کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱: تفاوت میان نسخهها
| خط ۵: | خط ۵: | ||
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37. | هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37. | ||
در برخی منابع آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا | در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره همسر اول ابراهیم بوده که پس از تولد فرزندش اسحاق همسرش را به این کار واداشته است. (طبری<ref>طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش.</ref>، 1357: 1/180؛ ابن اثیر جزری،<ref>ابن اثیر جزری، عزالدین ابوالحسن علی بن ابیالکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق.</ref> 1385: 1/83).؛ کلینی،<ref>کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.</ref> 1407: 5/513). | ||
اما محققان گفته اند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به بانو ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است. که علیرغم اوصاف پسندیدۀ ساره در قرآن، شدت عمل او تحت تأثیر حسادت ادعایی، دارای تنافی و تناقض است. به نظر میرسد چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> | اما محققان گفته اند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به بانو ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است. که علیرغم اوصاف پسندیدۀ ساره در قرآن، شدت عمل او تحت تأثیر حسادت ادعایی، دارای تنافی و تناقض است. به نظر میرسد چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
* '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق. | * '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق. | ||
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' الطبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي. | * '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' الطبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي. | ||
* طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش. | |||
* '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق. | * '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق. | ||
* '''التفسیر الصافی'''، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش. | * '''التفسیر الصافی'''، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش. | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۹: | ||
* '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش. | * '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش. | ||
* '''قصص الانبیاء'''، اسماعیل بن عمر ابنکثیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م. | * '''قصص الانبیاء'''، اسماعیل بن عمر ابنکثیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م. | ||
* '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق. | |||
* '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق. | * '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق. | ||
* ابن اثیر جزری، عزالدین ابوالحسن علی بن ابیالکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق. | |||
* '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش. | * '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش. | ||
* '''کـتاب مـقدس'''، ترجمه فاضلخان همدانی و ویـلیام گـلن، چاپ سوم، تهران، ایلام، 2002 م. | |||
* '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق. | * '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق. | ||
* '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق. | * '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق. | ||
نسخهٔ ۲ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۳
هاجر همسر حضرت ابراهیم(ع) و مادر حضرت اسماعیل(ع) است.
معرفی
هاجر کنیز مصری ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع) بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد[۱] ابراهیم با هاجر ازدواج کند.[۲] حضرت اسماعیل از این ازدواج متولد شد. حضرت ابراهیم از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.[۳] مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش هاجر بود.[۴]
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.[۵] که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.[۶] دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37.
در تورات[۷] و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره همسر اول ابراهیم بوده که پس از تولد فرزندش اسحاق همسرش را به این کار واداشته است. (طبری[۸]، 1357: 1/180؛ ابن اثیر جزری،[۹] 1385: 1/83).؛ کلینی،[۱۰] 1407: 5/513).
اما محققان گفته اند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به بانو ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است. که علیرغم اوصاف پسندیدۀ ساره در قرآن، شدت عمل او تحت تأثیر حسادت ادعایی، دارای تنافی و تناقض است. به نظر میرسد چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.[۱۱]
پیدایش شهر مکه
از مهمترین نقاط عطف تاریخ، هجرت حضرت هاجر و اسماعیل (علیهماالسلام) به سرزمین بیآب و علف حجاز است، که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.[۱۲]
ابراهیم همسرش هاجر و فرزندش اسماعیل را به مکه آورد. مکه سرزمینی بدون آب بود، که با پیدا شدن چشمه زمزم، افرادی که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند.
تاریخنگاران مکه برآنند که قبیله جرهم بعد از اطلاع از جوشش چشمه زمزم به مکه آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.[۱۳]
مورخان ذیل آیه ۳۷ سوره ابراهیم، پیدایش زمزم و گرد آمدن قبایل پیرامون آن، و آبادی و رونق گرفتن مکه را با ساکن شدن هاجر و اسماعیل در کنار کعبه پیوند دادهاند.[۱۴]
زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر
زیارتنامه حضرت اسماعیل(ع) و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.[۱۵]
چاه زمزم
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب مسجدالحرام در مکه است که در فاصله حدود 21 متری حجرالاسود قرار دارد. بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه حضرت ابراهیم(ع)، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد[۱۶] و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو کوه صفا و مروه را هفت بار طی نمود.[۱۷] وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است. که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.[۱۸]
صفا و مروه
بنابر روایت از ابن عباس نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود.[۱۹] و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنّت شد.[۲۰]
محل دفن؛ حجر اسماعیل
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در حجر اسماعیل، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون شد.[۲۱] برخی نیز مدفن او را کنار حجرالاسود دانستهاند.[۲۲]
پانویس
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش، ۱۶، ۱ و ۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.
- ↑ سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.
- ↑ تفسیر مجاهد، ص543؛ مجمع البیان، ج8، ص322؛ الصافی، ج4، ص276.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.
- ↑ سوره ابراهیم: آیه ۳۷.
- ↑ کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.
- ↑ طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش.
- ↑ ابن اثیر جزری، عزالدین ابوالحسن علی بن ابیالکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق.
- ↑ کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
- ↑ «نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.
- ↑ «نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.
- ↑ اخبار مکه، ج٢، ص۴۰_4١.
- ↑ الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.
- ↑ مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص203-204.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه 37.
- ↑ تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.
- ↑ تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.
- ↑ تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.
- ↑ قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص٢٢4.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.
- ↑ مروج الذهب، ج1، ص75.
منابع
- اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه، محمد بن اسحاق فاکهی (درگذشت: ۲۷۵ق)، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
- تاريخ ابن خلدون، ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.
- تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)، الطبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش.
- تاريخ اليعقوبي، یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.
- التفسیر الصافی، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.
- تفسير مجاهد، قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.
- السيرة النبويه، ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.
- الصافی، فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، بيروت، اعلمي، 1402ق.
- قاموس كتاب مقدس، مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.
- قصص الانبیاء، اسماعیل بن عمر ابنکثیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.
- الکافی، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
- الكامل في التاريخ، ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.
- ابن اثیر جزری، عزالدین ابوالحسن علی بن ابیالکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق.
- كتاب مقدس، ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.
- کـتاب مـقدس، ترجمه فاضلخان همدانی و ویـلیام گـلن، چاپ سوم، تهران، ایلام، 2002 م.
- مجمع البيان، طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.
- مروج الذهب، مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.
- مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.
- «نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقیپورفر، ولی اله، آموزههای قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.