زائر

زائر به کسی می‌گویند که به زیارت خانه خدا، قبور پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)، بزرگان دین و امامزاده‌ها می‌رود. به زائران اماکن مقدس لقب‌هایی مثل حاجی، کربلایی یا مشهدی داده می‌شود. زائر قصد تکریم و تعظیم زیارت‌شونده را دارد و به او محبت دارد.

زائران حرم حضرت معصومه (س) در اواخر دوره قاجار

تعریف

زائر در لغت به معنای دیدارکننده است؛ و زائر کسی است که خانهٔ خدا و مرقد پیامبران و امامان و اولیاء و صاحبان مقامات و عارفان و مکان‌های مذهبی را زیارت می‌کند. در واقع زائر قصد کسی را می‌کند که به او محبت دارد و بر اساس علاقه و اندیشه به سوی او حرکت می‌کند تا او تعظیم و تکریم شود. همچنین زائر بیت‌الله مسلمانی است که بنا بر وجوب دینی، یا از روی استحباب، به زیارت خانه خدا می‌رود و حاجی می‌شود.

هدف غایی زائر در زیارت ائمه(ع) و اولیاءالله، تقرب به خداوند است؛ در واقع زائر از امام‌شناسی به معرفت نفس و معرفت الهی می‌رسد و به‌سوی تکامل حقیقی حرکت می‌کند. همچنین برای زائر در برخی زیارت ها مانند زیارت اربعین، آثاری از زیارت برشمرده اند که به اوصاف و مکارم اخلاقی مانند: تهذیب نفس، تمرین صبر و استقامت، افزایش عشق و محبّت و تقویت دینداری، ایجاد روحیهٔ ظلم ستیزی می‌رسد.

خانه و اقامتگاه زائر. به خانه‌ها، مهمان‌خانه‌ها، مسافرخانه‌ها و حسینیه‌هایی که برای اقامت چند روزهٔ زائران در مکه، مشهد، کربلا و شهرهای زیارتی دیگر اختصاص دارد، زائر سرا گفته می‌شود. همچنین جمع زائر، زُوّار است به معنای زیارت کنندگان.

آداب

در مفاتیح‌الجنان، مجموعه‌ای از آداب برای زائر ذکر شده است که شامل غسل زیارت، پوشیدن لباس پاکیزه، پرهیز از سخنان بیهوده، خوشبوکردن خود، بجا آوردن نماز زیارت، تلاوت قرآن و پرهیز از بلندکردن صدا در حرم‌ها است.

شرک…

مؤلفه‌ها و شاخصهایی می‌پردازد که باعث تأثیر اخلاقی ـ تربیتی زیارت بر زائران می‌شوند. این مؤلفه‌ها تا پنج مورد شمارش شده‌اند. عامل نخست، اعتقاد و ایمان به زیارت‌شونده به عنوان پیامبر یا امام است. عامل دوم، عشق و علاقة زائر به مزور است و در واقع، زیارت بدون علاقه به مزور معنا ندارد. عامل سوم، شخصیت و جایگاه مزور است. عامل چهارم، برخورداری زائر از آمادگی پیشین از طریق اجتناب از گناه و استغفار از گناهان پیشین است. عامل پنجم، نیز احساس حضور در محضر مزور می‌باشد که از طریق شیوه‌هایی؛ مانند اذن دخول تقویت می‌شود.

زائران حرم حضرت معصومه(س) در قم، ۱۳۵۶ش.

ویژگی‌ها

زائر کسی است که با عشق و شوق به دیدار مکان‌های مقدس و مزار اولیای الهی می‌رود. زیارت نمودی از احساس شوق درونی انسان و نشانه‌ای از محبت و دلیلی بر عشق و علامتی از تعلق خاطر است.

برای عاشق شائق، نه‌تنها خود محبوب جالب است، بلکه هر چیزی که رنگ تعلق و رایحه انتساب به او را داشته باشد، مطلوب و جاذبه‌دار است.

زائر پس از زیارت باید بهتر از قبل از آن باشد. این تحول و انقلاب روحی، نشانهٔ اثرپذیری از جذبه‌های معنوی است.

حضور در کنار مزار امام و زیارت قبر پیشوایان معصوم، نوعی تجدید عهد و پیمان با امام است. نشانهٔ تحکیم میثاق «امت» با «امام» و تقویت پیوند «ولایت» است.

با سفره‌ها و رهتوشه‌های رنگین به زیارت نمی‌رود (به‌ویژه در زیارت امام حسین علیه‌السلام). با حالت افسردگی و غمگینی به زیارت می‌رود، چنان‌که به قبر پدر یا مادرش می‌رود.

با شناخت و معرفت به کعبه می‌رود، نه مانند جاهلیت که بدون هدف و معرفت طواف می‌کردند. فرهنگ زیارت، ج. ۱, ص. ۱۴۲. در مدار توحید طواف می‌کند و هرگونه شرک و طغیان را می‌زداید.

منابع

• «بررسی تحلیلی فلسفه زیارت در روایات امامیه»، نانکلی، زینب، پژوهش‌های مطالعات اسلامی معاصر، شماره ۳، شهریور ۱۴۰۲ش.
• پیام عاشورا، صحت، علی، تهران، منیر، ۱۳۸۴ش.
• «تأثیر زیارت بر تربیت اخلاقی»، حیدری، مجتبی، میقات حج، شماره ۹۹، بهار ۱۳۹۶ش.
• زیارة الإمام الحسین علیه السلام، تمیمی، رافد، کربلا، العتبة الحسینیة المقدسة، ۱۴۳۵ث.
• «زیارت اربعین و نقش آن در تربیت فردی و اجتماعی زائر از منظر روایات»، بابایی، افسانه، فقه، حقوق و مطالعات اجتماعی نوین، شماره ۶، شهریور ۱۴۰۵ش.
• فرهنگ زیارت: اهداف، آثار، تاریخچه، مشروعیت، سازندگی و آداب زیارت، محدثی، جواد، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
• فرهنگ‌نامه زیارت، محدثی، جواد، تهران، مشعر، بی‌تا.
• کلیات مفاتیح الجنان، قمی، شیخ عباس، قم، انتشارات اسوه، بی‌تا.