بنی‌تمیم: تفاوت میان نسخه‌ها

Kamran (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
Kamran (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۲۸: خط ۲۸:


== تبار نامه بنی تمیم==
== تبار نامه بنی تمیم==
تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان، از نوادگان حضرت [[اسماعیل(ع)]] است.<ref>النسب، ص231؛ جمهرة النسب، ص20، 189؛ جمهرة انساب العرب، ص207، 480.</ref>  تمیمیان در [[الیاس]]، که جد شانزدهم رسول خدا است، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.<ref>الانساب، ج1، ص13-14.</ref> نسل تمیم، از دو پسر تن از پسرانش به نام های  زید مناة و عمرو ادامه یافت. از عمرو بن تمیم، خاندان‌های بسیاری<ref>جمهرة النسب، ص251-252.</ref> از جمله حَبِطات  {{یادداشت|لقب حارث بن عمرو و فرزندانش.}} <ref>جمهرة انساب العرب، ص211-213؛ الاشتقاق، ص202؛ الانساب، ج4، ص50.</ref>  پدید آمد. و از زید مناة بن تمیم <ref>انساب الاشراف، ج12، ص13؛ النسب، ص231؛ جمهرة انساب العرب، ص213.</ref> شاخه‌های فراوانی مانند بنوکعب بن سعد ، بنومُقاعِس<ref>جمهرة النسب، ص230 به بعد. </ref> بنی‌حنظله ، بنی‌دارم<ref>النسب، ص193-226.</ref> و بنی‌یربوع پدید آمدند.<ref>جمهرة النسب، ص213؛ انساب الاشراف، ج12، ص11.</ref>  
تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان، از نوادگان حضرت [[اسماعیل(ع)]] است.<ref>النسب، ص231؛ جمهرة النسب، ص20، 189؛ جمهرة انساب العرب، ص207، 480.</ref>  تمیمیان در [[الیاس]]، که جد شانزدهم رسول خدا است، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.<ref>الانساب، ج1، ص13-14.</ref> نسل تمیم، از دو پسر تن از پسرانش به نام های  زید مناة و عمرو ادامه یافت. از عمرو بن تمیم، خاندان‌های بسیاری<ref>جمهرة النسب، ص251-252.</ref> از جمله حَبِطات  {{یادداشت|لقب حارث بن عمرو و فرزندانش.}} <ref>جمهرة انساب العرب، ص211-213؛ الاشتقاق، ص202؛ الانساب، ج4، ص50.</ref>  پدید آمد. و از زید مناة بن تمیم <ref>انساب الاشراف، ج12، ص13؛ النسب، ص231؛ جمهرة انساب العرب، ص213.</ref> شاخه‌های فراوانی مانند بنوکعب بن سعد ، بنومُقاعِس<ref>جمهرة النسب، ص230 به بعد. </ref> بنی‌حنظله ، بنی‌دارم<ref>النسب، ص193-226.</ref> و بنی‌یربوع پدید آمدند.<ref>جمهرة النسب، ص213؛ انساب الاشراف، ج12، ص11.</ref>
 
==خاستگاه بنی تمیم==
قبیله بنی تمیم از گذشته‌ های دور در قیاس با دیگر قبایل [[عرب]]، بسیار با اهمیت بود، چون جمعیت زیاد و تیره‌های متعدد داشت. همچنین متولی [[کعبه]] بود. این موارد باعث شد که  قبیله  بنی‌تمیم از بزرگ‌ترین بنیان‌های قوم عرب محسوب شود.<ref>جمهرة انساب العرب، ص207؛ نشوة الطرب، ص415.</ref>
 
== پیش از اسلام==
== پیش از اسلام==
خاستگاه بنی‌تمیم در [[جزیرة العرب]] بود. حدود ۱۵۰ سال پیش از ظهور اسلام، شاخه‌هایی از این قبیله تولیت [[کعبه]] را برعهده داشتند و در [[مکه]] سکونت داشتند. اما به سبب غارت و بی‌حرمتی نسبت به کعبه، از مکه رانده شدند و به [[نجد]] کوچ کردند. {{یادداشت| به گزارش ابن‌زبیر و فرزدق.}}<ref>الاغانی، ج9، ص224-225.</ref>
خاستگاه بنی‌تمیم در [[جزیرة العرب]] بود. حدود ۱۵۰ سال پیش از ظهور اسلام، شاخه‌هایی از این قبیله تولیت [[کعبه]] را برعهده داشتند و در [[مکه]] سکونت داشتند. اما به سبب غارت و بی‌حرمتی نسبت به کعبه، از مکه رانده شدند و به [[نجد]] کوچ کردند. {{یادداشت| به گزارش ابن‌زبیر و فرزدق.}}<ref>الاغانی، ج9، ص224-225.</ref>


شاخه‌هایی از آنان به [[حیره]] در [[عراق]] و [[بحرین]] نیز مهاجرت کردند.<ref>بلادالعرب، ص87، 132، 278، 286، 315-316؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج1، ص124-125؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص53؛ البحرین فی صدر الاسلام، ص156-157.</ref>
شاخه‌هایی از آنان به [[حیره]] در [[عراق]] و [[بحرین]] نیز مهاجرت کردند.<ref>بلادالعرب، ص87، 132، 278، 286، 315-316؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج1، ص124-125؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص53؛ البحرین فی صدر الاسلام، ص156-157.</ref> دین رایج میان آنان [[بت‌ پرستی]] بود، اما به سبب پراکندگی جغرافیایی، پیروانی از [[زرتشت]] و [[مسیحیت]] نیز در میانشان وجود داشت.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص90-93؛ تاریخ یعقوبی، ج1، ص255؛ المفصل، ج8، ص119.</ref> در موسم حج و بازار [[عکاظ]]، تمیمیان منصب داوری داشتند و از حمایت [[قریش]] برخوردار بودند.<ref>المحبر، ص182؛ التنبیه و الاشراف، ص175؛ تاریخ طبری، ج‏4، ص497.</ref>
 
دین رایج میان آنان [[بت‌ پرستی]] بود، اما به سبب پراکندگی جغرافیایی، پیروانی از [[زرتشت]] و [[مسیحیت]] نیز در میانشان وجود داشت.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص90-93؛ تاریخ یعقوبی، ج1، ص255؛ المفصل، ج8، ص119.</ref>
 
در موسم حج و بازار [[عکاظ]]، تمیمیان منصب داوری داشتند و از حمایت [[قریش]] برخوردار بودند.<ref>المحبر، ص182؛ التنبیه و الاشراف، ص175؛ تاریخ طبری، ج‏4، ص497.</ref>


== پس از اسلام ==
== پس از اسلام ==
در سال نهم هجری ([[سنة الوفود]]) بیشتر بنی‌تمیم مسلمان شدند.<ref>الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.</ref>
در سال نهم هجری ([[سنة الوفود]]) بیشتر بنی‌تمیم مسلمان شدند.<ref>الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.</ref>برخی بزرگانشان کارگزار پیامبر(ص) در مناطق مختلف بودند؛ مانند [[یعلی بن امیه تمیمی]] در [[یمن]] و [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] در نویسندگان رسول خدا.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254؛ الطبقات، ج6، ص123.</ref> این قبیله در فتوحات اسلامی، به‌ویژه [[نبرد قادسیه]] و فتح [[اصطخر]] و [[خراسان]] نقش داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص563؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ فتوح البلدان، ص390-394.</ref>


برخی بزرگانشان کارگزار پیامبر(ص) در مناطق مختلف بودند؛ مانند [[یعلی بن امیه تمیمی]] در [[یمن]] و [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] در نویسندگان رسول خدا.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254؛ الطبقات، ج6، ص123.</ref>
در دوران [[امام علی(ع)]]، برخی از کارگزاران و یاران نزدیک او از بنی‌تمیم بودند؛ مانند [[معقل بن قیس ریاحی]] و [[اصبغ بن نباته حنظلی]].<ref>تاریخ طبری، ج4، ص558؛ رجال الطوسی، ج1، ص69.</ref>در نبردهای [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]، بخشی از تمیمیان در کنار امام علی(ع) و بخشی در صف مخالفان یا [[خوارج]] حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص205؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.</ref>در [[قیام عاشورا]]، برخی تمیمیان در سپاه [[امام حسین(ع)]] و برخی در سپاه دشمن بودند؛ از جمله [[حرّ بن یزید ریاحی]] در شمار یاران امام و [[زرعة بن شریک]] در شمار مخالفان.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص422، 453.</ref>
 
در فتوحات اسلامی، به‌ویژه [[نبرد قادسیه]] و فتح [[اصطخر]] و [[خراسان]] نقش داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص563؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ فتوح البلدان، ص390-394.</ref>
 
در دوران [[امام علی(ع)]], برخی از کارگزاران و یاران نزدیک او از بنی‌تمیم بودند؛ مانند [[معقل بن قیس ریاحی]] و [[اصبغ بن نباته حنظلی]].<ref>تاریخ طبری، ج4، ص558؛ رجال الطوسی، ج1، ص69.</ref>
 
در نبردهای [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]، بخشی از تمیمیان در کنار امام علی(ع) و بخشی در صف مخالفان یا [[خوارج]] حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص205؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.</ref>
 
در [[قیام عاشورا]]، برخی تمیمیان در سپاه [[امام حسین(ع)]] و برخی در سپاه دشمن بودند؛ از جمله [[حرّ بن یزید ریاحی]] در شمار یاران امام و [[زرعة بن شریک]] در شمار مخالفان.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص422، 453.</ref>


در دوره [[امویان]]، تمیمیان در فتوحات خراسان و نزاع‌های قبیله‌ای بصره نقش گسترده داشتند. حضورشان در خراسان سبب شد در دعوت [[عباسیان]] نیز مؤثر باشند؛ پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه عباسی در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج7، ص379-380.</ref>
در دوره [[امویان]]، تمیمیان در فتوحات خراسان و نزاع‌های قبیله‌ای بصره نقش گسترده داشتند. حضورشان در خراسان سبب شد در دعوت [[عباسیان]] نیز مؤثر باشند؛ پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه عباسی در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج7، ص379-380.</ref>


دوران‌های بعدی و معاصر
==== دوران‌های بعدی و معاصر ====
در قرون دوم و سوم هجری، گروه‌هایی از بنی‌تمیم به [[مصر]] مهاجرت کردند و با تأسیس [[سلسله اغلبیان]] قدرت یافتند. پس از سقوط اغلبیان، برخی به [[اندلس]] کوچ کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص114-118.</ref>
در قرون دوم و سوم هجری، گروه‌هایی از بنی‌تمیم به [[مصر]] مهاجرت کردند و با تأسیس [[سلسله اغلبیان]] قدرت یافتند. پس از سقوط اغلبیان، برخی به [[اندلس]] کوچ کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص114-118.</ref>


در [[عراق]]، بنی‌تمیم از نخستین ساکنان [[کوفه]] و [[بصره]] بودند. بعدها شاخه‌های متعددی از آنان در عراق شکل گرفت و در دوره معاصر بسیاری به [[تشیع]] گرویدند.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص126.</ref>
در [[عراق]]، بنی‌تمیم از نخستین ساکنان [[کوفه]] و [[بصره]] بودند. بعدها شاخه‌های متعددی از آنان در عراق شکل گرفت و در دوره معاصر بسیاری به [[تشیع]] گرویدند.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص126.</ref>  
 
در [[ایران]]، از سده‌های نخست هجری در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشتند و امروز نیز از قبایل بزرگ خوزستان‌اند.<ref>الکامل، ج9، ص103؛ قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.</ref>


امروزه بنی‌تمیم در ایران، عراق، شمال [[افریقا]] و به‌ویژه در [[نجد]] و [[جبل شمر]] [[عربستان سعودی]] حضور دارند. خاندان‌های مهمی چون [[محمد بن عبدالوهاب]] بنیان‌گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکمان [[قطر]] از بنی‌تمیم برخاسته‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص122-134؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.</ref>
در [[ایران]]، از سده‌های نخست هجری در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشتند و امروز نیز از قبایل بزرگ خوزستان‌اند.<ref>الکامل، ج9، ص103؛ قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.</ref>امروزه بنی‌تمیم در ایران، عراق، شمال [[افریقا]] و به‌ویژه در [[نجد]] و [[جبل شمر]] [[عربستان سعودی]] حضور دارند. خاندان‌های مهمی چون [[محمد بن عبدالوهاب]] بنیان‌گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکمان [[قطر]] از بنی‌تمیم برخاسته‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص122-134؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.</ref>


==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==
==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==
خط ۸۳: خط ۶۵:
جالب آنکه بنی‌تمیم میان قبایل عرب در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر «ک» مخاطب از «ش» استفاده می‌کرد.<ref>جمهرة اللغه، ج1، ص42، 369؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص117.</ref>  
جالب آنکه بنی‌تمیم میان قبایل عرب در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر «ک» مخاطب از «ش» استفاده می‌کرد.<ref>جمهرة اللغه، ج1، ص42، 369؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص117.</ref>  


==حج‌گزاری بنی‌تمیم==
==بنی‌تمیم و حج و حرمین==
بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص182.</ref>  در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند.<ref>جمهرة النسب، ص239.</ref>  
بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص182.</ref>  در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند.<ref>جمهرة النسب، ص239.</ref>  
امر [[اجازه]] <ref>تاریخ طبری، ج‏2، ص257.</ref>  {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.</ref>  پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.<ref>انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.</ref>  
امر [[اجازه]] <ref>تاریخ طبری، ج‏2، ص257.</ref>  {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.</ref>  پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.<ref>انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.</ref>