در حال ویرایش مال حلال

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]

'''مال حلال''' درآمدی است که بدون اعمال [[حرام]] مانند دزدی و غصب به دست آمده و استفاده از آن در [[حج]]، شرط قبولی اعمال [[حاجی]] دانسته شده. به کاربردن مال حلال در حج، یکی [[آداب حج]] است و حجی که با مال حرام یا غیرپاک (مانند مالی که خمس آن پرداخت نشده) انجام شود، نه‌تنها مورد پذیرش خداوند قرار نمی‌گیرد، بلکه در اعمالی مانند [[تلبیه|لبیک‌گفتن]] نیز تأثیر منفی می‌گذارد و آن را از کمال و روح عبودیت تهی می‌سازد چراکه براساس روایات، پاسخ منفی به لبیکِ حاجیِ دارای مال حرام داده می‌شود.

از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد). با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.

== تعریف مال حلال ==
مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref> 

=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===
برپایه روایاتی از [[پیامبر اسلام(ص)]] ترک یک ششم درهم از مال حرام، نزد خداوند، دوست‌داشتنی‌تر از انجام صد حج با مال حلال است<ref>حکمت نامه پیامبر اعظم (ص)، ج13، ص347.</ref> و  نخوردن يک لقمه حرام، نزد خدا محبوب‌تر از خواندن دو هزار ركعت نماز مستحبّى است.<ref>حکمت نامه پیامبر اعظم (ص)، ج8، ص553.</ref>

== مال حلال در حج ==
انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط می‌کند تفاوت قائل شده‌اند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>

در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2" />

== شرط فقهی صحت حج ==
در [[فقه]] [[شیعه]] استفاده از مال حرام در [[حج]] حرام است ولی باطل نیست<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اگر از میان اموال حرام در سفر حج، [[لباس احرام]] و هزینه [[قربانی]] حلال باشد، اصل حج صحیح است و از گردن مکلف خارج شده<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> ولی مرتکب حرام شده و پاداش اخروی ندارد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت دارد.<ref name=":1" /><ref name=":3">فصلنامه مطالعات فقه امامیه، مقاله حکم حج با مال حرام در آینه فقه و روایات از منظر فریقین، ص119-135.</ref>

نظر اکثر علمای [[اهل سنت]] بر این است که [[حج]] با مال حرام مجزی نیست و باعث ادا شدن [[حجة الاسلام]] نمی‌شود. بر اساس رای جمهور اهل سنت و حنفی و شافعی، در صورتی که تا زمان انجام حج و [[عمره]] از حرمت مال خبر نداشته باشد و عالم به حکم حرمت نباشد مجزی است و تکلیف حج را از گردن حاجی خارج می‌کند. نظر دیگر این است که حج با مال حرام مجزی است، ولی قبول درگاه الهی نیست و پاداش اخروی ندارد. برخی دیگر از فقهای اهل سنت بین مال حرام و مال غصبی تفاوت قائل شده و حج با مال ربا و خمر و منفعت حاصل از فروش مواد مخدر را جایز نمیداند ولی حج با مال غصبی را جایز می داند، اما می گویند با این کار گناه کرده است.<ref name=":3" />

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[آداب حج]]
* [[مناسک حج]]
* [[اسرار حج]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
* '''آداب سفر حج'''، علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، 1387ش.
* '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
* '''امالی'''، شیخ صدوق، محمد بن علی، قم، بعثت،۱۴۱۷ ق.
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''مناسک جامع حج''': ناصر مکارم شیرازی، ابوالقاسم علیان نژادی، قم، مدرسه امام علی بن ابی طالب ( علیه السلام ) ، 1384ش.
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
* '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
*'''من لایحضره الفقیه'''، شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱۳۸۱ق)، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
* '''وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه)''': محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
* '''العروة الوثقی'''، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۲۰ق.
* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
* '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
* '''احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره)'''، الشيخ حسين المظاهری، اصفهان، موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهرا(س)، 1387ش.{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:مفاهیم مرتبط با حج]]
[[رده:آداب حج]]