| نسخهٔ فعلی |
متن شما |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| [[رده:مقالههای در حال ویرایش]]
| |
|
| |
|
| '''مال حلال''' درآمدی است که بدون اعمال [[حرام]] مانند دزدی و غصب به دست آمده و استفاده از آن در [[حج]]، شرط قبولی اعمال [[حاجی]] دانسته شده. به کاربردن مال حلال در حج، یکی [[آداب حج]] است و حجی که با مال حرام یا غیرپاک (مانند مالی که خمس آن پرداخت نشده) انجام شود، نهتنها مورد پذیرش خداوند قرار نمیگیرد، بلکه در اعمالی مانند [[تلبیه|لبیکگفتن]] نیز تأثیر منفی میگذارد و آن را از کمال و روح عبودیت تهی میسازد چراکه براساس روایات، پاسخ منفی به لبیکِ حاجیِ دارای مال حرام داده میشود.
| |
|
| |
|
| از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقطکنندهی تکلیف میدانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد). با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیهی هزینهها، لباس احرام و توشهی سفر از مال حلال، همراه با حلالیتطلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهیها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است. | | انجام حج «با مال حلال» از جمله مقدمات لازم حج است به شکلی که حج با مال حرام، موجب عدم قبول حج و حتی بطلان آن است.<ref>مناسک حج ، ص 36 ؛ مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> و در روایات معصومان از سفر با مال حرام نهی شده است.<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> درباره فلسفه نهی از حج با مال حرام، برخی محققان حج با مال حرام را در تضاد با مقتضای حج، که عبودیت خداوند است، دانستهاند.<ref name=":0">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> همچنین گفته شده که عبادتی که مقدمات آن از حلال تهیه نشده باشد از «تقوا» تهی است و با چنین عملی «تقرب» حاصل نمی شود.<ref name=":0" /> |
|
| |
|
| == تعریف مال حلال ==
| |
| مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راههای شرعی ممنوعه مانند ربا و دزدی کسب نشده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref> مال حرام، داراییهایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref>
| |
|
| |
|
| === اهمیت پرهیز از مال حرام ===
| |
| برپایه روایاتی از [[پیامبر اسلام(ص)]] ترک یک ششم درهم از مال حرام، نزد خداوند، دوستداشتنیتر از انجام صد حج با مال حلال است<ref>حکمت نامه پیامبر اعظم (ص)، ج13، ص347.</ref> و نخوردن يک لقمه حرام، نزد خدا محبوبتر از خواندن دو هزار ركعت نماز مستحبّى است.<ref>حکمت نامه پیامبر اعظم (ص)، ج8، ص553.</ref>
| |
|
| |
|
| == مال حلال در حج ==
| |
| انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط میکند تفاوت قائل شدهاند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشهای در سفر حج میدانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره|عمرهای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمیپذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حجگزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>
| |
|
| |
| در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت میکند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت میشنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینههای رسیدن به مقام اجابت و بهرهمندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمیتوان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2" />
| |
|
| |
| == شرط فقهی صحت حج ==
| |
| در [[فقه]] [[شیعه]] استفاده از مال حرام در [[حج]] حرام است ولی باطل نیست<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اگر از میان اموال حرام در سفر حج، [[لباس احرام]] و هزینه [[قربانی]] حلال باشد، اصل حج صحیح است و از گردن مکلف خارج شده<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> ولی مرتکب حرام شده و پاداش اخروی ندارد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت دارد.<ref name=":1" /><ref name=":3">فصلنامه مطالعات فقه امامیه، مقاله حکم حج با مال حرام در آینه فقه و روایات از منظر فریقین، ص119-135.</ref>
| |
|
| |
| نظر اکثر علمای [[اهل سنت]] بر این است که [[حج]] با مال حرام مجزی نیست و باعث ادا شدن [[حجة الاسلام]] نمیشود. بر اساس رای جمهور اهل سنت و حنفی و شافعی، در صورتی که تا زمان انجام حج و [[عمره]] از حرمت مال خبر نداشته باشد و عالم به حکم حرمت نباشد مجزی است و تکلیف حج را از گردن حاجی خارج میکند. نظر دیگر این است که حج با مال حرام مجزی است، ولی قبول درگاه الهی نیست و پاداش اخروی ندارد. برخی دیگر از فقهای اهل سنت بین مال حرام و مال غصبی تفاوت قائل شده و حج با مال ربا و خمر و منفعت حاصل از فروش مواد مخدر را جایز نمیداند ولی حج با مال غصبی را جایز می داند، اما می گویند با این کار گناه کرده است.<ref name=":3" />
| |
|
| |
|
| == مقالههای مرتبط == | | == مقالههای مرتبط == |
|
| |
|
| * [[آداب حج]]
| |
| * [[مناسک حج]] | | * [[مناسک حج]] |
| * [[اسرار حج]] | | * [[اسرار حج]] |
| | * [[آداب حج]] |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
| خط ۳۲: |
خط ۱۷: |
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| * '''آداب سفر حج'''، علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، 1387ش.
| |
| * '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابیذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
| |
| * '''امالی'''، شیخ صدوق، محمد بن علی، قم، بعثت،۱۴۱۷ ق. | | * '''امالی'''، شیخ صدوق، محمد بن علی، قم، بعثت،۱۴۱۷ ق. |
| *'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق. | | *'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق. |
| * '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق. | | * '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق. |
| * '''مناسک جامع حج''': ناصر مکارم شیرازی، ابوالقاسم علیان نژادی، قم، مدرسه امام علی بن ابی طالب ( علیه السلام ) ، 1384ش. | | * '''جواهر الکلام في شرح شرائع الاسلام'''، صاحب جواهر، محمدحسن، تحقيق عباس قوچاني، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1365ش. |
| *'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش. | | * '''حج مقبول'''، ابوالحسن حسینی ادیانی، مشعر، تهران، 1385ش. |
| | * '''جرعهای از صهبای حج''': جوادی آملی، قم، اسراء، 1377ش. |
| | * '''مستدرک الوسائل'''، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی. |
| | * '''لغتنامه دهخدا'''، علی اکبر دهخدا، تهران، موسسهٔ لغتنامهٔ دهخدا و مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی دانشگاه تهران، 1377ش. |
| * '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش. | | * '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش. |
| *'''من لایحضره الفقیه'''، شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱۳۸۱ق)، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق. | | * '''سبل السلام''': الکحلانی (م. ۱۱۸۲ق)، مصر، مصطفی البابی، ۱۳۷۹ق. |
| | *'''کامل الزیارات (ترجمه فارسی)'''، جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولویه قمی)، ترجمه محمدجواد ذهنی تهرانی، تهران، پیام حق، ۱۳۸۷ش. |
| | *'''کامل الزیارات'''، جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولویه قمی)، تصحیح: بهراد الجعفری، ط۱، تهران، صدوق، ۱۳۷۵ش. |
| | *'''فتح الباری'''، احمد بن حجر عسقلانی، دارالمکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۲۴ق. |
| * '''وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه)''': محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق. | | * '''وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه)''': محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق. |
| * '''العروة الوثقی'''، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۲۰ق. | | *'''حج برنامه تکامل'''، محمد ضیاء آبادی، تهران، مشعر، 1386ش.{{پایان}}{{حج و عمره}} |
| * '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
| |
| * '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابیذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
| |
| * '''احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره)'''، الشيخ حسين المظاهری، اصفهان، موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهرا(س)، 1387ش.{{پایان}}{{حج و عمره}}
| |
| [[رده:مفاهیم مرتبط با حج]] | | [[رده:مفاهیم مرتبط با حج]] |
| [[رده:آداب حج]] | | [[رده:آداب حج]] |
