیع، عده‌ای از محققین، زیر نظر دکتر سید احمدرضا خضری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۸ش.
* رجال الطوسی، طوسی محمد بن حسن، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم موسسه نشر اسلامی ۱۴۲۷ق.
* الروض المعطار فی خبر الاقطار، حمیری محمد بن عبدالمنعم (م ۹۰۰ ق)، تحقیق احسان عباس، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، ۱۹۸۴م.
* شفاء الغرام باخبار البلد الحرام؛ فاسی محمد بن احمد، تحقیق علی محمد عمر، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه، ۱۴۲۸ق.
* الطبقات الکبری، ابن سعد، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
* فرهنگ اعلام جغرافیایی، شراب محمد محمد حسن، ترجمه حمیدرضا شیخی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۳ش.
* الکافی، کلینی محمد بن یعقوب (م ۳۲۹ ق)، تهران اسلامیه، ۱۳۶۲.  
* الکافی فی فقه اهل المدینه، ابن عبدالبر قرطبی یوسف بن عبدالله ( م۴۶۳ ق)، تحقیق محمد محمد احید، ریاض، مکتب الریاض الجدیثه، ۱۴۰۰  
* المرتقی الی الفقه الاَرقی، روحانی محمد (م ۱۴۱۸ ق)، تهران دار الجلیّ (مؤسسه الجلیل للتحقیقات الثقافیه)، ۱۴۱۹. 
* معالم الدین فی فقه آل یاسین، انصاری محمد بن شجاع ( ابن قطان م ۸۳۲ق)، قم، مؤسسه الامام الصادق، ۱۴۲۴. 
* معجم البلدان، یاقوت حموی (م۶۲۶ق)، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵. 
* مقاتل الطالبیین، ابو الفرج اصفهانی علی بن الحسین(م۳۵۶ ق)، تحقیق احمد صقر، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۴۱۹. 
* منتهی الامال، محدث قمی (م ۱۳۵۹ ق)، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۷۹. 
* من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق (م ۳۸۶ ق)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۴. 
* موسوعه احکام الاطفال و ادلتها، انصاری قدرت الله، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، ۱۴۲۹. 
{{پایان}}

{{حج و عمره}}

[[رده:میقات‌های حج]]
[[رده:مکان‌های تاریخی مکه]]
[[رده:مقاله‌های آماده ترجمه]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
[[en:Fakh]]