رکن حجرالاسود: تفاوت میان نسخه‌ها

'''رکن حجر الاسود'''، گوشه جنوب شرقی بنای کعبه است. ساختمان [[بیت‌الله|کعبه]] چهارگوش است و هر گوشه را رکن و مجموع چهار گوشه را [[ارکان کعبه]] می­‌نامند. رکن حجرالاسود که در جنوب شرقی کعبه واقع شده، نقطه شروع [[طواف]] است<ref name=":0">اخبار مکه، الازرقی ج1، ص65؛ التاریخ القویم، ج3، ص236؛ رحلة ابن جبیر، ص 53</ref>و در ارتفاع یک و نیم متری آن، [[حجر الاسود|حجرالاسود]] قرار دارد، از این رو به رکن حجرالاسود یا [[رکن الاسود]] مشهور گردیده است.  

رکن حجرالاسود که در جنوب شرقی کعبه واقع شده و نقطه شروع [[طواف]] است.<ref name=":0" />

در ارتفاع یک و نیم متری آن، [[حجر الاسود|حجرالاسود]] قرار دارد.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص236؛ مرآه الحرمین، ج1، ص264</ref> شهرت رکن حجرالاسود بیشتر از دیگر [[ارکان کعبه]] است. این رکن نزدیک‌ترین رکن به درب ورودی [[بیت‌الله|کعبه]] است و روبروی [[زمزم|چاه زمزم]] قرار دارد و در مقابل رکن حجر الاسود، کوه معروف [[کوه ابوقبیس|ابوقُبیس]] واقع شده است.<ref>احسن التقاسیم، ص72</ref>

فاصله رکن حجر اسود تا [[رکن عراقی|رکن عراقی]]، ۱۱٫۶۸ متر و تا رکن یمانی  بیش از ۱۰متر است.<ref>اثارة الترغیب، ج1، ص227؛ الاعلاق النفیسه، ص30</ref>رکن حجر الاسود سمت قبله مناطق جنوبی [[حجاز]]  و کشورهای استرالیا، هند و چین است که در محاذات این رکن­ واقع­‌اند.<ref>مرآه الحرمین، ج1، ص264</ref>

برخی، از رکن حجر الاسود با نام [[رکن شرقی]] یاد کرده‌­اند.<ref>رحله ابن جبیر، ص53</ref> گاه به هر دو رکن حجرالاسود و [[رکن یمانی]]، به سبب واقع بودن در سمت اهل [[یمن]]، رکن یمانی گفته شده است.<ref>صبح الاعشی، ج4، ص258</ref>واژه رکن به وفور به [[حجر الاسود|حجرالاسود]]، اطلاق می­‌گردد و در بسیاری از کاربردها، منظور از رکن همان [[حجر الاسود]] است.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص134؛ التاریخ القویم، ج3، ص236؛ نک: آثار البلاد و اخبار العباد، ص118</ref>

پیش از اسلام زائران [[طواف]] خود را از کنار بت [[اساف|اُساف]] و با [[استلام]] آن آغاز می­‌کردند. پس از آن [[حجر الاسود|حجرالاسود]] را [[استلام]] کرده، سپس [[بیت‌الله|کعبه]] را در سمت راست خود قرار داده، به [[طواف]] می‌پرداختند و بعد از اتمام [[هفت شوط]]، بار دیگر رکن حجر و سپس بت [[نائله]] را [[استلام]] می‌کردند.<ref>تاریخ مکه، ص39</ref>

پس از ظهور [[اسلام]]، [[پیامبر(ص)|پیامبر اکرم(ص)]] رکن حجر الاسود را به همراه [[رکن یمانی]] مورد توجه قرار داد و اصحاب خود را به رعایت احترام آن و انجام آداب و اعمال خاص آن توصیه کرد و [[استلام]] آن را سبب بخشش گناهان می‌­دانست.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص127؛ اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص331؛ اثارة الترغیب، ج1، ص258</ref>از این رو [[استلام]] رکن در هر دور از [[طواف]] با این قید که موجب زحمت [[طواف|طواف کنندگان]] نشود، از آداب طواف بود و حضرت خود همواره به استلام با دست راست و سپس بوسیدن رکن حجر و یا دست خود مقید بود.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص117؛ تهنئه اهل الاسلام بتجدید بیت الله الحرام، ص 22؛ التاریخ القویم، ج‏3، ص256</ref>  

در روایتی از [[امام باقر (ع)]] نقل شده است که [[پیامبر(ص)]] دو [[رکن یمانی]] و اسود را استلام می‌کرد و آنها را می‌بوسید و صورتش را بر آنها می‌نهاد.<ref>الکافی، ج 4، ص 408</ref>صحابه نیز به [[استلام]] رکن اهتمام داشتند.<ref>اخبار مکه، الازرقی ج1، ص332 - 339؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص144؛ التاریخ القویم، ج‏3، ص256</ref>بر این اساس در برخی منابع [[اهل سنت]]، استلام رکن حجر الاسود مستحب دانسته شده است.<ref>التاریخ القویم، ج‏3، ص 255</ref> نیز شماری از  فقیهان [[شیعه]] بااستناد به روایات، [[استلام]] رکن حجر الاسود و دیگر ارکان را مستحب شمرده‌اند.<ref>الاستبصار، ج2، ص216؛ مصباح المتهجد، ص681؛ السرائر، ج1، ص572</ref>

[[استلام]] رکن تنها در [[طواف]] انجام نمی­‌شد، بلکه صحابه و بزرگان دینی در هر فرصت نسبت به استلام رکن اقدام می­‌کردند؛ استلام پس از نماز جماعت توسط امامان [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] و [[استلام]] در هر بار ورود به مسجد از جمله گزارش‌های منابع است.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص130 - 134؛ اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص334-335</ref>مسلمانان به تأسی از پیامبر پس از استلام رکن دستان خود را می‌بوسیدند.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص157 - 159؛ اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص334</ref>شماری از فقیهان [[شیعه]] به استحباب و برتری استقبال رکن حجرالاسود به هنگام نماز گزاردن درون [[بیت‌الله|کعبه]] فتوا داده‌اند.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج1، ص274؛ الحدائق الناضره، ج6، ص381؛ ریاض المسائل، ج3، ص116</ref>

به رغم وجود روایات و دلالت سیره نبوی در انجام استلام رکن در حین [[طواف]]، کسانی از [[صحابه پیامبر|صحابه]] در طواف خود، [[استلام]] رکن نمی‌کردند و تنها به گفتن [[تکبیر|تکبیر]] قناعت می‌کردند؛<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص147 – 148</ref>گاه نیز در زمان تکبیر تنها دست خود را بلند می‌کردند.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص148</ref>

==دعاهای پیامبر==

همچنین دعاهای متعددی از صحابه به نقل از پیامبر(ص) حین استلام رکن وارد شده است: بسم الله و الله اکبر، بسم اللّه و اللّه اکبر علی ما هدانا اللّه، لا اله الا اللّه وحده لا شریک له، آمنت بالله و کفرت بالطاغوت<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص339</ref>‏ و باسم اللّه و اللّه أکبر إیمانا باللّه و تصدیقا لإجابة محمد صلی اللّه علیه و سلم.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص257</ref>

==فهرست منابع==

 

• '''آثار البلاد و اخبار العباد'''، زکریا بن محمد القزوینی ، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۸م.

 

 

• '''احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم'''، محمد بن احمد المقدسی البشاری ، قاهره، مکتبه مدبولی، ۱۴۱۱ق.  

• '''اخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه'''، محمد بن اسحق الفاکهی ، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، مکه، مکتبة الاسدی، ۱۴۲۴ق.

• '''اخبار مکه و ما جاء فیها من الآثار'''، محمد بن عبدالله الازرقی ، تحقیق رشدی الصالح ملحس، بیروت، دار الاندلس، ۱۴۱۶ق.

• '''الاستبصار فیما اختلف من الاخبار'''، محمد بن حسن الطوسی (شیخ طوسی) ، تحقیق سید حسن موسوی الخرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.

• '''الاعلاق النفیسه'''، احمد بن عمر ابن رسته ، بیروت، دار صادر، ۱۸۹۲م.  

• '''التاریخ القویم لمکه و بیت الله الکریم'''، محمد طاهر الکردی المکی، تحقیق عبد الملک ابن دهیش، بیروت، دار الخضر، ۱۴۲۰ق.

• '''تاریخ مکه'''، احمد السباعی،  مکه المکرمه، مکتبة احیاء التراث، ۱۴۲۰ق.  

• '''تهنیئه اهل الاسلام بتجدید بیت الله الحرام'''، ابراهیم بن محمد بن عیسی میمونی،  تحقیق مکتبه نزار مصطفی الباز، ریاض، مکتبه نزار مصطفی الباز،۱۴۱۸ق.

• '''الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهره'''، یوسف بن احمد البحرانی، تحقیق محمد تقی ایروانی و علی آخوندی، قم، انتشارات الاسلامی، ۱۳۶۳ش.

• '''رحلة ابن جبیر'''، محمد بن احمد ابن جبیر، بیروت، دار مکتبة الهلال، ۱۹۸۶م.

• '''ریاض المسائل فی بیان احکام الشرع بالدلائل'''، سید علی طباطبائی ، قم، انتشارات الاسلامی، ۱۴۱۲ق.  

• '''السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی'''، محمد بن احمد ابن ادریس، قم، انتشارات الاسلامی ، ۱۴۱۰ق.

• '''صبح الاعشی فی صناعة الانشاء'''، احمد بن علی القلقشندی، تحقیق یوسف علی طویل، دمشق، دار الفکر،۱۹۸۷م.

• '''الکافی'''، محمد بن یعقوب الکلینی ، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب اسلامیه، ۱۳۶۳ش.  

• '''مرآة الحرمین'''، ابراهیم رفعت باشا، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه، بی‌تا.