در حال ویرایش کاربر:Gholampour/صفحه تمرین3 (بخش)

== سازمان‌دهی حج در گذشته ==
سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروان‌های محلی و به سرپرستی [[حمله‌دار]] انجام می‌شد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار.</ref> گاه کاروان‌ها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل می‌شدند.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> در سفرهای زمینی، شتر مهم‌ترین وسیله حمل‌ونقل بود و عکام‌ها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref> همچنین هر شهر در [[مکه]] و [[مدینه]] مطوف ویژه خود را داشت.<ref> پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.</ref>

در برخی دوره‌ها، حکومت با تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]]، تأمین امنیت و اعلام عمومی زمان حرکت، در سازمان‌دهی حج نقش داشت<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> و گاه [[حاجی|حاجیان]] را از مالیات معاف می‌کرد.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.</ref> از سرگیری کاروان حج در دوره [[محمود غزنوی]]،<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.</ref> حمایت برخی حاکمان از امنیت و رفاه کاروان‌ها<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374؛ نک: به سوی‌ام القری، ص240؛ مقالات تاریخی، دفتر8، ص210-212.</ref> و حضور محدود شماری از پادشاهان در حج، از جلوه‌های این حمایت بود.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688؛ نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref> افزون بر این، حج گاه کارکرد سیاسی داشت و برای تبعید یا دور کردن برخی مخالفان و درباریان از مرکز قدرت به کار می‌رفت.<ref>تاریخ بخارا، ص346؛ جامع مفیدی، ج3، ص247؛ تاریخ گیلان، ص213؛ احیاء الملوک، ص121؛ تاریخ سلسله سلجوقی، ص89.</ref>

=== دوره قاجار ===
در [[قاجاریان|دوره قاجار]]، کنسولگری ایران در جده، با وجود ایفای نقش در سامان‌دهی و حمایت از برخی حاجیان ایرانی،<ref>حدیث قافله‌ها، ص110.</ref> به سبب دریافت وجوه مختلف از زائران، از جمله برای بازگرداندن گذرنامه،<ref>پنجاه سفرنامه، ج7، ص263-264؛ ج5، ص403، 406.</ref> سهم‌خواهی از کرایه حمل‌ونقل،<ref>پنجاه سفرنامه، ج7، ص263-264.</ref> و همدستی با حمالان و کاروان‌داران برای گرفتن پول بیشتر،<ref>پنجاه سفرنامه، ج5، ص410-411.</ref> مورد انتقاد قرار گرفت. همچنین از تصرف اموال حاجیان متوفی، دریافت وجه برای دفن، جانبداری از کاروان‌داران در برابر حاجیان،<ref>پنجاه سفرنامه، ج7، ص291.</ref> ارتباط با دزدان،<ref>پنجاه سفرنامه، ج5، ص409.</ref> اخذ پول در مکه و جلوگیری از حرکت حاجیان،<ref>سفرنامه میرزا داود میروظایف، ص140.</ref> و حتی به خطر انداختن جان [[زائر|زائران]] با صدور مجوز عبور از مسیر ممنوع جبل در برابر دریافت رشوه گزارش شده است.<ref>سفرنامه مکه معظمه، ص158.</ref>