مسجد ثنیة الوداع

از ویکی حج
(تغییرمسیر از مسجد ثنیه الوداع)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مسجد ثنیة الوداع
مسجد ثنیة الوداع.jpg
اطلاعات اوليه
کاربری مسجد
مکان عربستان * مدینه * مدخل ورودی شهر از سمت شام و در میان جاده احد
وقایع مرتبط استقبال مردم مدینه از پیامبر اسلام(ص) * تجهیز سپاه اسلام توسط پیامبر در جنگ تبوک
مشخصات
وضعیت فعال

مسجد ثَنیَّه‌الوداع، در مدخل ورودی شهر مدینه از سمت شام و در میان جاده احد و طریق ابوبکر قرار دارد. این مسجد، بر تپه‌اى بنا شده كه از سمت جنوب مشرف به شهر مدينه و از سمت شمال مشرف بر دشت قناة است.

ثنية الوداع در حقیقت گردنه‌ و تنگه‌ای جهت بدرقه یا استقبال مسافران از مدینه به مکه یا شام بوده و رسول خدا(ص) در همین منطقه، سپاه خود را برای حرکت به سوی تبوک تجهیز نمودند و مورد استقبال جوانان شهر مدینه قرار گرفتند.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

عکس قدیمی مسجد ثنیة الوداع

ثنیّةالوداع به مدخل و تنگه ورودی شهر گفته می‌شود؛ جایی که مسافران بدرقه و استقبال می‌شوند. مدینه دارای دو ثنیّه یا تنگه ورودی به شهر بوده است، یکی به سمت مکّه و دیگری به سوی شام.

آنچه اکنون باقی مانده و جای آن مشخص است، مدخل شام است که در میان جاده احد و طریق ابوبکر قرار دارد. در این مسیر، در قسمت غرب آن، کوه‌های سَلْع و ذُباب و در سمت راست آن مسجد ثنیةالوداع قرار دارد.

این مسجد، بر تپه‌اى بنا شده كه از سمت جنوب مشرف به شهر مدينه و از سمت شمال مشرف بر دشت قناة است. هنگام عبور از مدينه به سوى دشت شمالى كه به كوه احد منتهى مى‌شود، و كوه سلع و ذباب در غرب آن قرار گرفته، مسجد ثنيةالوداع را در سمت راست مسير خود مى‌بينيم كه با طى پلكانى تا قسمت فوقانى تپه، به مسجد مى‌رسيم.

وجه تسمیه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در وجه تسمیه این محل اختلاف است؛ ظاهرا این مکان به دلیل شعرى كه در استقبال پیامبر(ص) سروده شده، به این نام مشهور شده است.

بنا به نوشته برخی از مورّخان، جوانان شهر در مراسم استقبال از سپاه اسلام در بازگشت از تبوک این شعر را می‌خواندند:


"طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَیْنا *** مِنْ ثَنِیّاتِ الْوِداع"

"وَجَبَ الشُّکْرُ عَلَینا *** ما دَعی للهِ‌ِ داع"

"اَیُّهَا الْمَبْعُوثُ فِینا *** جِئْتَ بِالاَْمْرِ اْلمُطاع"

"جِئْتَ شَرَّفْتَ الْمَدِینَة *** مَرْحَباً یا خَیْرَ داع"

«ماهِ تمام، از سر کوهک ثنیة الوداع بر ما طلوع کرد.»

«تا آنگاه که دعوتگری به خدا می‌خواند، شکر بر ما واجب شده است.»

«ای کسی که در میان ما برانگیخته شدی، با فرمان مطاع آمده‌ای.»

«آمدی و مدینه را قرین شرف نمودی، خوش آمدی، ‌ای بهترین دعوت کننده.»

در روایتی دیگر آمده است‌ که این شعر در ابتدای ورود رسول خدا(ص) به محله بنی‌النجّار، در آغاز هجرت، سروده شد.

گزارشات تاریخی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

از آن‌جا که ثنیّة الوداع محل استقبال و بدرقه بوده، اخبار چندی از آن در منابع تاریخی مانده است؛ از جمله آن‌که رسول خدا(ص) در کنار همین کوه، سپاه خود را برای حرکت به سوی تبوک تجهیز کرد.

یکی از یادگارهای نزدیک آن، مقبره نفس زکیه محمد بن عبدالله است که در سال 145 در مدینه بر ضدّ عباسیان قیام کرد و کشته شد. در حال حاضر، آثار قبر وی از میان رفته است. محل ثنیّة الوداع را میان کوه ذباب و مدفن نفس زکیه دانسته‌اند.[۱]

وضعیت فعلی کوه ثنیه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

استاد کعکی نوشته است که کوه ثنیّة الوداع، در سال 1406 ق به طور کامل از میان رفت و محل آن زاویه شارع عثمان طریق عیون قبلی و شارع ابوبکر (شارع سلطانه) است. جنوب آن مشرف بر شارع مناخه و در شمال، بناهای مسکونی است.[۲]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. تاریخ المعالم المدینة المنوره، احمد الخیّاری، ص٢١٧.
  2. معالم المدینة المنوره، ج١، ص٢٨4.

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]


این مقاله برگرفته از کتاب آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان. بخش «مسجد ثنیة الوداع»، ج1، ص364، است.
  • المجموعة المصورة لاشهر المعالم المدینة المنورة، عبدالعزیز الکعکی، مدینه، ١٩٩٩ م.
  • تاریخ المعالم المدینة المنورة قدیما و حدیثا، الخیاری، تصحیح محمد امین کردی، مدینه، دارالعلم، 1410.