ثویه (کوفه)
- با دیگر دیگر کاربردهای ثویه اشتباه نشود.
ثَوِیّه محدودهای بیابانی، که پشت دو شهر کوفه و حیره و در شرق منطقه غری قرار داشت. امروزه، شهر نجف منطقه ثویه را دربرگرفته است.شش هزار مسلمان و گروه زیادی از صحابه، تابعین و یاران نزدیک امام علی(ع) در ثویه دفن شدهاند. مرقد کمیل بن زیاد نیز در این منطقه قرار دارد.
مفهومشناسی
واژه ثویه، مؤنث ثوی و به معنای اقامت کردن است.[۱] در قرآن، مشتقّات «ثواء» ذکر شده؛ مانند﴿النَّارُ مَثْوَاکمْ ﴾(آتش دوزخ محل اقامت شما است).[۲] زندانی شدن[۳] و مدفون شدن[۴] معانی دیگری است که برای این واژه بیان شده است.
واژه ثویه، به دو گونه، ثُویّه و ثَوِیّه تلفظ شده است. احمد بن عبدالله بکری، جغرافیدان، ثَوِیّه را دقیقتر میداند.[۵]
گستره جغرافیایی
گستره ثویه از خندق شهر کوفه[یادداشت ۱] آغاز میشد و به طرف شهر نجف و در امتداد خط مستقیمی که موازی خندق شهر کوفه است، به طرف جنوب، به شهر حیره میرسید. ثویه در طرف صحر و پشت دو شهر کوفه و حیره، در شرق منطقه غری واقع میشد.[۶] امروزه شهر نجف، منطقه ثویه و غری را دربرگرفته است.[۷]
برخی نیز ثویه را خرابهای دانستهاند که با شهر حیره یک ساعت فاصله داشته است.[۸]
آرامگاه صحابه و تابعین
ثویه بیابانی در بیرون کوفه بود و گفته شده شش هزار مسلمان[۹] و گروه زیادی از صحابه، تابعین[۱۰] و یاران نزدیک امام علی(ع)[۱۱] در آن دفن شدند؛ از جمله: خباب بن ارت،[۱۲] قنبر،[یادداشت ۲] زید بن صوحان، صعصعة بن صوحان[۱۳] و کمیل بن زیاد.
رسم مردم کوفه بر این بود که مردگان را در ثویه، که به کوفه نزدیک بود، دفن میکردند.[۱۴] امام علی(ع) وصیت کرد در منطقه غری که از کوفه دورتر بود، دفن شود و قبرش مخفی بماند تا بدنش از دستدرازی دشمنانش حفظ شود.[۱۵]
مزار کمیل بن زیاد
از قبور صحابه و تابعین که در ثویه دفن شدند اثری باقی نیست؛[۱۶] فقط مرقد کمیل بن زیاد، مشخص مانده است.[۱۷]
موضع رأس الحسین
به نوشته شیخ طوسی در کتاب اَمالی، سر امام حسین(ع) و فرزندان و اصحابش را پیش از آنکه وارد کوفه کنند در منطقه ثویه، نزدیک مرقد کمیل بن زیاد بر زمین گذاشتند. در این موضع مسجدی به نام حنانه قرار گرفته است.[۱۸]
پایگاه نظامیان انگلیسی
منطقه ثویه و مرقد کمیل بن زیاد، در جریان انقلاب نجف، در سال ۱۹۱۸م پایگاه نظامیان انگلیسی به فرماندهی فرانک بالفور شده بود. آنها پس از کشته شدن کاپیتان مارشال، حاکم نجف،[۱۹] به این منطقه فرستاده شده بودند.[۲۰]
پانوشت
- ↑ لسان العرب، ج ۱۴، ص۱۲۵.
- ↑ انعام، آیه ۱۲۸.
- ↑ معجم البلدان، ج۲، ص۸۷.
- ↑ تاج العروس، ج۱۹، ص۲۶۳؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۱۲۶.
- ↑ معجم ما استعجم، ج۱، ص۳۵۰.
- ↑ المفصل فی التاریخ النجف الاشرف، ج۱، ص۱۸۶.
- ↑ المفصل فی التاریخ النجف الاشرف، ج۱، ص۱۸۶.
- ↑ تاریخ الکوفه، ص۱۶۲.
- ↑ الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۴۸۲.
- ↑ وفیات الاعیان، ج ۲، ص۵۰۶.
- ↑ تاریخ الکوفه، ص۶۸.
- ↑ طبقات ابن سعد، ج ۳، ص۱۶۷.
- ↑ عتبات عالیات عراق، ص۵۴-۵۶
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج۱، ص۱۸۶.
- ↑ فرحة الغری، ص۱۷؛ تاریخ النجف، ص۱۱۶.
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج۱، ص۱۹۸.
- ↑ مراقد المعارف، ج۲.
- ↑ الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۶۸۲.
- ↑ العراق فی رسائل المس بیل، ص۸۱، ۸۷ و ۸۸.
- ↑ ثورة النجف، ص۳۵.
منابع
- الامالی، محمد بن الحسن الطوسی، تحقیق قسم الدراسات الاسلامیة مؤسسة البعثة، دار الثقافة، قم، ۱۴۱۴ق.
- تاج العروس من جواهر القاموس، محمد بن محمد مرتضی زبیدی، دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۴ق.
- تاریخ بغداد، احمد بن علی خطیب بغدادی، تحقیق عطا مصطفی عبدالقادر، دار الکتب العلميه، بیروت، ۱۴۱۷ق.
- تاریخ الکوفه، حسین براقی، دار الاضواء، بیروت، ۱۴۰۷ق.
- تاریخ النجف، حسین براقی، دار المورخ العربی، بیروت، چاپ اول، ۲۰۰۹م.
- ثورة النجف، حسن الاسدی، دار الحریة للطباعة، بغداد، ۱۹۷۵م.
- عتبات عالیات عراق، اصغر قائدان، مشعر، تهران، ۱۳۸۷ش.
- العراق فی رسائل المس بیل۱۹۱۷/۱۹۲۶، جیرترود بیل، ترجمه جعفر الخیاط، الطبعة الأولی، الدار العربیة للموسوعات، بیروت، ۱۴۲۴ق.
- فرحة الغری فی تعیین قبر أمیر المؤمنین(ع)، عبد الکریم بن احمد ابن طاووس، قم، بیتا.
- الکامل فی التاریخ، علی بن محمد ابن اثیر، دار صادر، بیروت، ۱۳۸۰ق.
- لسان العرب، محمد بن مکرم ابن منظور، دار صادر، بیروت، الطبعة الثالثة، ۱۴۱۴ق، ۱۹۹۴م.
- مراقد المعارف، محمد حرز الدین، منشورات سعید بن جبیر، بیجا، الطبعة الاولی، ۱۳۷۱ش.
- معجم ما استعجم من اسماء البلاد والمواضع، عبد الله بن عبد العزیز البکری، تحقیق مصطفی السقا، عالم الکتب، بیروت، الطبعة الثالثة، ۱۴۰۳ق، ۱۹۸۳م.
- معجم البلدان، یاقوت بن عبدالله حموی، دار صادر، بیروت، الطبعة الثانیة، ۱۹۹۵م.
- المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، حسن عیسی حکیم، المکتبه الحیدریه، قم، ۱۳۸۵ش.
- وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، احمد بن محمد ابن خلکان، تحقیق عباس احسان، دار صادر، بیروت، بیتا.