فضایل شهر مکه
فضائل شهر مکه مجموعه‌ای از ویژگی‌ها و فضیلت‌های دینی و معنوی شهر مکه است که در قرآن و روایات به آنها اشاره شده است. مکه در غرب عربستان و در منطقه حجاز قرار دارد و به سبب وجود کعبه و مسجدالحرام از مهم‌ترین شهرهای اسلامی به شمار می‌رود. در قرآن و روایات، مکه با نام‌ها و اوصافی همچون «بکه»، «ام‌القری»، «بلد الامین» و «بلد الحرام» یاد شده است.
 نمایی از شهر مکه و مسجد الحرام | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | عربستان |
| استان | استان مکه |
| زبان | عربی |
| ادیان | اسلام |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات تاریخی | |
| پیشینه اسلام | صدر اسلام |
| وقایع مهم | فتح مکه به‌دست مسلمانان، تخریب کعبه به‌دست سپاه یزید، تخریب کعبه به‌دست حجاج |
| مکان‌های تاریخی | شعب ابی‌طالب، مولد النبی |
| اماکن | |
| قبرستان‌ها | قبرستان ابوطالب |
| مساجد | مسجدالحرام، مسجد الجن، مسجد الاجابه |
از مهم‌ترین فضائل مکه می‌توان به حرمت و امنیت ویژه آن، محبوبیت این سرزمین نزد خداوند، قرار گرفتن کعبه و مسجدالحرام در آن، اختصاص آن به عبادت و مناسک حج، و پاداش فراوان عبادت و اقامت در آن اشاره کرد. همچنین در منابع دینی، مکه محل اجتماع مسلمانان و مقصد خداجویان معرفی شده و برای حفظ حرمت آن، احکام و آداب ویژه‌ای بیان شده است.
موقعیت و جایگاه مکه
شهر مکه در غرب کشور عربستان واقع است.[۱] این شهر در منطقه حجاز، در فاصله هشتاد کیلومتری شرق دریای سرخ قرار دارد.[۲] مکه به دلیل وجود کعبه و مسجدالحرام در این شهر و فزونی زائران، مرکز مهم عبادی و نیز مرکزی تجاری محسوب می‌شود.[۳] این شهر در قرآن بَکَّة نیز نامیده شده[۴] و بلد الامین و بلد الحرام، دیگر نام‌های این شهر است.[۳]
مکه همچنین در قرآن و روایات با عنوان «ام‌القری» شناخته شده است. در روایتی از امام علی(ع)، این نام به جایگاه مکه و گسترش زمین از آن مرتبط دانسته شده[۵] و به همین علت مکه را منشأ خیر و برکت دانسته‌اند.[۶]
آداب مکه
قرار گرفتن کعبه در این شهر و وجود محدوده حرم امن الهی، امتیازات ویژه ای را به این شهر بخشیده است[۷]؛ از این رو ورود به این شهر و حضور و اقامت در آن همراه با آداب و دستوراتی است که حکایت از اسرار نهفته در آن دارد.[۸] از جمله آداب مکه، تکرار ذکر خدا و قرائت قرآن[۹]، فروافکندن چشم و رعایت حیا و عفت[۱۰]، احترام، فروتنی و وقار[۱۱]، رعایت طهارت [۱۲] و خواندن نمازهای واجب در حرم[۱۳] بیان شده است.
حرم امن الهی و سرزمین دارای حرمت ویژه
یکی از مهم‌ترین فضائل مکه، قرار گرفتن آن در محدوده حرم و برخورداری از حرمت و امنیت ویژه است. بر اساس آیه ۱۲۶ سوره بقره، حضرت ابراهیم(ع) از خداوند خواست مکه را سرزمینی امن قرار دهد. قرآن نیز مکه را «بلد امین» و «بلد حرام» معرفی کرده است.
حرمت مکه تنها به امنیت آن محدود نیست، بلکه برای این سرزمین احکام و محدودیت‌هایی نیز مقرر شده است. قرآن درباره کسی که در مکه قصد ظلم و گناه داشته باشد، از عذاب الهی سخن گفته است.[۱۴] ازاین‌رو در منابع دینی، رعایت حرمت مکه و پرهیز از گناه در آن مورد تأکید قرار گرفته و برای هتک حرمت این سرزمین پیامدهای ویژه‌ای[۱۵] بیان شده است.[۱۶]
قرار گرفتن کعبه در مکه نیز بر اهمیت و حرمت این شهر افزوده است. در قرآن، ماجرای سپاه ابرهه و نابودی آنان هنگام قصد تعرض به خانه خدا بیان شده است.[۱۷] امام صادق(ع) یکی از نام‌های مکه را «البَساسَة» دانسته که به معنای نابودی ستمگران است.[۱۸]
برترین سرزمین برای عبادت
در منابع روایی شیعه، مکه محبوب‌ترین سرزمین نزد خداوند معرفی شده است.[۱۹] همچنین برای عبادت و حضور[۲۰] در این شهر فضیلت‌های فراوانی نقل شده[۲۱] و مکه از مکان‌های ممتاز برای تقرب به خداوند دانسته شده است.[۲۲]
وجود کعبه و مسجدالحرام در مکه، جایگاه عبادی ویژه‌ای به این شهر بخشیده است.[۲۳] مناسک حج نیز در مکه و پیرامون آن انجام می‌شود و مسلمانان از نقاط مختلف جهان برای انجام این فریضه به این شهر می‌آیند.[۲۳] در منابع دینی، عبادت در مکه دارای فضیلت فراوان دانسته شده از جمله امام باقر(ع) سجده در مکه را دارای پاداشی بسیار بزرگ دانسته است.[۲۴]
بر اساس روایتی از پیامبر(ص) ثواب شخصی که یک روز در مکه بیمار شود، معادل ثواب شصت سال عبادت است و هرکس ساعتی گرمای مکه را تحمل کند، آتش به اندازه صد سال راه از او دور می‌شود.[۲۵] بر این اساس برخی گفته‌اند سختی‌های مکه (از جمله گرمای آن) ناخالصی‌های روح را می‌زداید.[۱۶]
مرکز توحید و اجتماع مسلمانان
از نام‌های مکه «بکه»(محل ازدحام) نیز یاد شده است. براساس برخی روایات، این نام به جهت ازدحام مردم نام‌گذاری شده است.[۲۶] این ویژگی، مکه را به محل اجتماع مسلمانان و نمایش وحدت آنان حول محور توحید تبدیل کرده است.[۶]
از سوی دیگر، قرآن کریم مکه را متعلق به عموم مردم می‌داند.[۱۵] ازاین‌رو در منابع روایی، برای تملک خانه‌های مکه و دریافت اجاره از آنها محدودیت تعیین شده است.[۲۷] امام علی(ع) نیز در دستور به کارگزار خود در مکه، بر رعایت این ویژگی و بهره‌مندی عمومی مسلمانان از منافع این شهر تأکید کرده است.[۲۸]
سرزمین برکت و طهارت
حضور در مکه با رعایت آداب ظاهری و معنوی، زمینه‌ای برای طهارت[۲۹] و توجه بیشتر به خداوند دانسته شده است.[۶] به اعتقاد برخی مکه شهر زندگی دنیوی نیست، بلکه مکان رشد و گذر است.[۲۳] امام صادق(ع) اقامت طولانی در مکه را موجب قساوت قلب دانسته و سفارش کرده که حتی در صورت نیاز به ماندن، گاه شهر را ترک کرده و با احرام دوباره وارد شوند.[۳۰] برخی روایات مکه را منشأ خیر و برکت دانسته‌اند.[۵]
مقاله‌های مرتبط
پانویس
- ↑ «تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)»، ص۲۵۷.
- ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۳۲-۳۳.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 155.
- ↑ آل عمران: ۹۶.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ بحار الانوار ، ج16 ، ح17 .
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 156.
- ↑ الاحتجاج، ج۲، ص۴۳-۴۴؛ الخرائج، ج۱، ص۲۴؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۲۱-۳۲۲، ۳۴۴-۳۴۹ ؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۱، ص۲۷۲، ۲۷۴.
- ↑ تفسیر سمرقندی، ج۱، ص۳۲۴؛ المبسوط، سرخسی، ج۴، ص۱۰۵؛ جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۴۵؛ الکشاف، ج۳، ص۱۶۳؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۴۱.
- ↑ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۸۲-۳۸۳، ۴۶۴-۴۶۵.
- ↑ نک: الثمر الدانی، ص۶۶؛ مناسک الحج، ص۱۱۴.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۴۰۱؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۲۱.
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۵ ابواب مقدمات طواف ، ح ۳ .
- ↑ اتحاف الزائر، ص۳۰-۴۱؛ بحارالانوار، ج۹۶، ص۳۸۱؛ جامع عباسی، ص۳۵.
- ↑ سوره حج، آیه 25.
- ↑ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ سوره حج، آیه 25.
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 158.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 156.
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۱۹ ابواب مقدمات الطواف، ح ۵۱ .
- ↑ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ من لایحضره الفقیه، ج۲ ص۲۲۸.
- ↑ تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۸، ح ۱۶۴.
- ↑ بحار الانوار، ج ۱۶، ح ۸ .
- ↑ ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 155.
- ↑ بحار الانوار، ج ۱۶، ح ۳۴ .
- ↑ بحار الانوار ، ج 16 ، ح 47 .
- ↑ قرب الاسناد ، ص104.
- ↑ بیهقی ، ج6 ، ص35 ؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۶۷.
- ↑ نهج البلاغه ، نامه 67 .
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۵ ابواب مقدمات طواف ، ح 1 .
- ↑ بحار الانوار، ج ۹۹، ج ۲۶ ؛ وسائل الشيعه، ج ۹ ابواب مقدمات طواف باب ۱۶، ج۵ .
منابع
- الاحتجاج: ابومنصور الطبرسی (م.۵۲۰ق.)، به کوشش سید محمد باقر، دار النعمان، ۱۳۸۶ق
- آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۲ش.
- بحار الانوار: المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- بحرالعلوم: السمرقندی (م.۳۷۵ق.)، به کوشش محمود مطرجی، بیروت، دار الفکر.
- تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)، حسین عمادزاده، در مجله جلوه، شماره ۱۷، دی ۱۳۲۵ش.
- تهذیب الاحکام: الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش موسوی و آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش
- جامع احادیث الشیعه: اسماعیل معزی ملایری، قم، المطبعة العلمیه، ۱۳۹۹ق
- جواهر الکلام: النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت، دار احیاء التراث العربی
- الخرائج والجرائح: الراوندی (م.۵۷۳ق.)، قم، مؤسسة الامام المهدی.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- قرب الاسناد: الحمیری (درگذشت قرن3ق.)، قم، آل البیت:، 1413ق.
- الکشاف: الزمخشری (م.۵۳۸ق.)، مصطفی البابی، ۱۳۸۵ق
- المبسوط: السرخسی (م.۴۸۳ق.)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۶ق.
- من لا يحضره الفقيه، ابن بابويه الصدوق، تحقيق السيد حسن خرسان، بيروت، دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
- وسائل الشیعه: الحر العاملی (م.۱۱۰۴ق.)، به کوشش ربانی شیرازی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.