محراب فاطمه
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| نامهای دیگر | محراب بیت فاطمه، محراب خانه فاطمه |
| مکان | مسجدالنبی |
| تاریخ بنا | |
| ویژگیهای تاریخی | در بازسازی قایتبای درون حجره شریفه قرار گرفت. |
محراب فاطمه، یکی از محرابهای مسجدالنبی است که داخل ضریح پیامبر و در شمال حجره شریفه قرار گرفتهاست. مکان محراب کنونی که به عنوان نمادی از عبادتگاه حضرت فاطمه(ص) قرار داده شده، در محل ورودی خانه حضرت زهرا دانسته شده است.
این محراب در دوره مملوکی، زمانیکه محدوده خانه فاطمه(س) به حجره شریفه اضافه شد، داخل در ضریح فلزی جای گرفت و از دسترس مسلمانان خارج شد.
معرفی و مکان[ویرایش | ویرایش مبدأ]
محراب فاطمه در قسمت شمالی حجره شریفه، کنار ستونی در داخل حجره قرار دارد. این محراب در محلی که درِ خانه حضرت فاطمه دانسته شده، قرار گرفته است.[۱] هچنین موقعیت مکانی آن در قسمت جنوبی ستون تهجد و در راستای ستونهای وفود و محرس قرار دارد.[۲] ابن نجار (578/643ق) و سمهودی (844/911ق) با اشاره به محل خانه فاطمه در داخل ضریح پیامبر، از محرابی در این خانه یاد کردهاند.[۳]
گفته شده محراب فاطمه، نمادی از مکان عبادت حضرت فاطمه(س) است[۴] و در روایات نیز از این محراب یاد شده است. امام صادق(ع) در روایتی از امام حسن(ع) نقل کرده است که حضرت فاطمه شب جمعه، در محراب عبادت خود تا صبح مشغول رکوع و سجود بوده و برای مؤمنین دعا میکردهاست.[۵]
براساس گزارشی که در نزهه الناظرین آمده، زمین محراب، گودال مانندی بوده که از سنگ، فرش شده بوده است.[۶] این محل را بر اساس این نظر که قبر حضرت فاطمه، در خانهاش بوده، محل قبر آن حضرت میدانند.[۷]
محراب فاطمه، محرابی کوچک است که ارتفاع آن از محرابهای نبوی و سلیمانی کمتر است و در قسمت بالایی این محراب تزئینات مرمری وجود دارد.[۸]
قرارگرفتن داخل ضریح[ویرایش | ویرایش مبدأ]
در دوره بیبرس مملوکی مقصورهای از چوب اطراف حجره شریفه کشیده شد و خانه حضرت فاطمه نیز داخل در این مقصوره قرار گرفت.[۹] اما پس از اصلاحات قایتبای و ایجاد ضریح فلزی در قسمت شمالی حجره شریفه، خانه فاطمه و ستون مربعه القبر به همراه محراب فاطمه، داخل ضریح قرار گرفت و از دسترس عموم خارج شد.[۱۰]
جستارهای وابسته[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 304
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 186
- ↑ الدره الثمینه، ص 93
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 304
- ↑ بحار الانوار، ج۸۶، ص۳۱۳.
- ↑ نزهه الناظرین، ص 170
- ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 243
- ↑ االمسجد النبوی الشریف، ص 304
- ↑ عماره و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 124
- ↑ موسوعة مکة المکرمه، ج2، ص447؛ موسوعة مرآة الحرمین، ج3، ص239.
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول، جعفریان، تهران، مشعر، 1381ش.
- الدره الثمینه فی اخبار المدینه، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، دارالارقم بن ابی الارقم، بیروت، بیتا.
- المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.
- بحارالانوار، محمدباقربن محمدتقي المجلسي (۱۰۳۷ - ۱۱۱۱ق)، بيروت، داراحياء التراث العربي
- عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م.
- مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.
- موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.
- نزهه الناظرین، جعفر بن اسماعیل، البرزنجی، قاهره، 1998م
- وفاء الوفاء، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.