کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱
هاجر همسر حضرت ابراهیم(ع) و مادر حضرت اسماعیل(ع) است.
معرفی
هاجر کنیز مصری ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع) بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد[۱] ابراهیم با هاجر ازدواج کند.[۲] حضرت اسماعیل از این ازدواج متولد شد. حضرت ابراهیم از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.[۳] مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش هاجر بود.[۴]
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.[۵] که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.[۶] دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37.
در برخی منابع آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا نظر ساره همسر اول ابراهیم بوده که پس از تولد فرزندش اسحاق همسرش را به این کار واداشته است. در برخی منابع نیز این هجرت پیش از تولد فرزند ساره نقل شده است.
پیدایش شهر مکه
ابراهیم همسرش هاجر و فرزندش اسماعیل را به مکه آورد. مکه سرزمینی بدون آب بود، که با پیدا شدن چشمه زمزم، افرادی که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند.
تاریخنگاران مکه برآنند که قبیله جرهم بعد از اطلاع از جوشش چشمه زمزم به مکه آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.[۷]
زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر
زیارتنامه حضرت اسماعیل(ع) و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. بنابر روایات قبر حضرت اسماعیل و مادرش هاجر و تعدادی دیگر از انبیاء در حجر اسماعیل در مسجدالحرام است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.
چاه زمزم
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب مسجدالحرام در مکه است که در فاصله حدود 21 متری حجرالاسود قرار دارد. زمزم در آغاز، چشمهای بوده که بر اساس منابع تاریخی، به اعجاز الهی برای حضرت اسماعیل(ع) و مادرش هاجر جاری شد.
بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه حضرت ابراهیم(ع)، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد[۸] و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو کوه صفا و مروه را هفت بار طی نمود.[۹] وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است. که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.[۱۰]
صفا و مروه
بنابر روایت از ابن عباس نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود. و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنّت شد.
محل دفن؛ حجر اسماعیل
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در حجر اسماعیل، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون شد.[۱۱] برخی نیز مدفن او را کنار حجرالاسود دانستهاند.[۱۲]
پانویس
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش، ۱۶، ۱ و ۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.
- ↑ سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.
- ↑ تفسیر مجاهد، ص543؛ مجمع البیان، ج8، ص322؛ الصافی، ج4، ص276.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.
- ↑ سوره ابراهیم: آیه ۳۷.
- ↑ اخبار مکه، ج٢، ص۴۰_4١.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه 37.
- ↑ تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.
- ↑ تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.
- ↑ مروج الذهب، ج1، ص75.
منابع
- اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه، محمد بن اسحاق فاکهی (درگذشت: ۲۷۵ق)، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
- تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)، الطبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- تاريخ اليعقوبي، یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.
- التفسیر الصافی، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.
- تفسير مجاهد، قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.
- السيرة النبويه، ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.
- الصافی، فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، بيروت، اعلمي، 1402ق.
- قاموس كتاب مقدس، مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.
- الكامل في التاريخ، ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.
- كتاب مقدس، ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.
- مجمع البيان، طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.
- مروج الذهب، مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.