مفضل بن محمد جندی

مفضل بن محمد بن ابراهیم جَنَدی (درگذشت ۳۰۸ق)، محدث و قاری قرن سوم و آغاز قرن چهارم هجری است. او از محدثان مکه به شمار می‌رفت و کتاب فضائل المدینة از کهن‌ترین نگاشته‌ها درباره فضایل و احکام شهر مدینه، از آثار اوست.

تبار و جایگاه علمی

ابوسعید، مفضل بن محمد بن ابراهیم بن مفضل جَنَدی مکی (درگذشت ۳۰۸ق)، محدث و قاری قرن سوم و آغاز قرن چهارم هجری است. وی از نسل عامر بن شراحیل شعبی کوفی بوده و نسبت «جَنَدی» وی به شهر جَنَد از نواحی یمن بازمی‌گردد.

جندی در مکه به تدریس و نقل حدیث اشتغال داشت؛ چنان‌که ابوجعفر عقیلی به برپایی حلقه درس وی در مسجدالحرام اشاره کرده است. دانشمندان علم رجال و تاریخ اسلام وی را با اوصافی چون «ثقه» (توسط حافظ نیشابوری) و «کثیر الحدیث» (توسط سمعانی) ستوده‌اند و ذهبی از وی با عنوان «محدث مکه» یاد کرده است.

مشایخ و شاگردان

جندی نزد جمعی از استادان و محدثان برجسته روزگار خود شاگردی کرد که از جمله مشهورترین آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

• صامت بن معاذ جندی
• محمد بن عمر عُذی
• ابراهیم بن محمد شافعی
• ابوحمد محمد بن یوسف
• علی بن زیاد لججی
• حسن بن علی حوانی

جمعی از نام‌داران حدیث و قرائت از وی استماع حدیث کرده یا روایت نموده‌اند؛ از جمله:

• ابوبکر بن مجاهد
• عبدالواحد بن ابی‌هاشم
• ابوالقاسم طبرانی
• ابوحاتم بُستی (ابن حبّان)
• ابوبکر بن مقری
• ابوجعفر عقیلی
• ابواحمد بن عدی
• محمد بن سعید بن عبدان

وفات

بنابر گزارش غالب مورخان و تراجم‌نگاران، جندی در جمادی‌الاولی سال ۳۰۸ هجری قمری در مکه درگذشت؛ هرچند سمعانی در الأنساب وفات او را پس از سال ۳۱۰ق دانسته است.

آثار

از مفضل بن محمد جندی دو اثر ثبت شده است:

• فضائل مکة: بخشی از نسخه خطی آن به شماره ۳۳۰ در کتابخانه ظاهریه دمشق نگهداری می‌شود.

• فضائل المدینة: رساله‌ای کهن در ذکر احادیث فضایل شهر پیامبر(ص)، مسجدالنبی، حرمت صید و قطع درختان و حدود حرم مدینه.

منابع

ابن اثیر، مبارک بن محمد، جامع الاصول فی احادیث الرسول، تحقیق ایمن صالح شعبان، بیروت، دار الکتب العلمیة. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، بیروت، دار الکتب العلمیة. ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر. ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ المدینة المنورة، تحقیق فهیم محمد شلتوت، قم، دار الفکر. ابن نجار، محمد بن محمود، اخبار مدینة الرسول، مکة، مکتبة الثقافة الدینیة. ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسة الرسالة. ذهبی، محمد بن احمد، العبر فی خبر من غبر، تحقیق محمد السعید، کویت، دار الکتب العلمیة. سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفا باخبار دار المصطفی، بیروت، دار الکتب العلمیة. قائدان، اصغر، «فضائل المدینه (جندی)»، میقات حج، سال دوم، شماره چهارم، تابستان ۱۳۷۲ش، صص ۳۴-۳۶. متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، بیروت، مؤسسة الرسالة. یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، بیروت، دار صادر. هیثمی، علی بن ابی‌بکر، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، بیروت، دار الکتب العلمیة.