محرم (ماه)
مُحَرَّمُ الحَرام یا مُحَرَّم یا ماه مُحَرَّم نخستین ماه سال هجری قمری[۱] و یکی از چهار ماه حرام است.[۲] علت این نام‌گذاری، حرمت جنگ و خون‌ریزی در این ماه دانسته شده است.[۳] بر اساس شریعت اسلامی، جنگ و خون‌ریزی در این ماه ممنوع بوده[۴] و این حرمت پیش از اسلام نیز رعایت می‌شده است.[۵]
ماه محرم در فرهنگ شیعه ماه سوگواری برای امام حسین(ع) و یارانش است[۶] و شیعیان در دهه نخست این ماه با برپایی مجالس در مساجد و حسینیه‌ها به عزاداری می‌پردازند؛[۷] ازجمله دیگر وقایع ماه محرم عبارت است از: درگذشت ام سلمه از همسران پیامبر(ص)،دفن شهیدان کربلا توسط امام سجاد(ع) و جمعی از بنی اسد در سال ۶۱ق، آتش‌زدن کعبه در سال ۶۴ق توسط سپاه یزید، شهادت امام سجاد(ع) در سال ۹۴ق و تخریب حرم عسکریین(ع) در سال ۱۴۲۷ق.
برخی وقایع ماه محرم
- ۱؛ سال ۷ بعثت: آغاز محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب ابی‌طالب توسط قریش
- ۱؛ ۸۱ق: درگذشت محمد بن حنفیه فرزند امام علی(ع) در مدینه
- ۲؛ ۶۱ق: ورود امام حسین(ع) با اهل بیت و اصحابش به کربلا
- ۳؛ ۶۱ق: ورود عمر بن سعد با لشکریانش به کربلا
- ۴؛ ۶۱ق: فتوای شریح قاضی به کشتن امام حسین(ع)
- ۵؛ ۶۱ق: اعزام سپاه ابن‌زیاد برای جلوگیری از حرکت مردم کوفه برای یاری امام حسین(ع)
- ۶؛ ۶۱ق: یاری‌طلبی حبیب بن مظاهر از قبیله بنی‌اسد برای کمک به امام حسین(ع) در واقعه کربلا
- ۷؛ ۶۱ق: بستن آب بر امام حسین و یارانش به دستور ابن زیاد
- ۹؛ ۶۱ق: روز تاسوعا، روز بزرگداشت عباس بن علی(ع)
- ۱۰؛ ۶۱ق: روز عاشورا، شهادت امام حسین و یارانش در کربلا[۸]
- ۱۰؛ پس از سال ۶۱ق: وفات ام سلمه، همسر پیامبر
- ۱۰؛ ۶۷ق: کشته شدن ابن زیاد به دست مختار ثقفی
- ۱۱؛ ۶۱ق: حرکت کاروان اسیران کربلا به سوی کوفه
- ۱۲ یا ۱۳؛ ۶۱ق: دفن شهیدان کربلا توسط امام سجاد(ع) و جمعی از بنی اسد
- ۱۲؛ ۶۱ق: ورود اهل بیت و دیگران اسیران کربلا به کوفه
- ۱۲؛ ۹۴ق: شهادت امام سجاد(ع) بنا بر قول مشهور عالمان شیعه
- ۱۳؛ ۶۱ق: حضور اسیران کربلا در مجلس ابن زیاد در کوفه
- ۱۳؛ ۶۱ق: رسیدن خبر شهادت امام حسین و یارانش به مدینه و شام، با نامه ابن زیاد
- ۱۵؛ ۶۱ق: فرستادن سرهای شهیدان کربلا به سوی شام
- ۱۹؛ ۶۱ق:حرکت کاروان اسیران کربلا به سوی شام
- ۲۳؛ ۱۴۲۷ق: تخریب حرم عسکریین در سامرا با مواد منفجره
- ۲۵؛ ۹۴/۹۵ق: شهادت امام سجاد(ع) بنا بر قولی.
- ۲۷؛ ۶۴ق: آتش گرفتن کعبه و تخریب بخشی از آن در حمله لشکریان یزید به مکه و سپاه عبدالله بن زبیر[۹]
- ۲۹؛ ۶۱ق: ورود کاروان اسیران کربلا به شام
- محرم سال ۱۵ یا ۱۶ق: درگذشت ماریه قبطیه، همسر پیامبر و مادر ابراهیم
پانویس
منابع
- الارشاد: محمد بن محمد مفید (شیخ مفید)؛ تصحیح مؤسسة آل‌البیت، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- «تجلی آیین سوگواری ماه محرم در فرهنگ مردم ایران (با تأکید بر مراسم پیشواز و سوگواره ها)»: رقیه حاجی محمدیاری، در فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شماره ۲۶، پاییز 1390ش.
- حوادث الایام: گاهشمار تاریخ شیعه: سید مهدی مرعشی نجفی، با ترجمه: علی عطائی اصفهانی (نسخه الکترونیکی منتشر شده توسط مؤسسه فرهنگی-اسلامی شبکة الامامین الحسنین(ع)).
- مجمع البیان فی تفسیر القرآن: فضل بن حسن طبرسی، با تصحیح فضل الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- مروج الذهب و معادن الجوهر: علی بن حسین مسعودی، به تحقیق: اسعد داغر، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
- منتهی المطلب فی تحقیق المذهب: علامه حلی (حسن بن یوسف حلی)، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- وقایع الأیام: عباس قمی، قم، نور مطاف، بی‌تا.