در حال ویرایش کوه احد

{{جعبه اطلاعات پدیده‌های طبیعی
 | عنوان = کوه احد
 | تصویر = قله کوه احد.jpg
 | اندازه تصویر = 
 | پیوند تصویر = 
 | توضیح تصویر = 
 | نوع = رشته‌کوه
 | نام‌های دیگر = ذوعینین 
 | وضعیت کنونی = 
 | وبگاه = 
 | مکان = [[مدینه]]
 | طول = ۶ تا ۷ کیلومتر
 | عرض = ۱ تا ۳ کیلومتر
 | مساحت = 
 | ارتفاع = ۱۰۰۰ متر از سطح دریا
 | ژرفا = 
 | حجم = 
 | کرانه = 
 | جزیره‌ها = 
 | سرچشمه = 
 | رشته کوه = 
 | ریزشگاه = 
 | گونه = 
 | ویژگی‌های جغرافیایی = 
 | قدمت = 
 | بزرگ‌داشته شده نزد = مسلمانان
 | یاد شده در = تاریخ اسلام
 | ویژگی یاد شده در متون مذهبی = 
 | باورها = 
 | اسطوره‌ها = 
 | احکام = 
 | آیین‌ها = 
 | وقایع تاریخی = [[غزوه احد]]
 | توصیه‌های مذهبی = 
 | گفته‌های مشهور = 
 | بناها = [[مقبره شهدای احد]]
 | طول جغرافیایی = 
 | عرض جغرافیایی = 
}}
'''کوه اُحُد'''، کوهی در شمال [[مدینه]] که محل وقوع [[غزوه احد]] بوده است. امروزه به جهت گسترش شهر مدینه این کوه در داخل شهر قرار گرفته است. فاصله آن با [[مسجد النبی]] پنج و نیم کیلومتر است. نام دیگر کوه احد، ذو عینین است. احد به صورت رشته‌کوه است و از قله‌های فراوان تشکیل شده است. <br />در سال سوم قمری، غزوه احد در این کوه میان مسلمانان و مشرکان [[مکه]] روی داد و در آن بسیاری از مسلمانان به [[شهادت]] رسیدند. به دستور [[پیامبر اسلام(ص)]] برخی از کشته‌گان این جنگ ازجمله [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]] عموی پیامبر(ص) در دامنه کوه احد دفن شدند.

==موقعیت جغرافیایی==
اُحُد نام رشته کوهی است در شمال شرقی [[مدینه]]<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۱۰۹؛ وفاء الوفاء، ج۳، ص۱۰۸.</ref> که در فاصله پنج و نیم کیلومتری [[مسجدالنبی]] قرار دارد.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۳۵۴.</ref> پیش از اسلام به آن عُنقُد (خوشه) می‌گفتند.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۸۵.</ref> علت نام احد (به معنای یکی و تنها) را جدا بودن آن از دیگر کوه‌ها یا حمایت مردم مدینه از [[توحید]]، دانسته‌اند.<ref>فتح الباری، ج۷، ص۲۸۹-۲۹۰؛ وفاء الوفاء، ج۳، ص۱۰۸؛ شرح اصول کافی، ج۱۲، ص۴۴۷.</ref> به کوه اُحُد ذوعینین (دارای دو چشمه) نیز می‌گویند.<ref>عمدة القاری، ج۱۷، ص۱۳۸؛ المواهب اللدنیه، ج۱، ص۲۴۰.</ref> در دامنه این کوه و در بخش ورودی دره احد، کوه کوچک [[کوه عینین|عینین]] قرار دارد؛ همان کوهی که در [[غزوه احد]]، رسول خدا تیراندازان را روی آن قرار داد.<ref>الطبقات، ج۲، ص۳۰.</ref> 

رشته کوه احد با شش<ref>آثار المدینه، ص۱۹۳؛ تاریخ معالم ‌المدینه، ص۳۱۷.</ref> تا هفت<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص۳۰۷.</ref> کیلومتر طول و یک تا سه کیلومتر عرض، از شرق به غرب کشیده شده و ۱۹ کیلومتر مربع مساحت دارد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص۳۰۷.</ref> ارتفاع آن از سطح زمین ۳۰۰ متر و از سطح دریا ۱۰۰۰ متر است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص۳۰۷.</ref> این رشته کوه از سنگ‌های عظیم و قله‌های گوناگون کوچک و بزرگ شکل گرفته است.<ref>آثار المدینه، ص۱۹۳.</ref> قله‌های آن به‌گونه‌ای جدا از هم و همانند خوشه انگورند که در نگاه بیننده مستقل به نظر می‌رسند.<ref>آثار المدینه، ص۱۹۳.</ref> بیشتر صخره‌های این کوه به رنگ سرخ جلوه می‌کنند.<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۱۰۹؛ تاریخ معالم المدینه، ص۳۱۷.</ref> صخره‌هایی به رنگ‌های دیگر نیز در آن دیده می‌شود.<ref>آثار المدینه، ص۱۹۳.</ref>  

امروزه این کوه در داخل شهر قرار گرفته است. اکنون می‌توان از طریق بزرگراه فهد بن عبد العزیز از حرم [[پیامبر(ص)]] به کوه احد و [[مقبره شهدای احد|مزار شهدا]] رفت. از خیابان سید الشهدا نیز به آنجا راهی هست.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۳۵۴.</ref> 

==اهمیت نظامی==
[[پرونده:کوه احد. موقعیت.jpg|بندانگشتی|موقعیت جغرافیایی کوه احد در [[مدینه]]]]
شهر [[مدینه]] میان تپه‌ها و کوه‌های کم‌ارتفاع و پراکنده و کشتزارها و نخلستان‌های گوناگون قرار دارد و از سه جهت پیرامون آن را موانع طبیعی فراگرفته است. حرّه شرقی و حرّه غربی در شرق و غرب و نخلستان در جنوب آن قرار دارد.<ref>نک: تاریخ معالم المدینه، ص۳۱۵-۳۳۸؛ اطلس تاریخ اسلام، ص۹.</ref> بدین سان، نیروی نظامی مهاجم، تنها از شمال و از سمت شمال غربی کوه احد و سپس کناره دامنه جنوبی آن می‌تواند وارد شهر شود.<ref>تاریخ معالم المدینه، ص۳۱۵-۳۳۸؛ اطلس تاریخ اسلام، ص۹-۱۳.</ref> 

در جریان [[غزوه خندق]]، سپاه [[قریش]] که از [[مکه]] در جنوب به سمت مدینه آمد، ناگزیر بود برای ورود به شهر از همین منطقه بگذرد. [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] قرارگاه فرماندهی و نیروهای خود را در دامنه جنوبی احد، پشت به کوه و رو به شهر، مستقر کرد؛ به گونه‌ای که اگر دشمن به سوی شهر می‌رفت، مسلمانان پشت سر آنان قرار می‌گرفتند.<ref>نک: آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۳۶۱-۳۶۲.</ref> 

==فضیلت==
درباره فضیلت‌ها و اهمیت کوه احد گزارش‌های بسیار در منابع اسلامی آمده است. به گزارش [[ابن شبه|ابن شبّه]] (درگذشت ۲۶۲ق) در [[اخبار المدینه (ابن شبه)|تاریخ المدینه]] هنگامی که [[پیامبر(ص)]] از [[غزوه خیبر]] به [[مدینه]] بازمی‌گشت، چون کوه احد را دید، گفت: احد ما را دوست دارد و ما نیز او را دوست داریم.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۸۱.</ref> در روایتی دیگر از ایشان آمده است: احد بر یکی از درهای بهشت قرار دارد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۸۲-۸۴.</ref> هرگاه از آن می‌گذرید، از گیاهان و درختان آن بخورید.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۸۳.</ref> 

== کاربرد ادبیاتی ==
پیامبر(ص) مدینه را [[حرم مدنی|حرم]] قرار داد.<ref>صحیح البخاری، ج۲، ص۲۲۱؛ ج۸، ص۱۰؛ صحیح مسلم، ج۴، ص۱۱۵-۱۱۶، ۲۱۷.</ref> کلمه حرم از هر طرف ۱۲ میل برابر با چهار فرسخ است و کوه احد داخل این محدوده جای دارد.<ref>المصنف، ج۹، ص۲۶۰-۲۶۱؛ فتح الباری، ج۴، ص۷۲-۷۳؛ عون المعبود، ج۶، ص۱۶.</ref> در ادبیات فارسی ضرب‌المثل «پشتش به کوه احد است» کنایه از «پشت گرمی داشتن» دانسته شده است.{{نیازمند منبع|date=دسامبر ۲۰۲۵}} در روایات از کوه احد به عنوان نشانه‌ای برای بزرگی و زیادی استفاده شده برای مثال «هر کس دو سوم شب را به عبادت بپردازد، پاداشی معادل دانه‌های شن بیابان خواهد داشت که کمترین آن، عملی نیک است ده برابر سنگین‌تر از کوه احد است.»<ref>امالی، ص368.</ref>

==مقبره شهیدان احد==
[[پرونده:مقبره شهدای غزوه احد.jpg|بندانگشتی|مقبره شهدای [[غزوه احد]] در دامنه کوه احد]]
{{اصلی|مقبره شهدای احد}}
در سال سوم قمری در دامنه جنوبی این کوه، میان مسلمانان و مشرکان [[قریش]] نبردی سخت روی داد که [[غزوه احد]] نام گرفت. در این نبرد، شماری از مسلمانان کشته شدند و به فرمان [[پیامبر(ص)]] در محل شهادتشان در دامنه همین کوه دفن شدند<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۶۰، ۹۸؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۴۹۹.</ref> و آرامگاه آن‌ها هنوز زیارتگاه مسلمانان است. بر پایه برخی از گزارش‌ها، پیش از دستور پیامبر(ص) پیکرهای شماری از شهدا در مکان‌های دیگر دفن شد و بازگرداندن آن‌ها به احد ممکن نبود.<ref>المغازی، ج۱، ص۳۱۲.</ref> پیکر [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]] عموی پیامبر(ص) در دامنه همین کوه، در مکانی که اکنون آرامگاه اوست، دفن شد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۲۵.</ref>
[[پرونده:مهراس - احد.png|بندانگشتی|حوضچه مهراس در کوه احد]]

==مهراس==
مِهراس حوضچه‌ای سنگی در یال کوه احد است که پس از پایان نبرد احد، [[امام علی(ع)]] سپر خود را از آب آن پر کرد و آن را نزد [[پیامبر(ص)]] آورد تا آن حضرت صورت خون‌آلود خود را با آب آن بشوید.<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۵۱۹؛ وفاء الوفاء، ج۴، ص۱۵۲.</ref>

== جستارهای وابسته ==

* [[غزوه احد]]
* [[مقبره شهدای احد]]

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{منابع}}{{دانشنامه
 | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/9290
 | عنوان = کوه احد
 | نویسنده = حسن قاضی‌خانی، محمد الله‌اکبری
}}

*'''آثار اسلامی مکه و مدینه''': رسول جعفریان، قم، مشعر، ۱۳۸۶ش.
*''' آثار المدینة المنوره''': عبدالقدوس الانصاری، جده، کتاب المنهل، ۱۴۲۰ق.
*''' الامالی''': الصدوق (م.۳۸۱ق.)، قم، البعثه، ۱۴۱۷ق.
*''' اطلس تاریخ اسلام''': صادق آیینه‌وند، مدرسه، ۱۳۸۲ش.
*''' امتاع الاسماع''': المقریزی (م.۸۴۵ق.)، به کوشش محمد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
*''' انساب الاشراف''': البلاذری (م.۲۷۹ق.)، به کوشش زکار، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
*''' البدایة و النهایه''': ابن کثیر (م.۷۷۴ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
*''' تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (م.۷۴۸ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۱۰ق.
*''' تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (م.۳۱۰ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
*''' تاریخ المدینة المنوره''': ابن شبّة النمیری (م.۲۶۲ق.)، به کوشش شلتوت، قم، دار الفکر، ۱۴۱۰ق.
*''' تاریخ معالم المدینة المنوره''': احمد یاسین الخیاری، ریاض، مکتبة الملک فهد، ۱۴۱۹ق.
*''' تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره''': اصغر قائدان، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
*''' تفسیر ثعلبی (الکشف و البیان)''': الثعلبی (م.۴۲۷ق.)، به کوشش ابن عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
*''' التفسیر الکبیر''': الفخر الرازی (م.۶۰۶ق.)، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۱۳ق.
*''' التمهید''': ابن عبدالبر (م.۴۶۳ق.)، به کوشش مصطفی و محمد عبدالکبیر، وزارة الاوقاف و الشئون الاسلامیه، ۱۳۸۷ق.
*''' تهذیب الاحکام''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش موسوی و آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش.
*''' ثواب الاعمال''': الصدوق (م.۳۸۱ق.)، قم، الرضی، ۱۳۶۸ش.
*''' الروض الانف''': السهیلی (م.۵۸۱ق.)، به کوشش عبدالرحمن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۲ق.
*''' السیرة الحلبیه''': الحلبی (م.۱۰۴۴ق.)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.
*''' السیرة النبویه''': ابن هشام (م.۸-۲۱۳ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، المکتبة العلمیه.
*''' شرح اصول کافی''': محمد صالح مازندرانی (م.۱۰۸۱ق.)، به کوشش سید علی عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۱ق.
*''' صحیح البخاری''': البخاری (م.۲۵۶ق.)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۱ق.
*''' صحیح مسلم''': مسلم (م.۲۶۱ق.)، بیروت، دار الفکر.
*''' الطبقات الکبری''': ابن سعد (م.۲۳۰ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
*''' عمدة القاری''': العینی (م.۸۵۵ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
*''' عون المعبود''': العظیم آبادی (م.۱۳۲۹ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
*''' فتح الباری''': ابن حجر العسقلانی (م.۸۵۲ق.)، بیروت، دار المعرفه.
*''' الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
*''' کامل الزیارات''': ابن قولویه القمی (م.۳۶۸ق.)، به کوشش القیومی، قم، نشر الفقاهه، ۱۴۱۷ق.
*''' الکشاف''': الزمخشری (م.۵۳۸ق.)، مصطفی البابی، ۱۳۸۵ق.
*''' المصنّف''': عبدالرزاق الصنعانی (م.۲۱۱ق.)، به کوشش حبیب الرحمن، المجلس العلمی.
*''' المعتبر''': المحقق الحلی (م.۶۷۶ق.)، مؤسسة سید الشهداء، ۱۳۶۳ش.
*''' معجم البلدان''': یاقوت الحموی (م.۶۲۶ق.)، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵م.
*''' المغازی''': الواقدی (م.۲۰۷ق.)، به کوشش مارسدن جونس، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۹ق.
*''' المقنع''': الصدوق (م.۳۸۱ق.)، قم، مؤسسة الامام الهادی۷، ۱۴۱۵ق.
*''' المقنعه''': المفید (م.۴۱۳ق.)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
*''' من لا یحضره الفقیه''': الصدوق (م.۳۸۱ق.)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق.
*''' المواهب اللدنیه''': القسطلانی (م.۹۲۳ق.)، قاهره، المکتبة التوفیقیه.
*''' وفاء الوفاء''': السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش محمد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.
<onlyinclude>{{تکمیل مقاله
 | شناسه = شد
 | جعبه اطلاعات = <!--شد، - -->
 | عنوان‌بندی = شد
 | ویرایش = شد
 | لینک‌دهی = شد
 | عکس = شد <!--شد، - -->
 | جعبه نقل قول = <!--شد، - -->
 | پیوند به بیرون = <!--شد، - -->
 | مطالعه بیشتر = <!--شد، - -->
 | پانویس و منابع = شد
 | ناوبری = 
 | رده = شد
 | تغییر مسیر = شد
}}<onlyinclude>
{{پایان}}
{{اماکن مدینه}}
[[رده:غزوه احد]]
[[رده:مکان‌‌های تاریخی مدینه]]
[[رده:مکان‌‌های زیارتی مدینه]]
[[رده:کوه‌های مدینه]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
[[ar:جبل احد]]