مسجد شجره (حدیبیه)

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اطلاعات اوليه
کاربری مسجد
مکان عربستان * مکه * حدیبیه
وقایع مرتبط بیعت رضوان * صلح حدیبیه * معجزه چاه حدیبیه
مشخصات
وضعیت تخریب توسط دولت سعودی

مسجد شجره (حدیبیه)، مسجدی در نزدیکی شهر مکه که در منطقه حدیبیه واقع بود.

حُدَیبیه محلی است که در یک منزلی مکه (حدودا ۲۴کیلومتر) و نُه منزلی مدینه قرار دارد. بخشی از این محل داخل حرم مکه و بخشی خارج از حرم قرار دارد و نام آن برگرفته از اسم چاه حدیبیه یا درختی به نام حَدْباء است که در آن ناحیه وجود داشته‌اند.

از مهم‌ترین حوادثی که در این منطقه رخ داده است می‌توان به بیعت رضوان و صلح حدیبیه اشاره کرد. پیامبر اسلام(ص) زير درختى از اصحاب خود بيعت گرفتند تا در صورت نياز برابر دشمن بايستند. اين بيعت در تاریخ با نام «بيعت رضوان» یا «بيعت شجره» شناخته مى‌شود.

بعدها در همان محل و در جاى اين درخت، مسجدى با نام مسجد شجره بنا گردید، اما دولت سعودى آن را خراب كرد و امروزه ديگر اثری از اين مسجد وجود ندارد.

مسجدهای شجره سه‌گانه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

سه مسجد با این نام شهرت دارد. نخست مسجد شجره در مدینه که میقات است. دوم مسجد شجره در داخل مکه نزدیک پل سلیمانیه؛ سوم مسجدی با همین نام که در منطقه حُدَیبیه در نزدیکی مکه بوده است.

وجه تسمیه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نام این منطقه برگرفته از درخت حدباء است، همان درختی که عمر دستور قطع آن را داد. این منطقه در 24 کیلومتری غرب مسجدالحرام است و در حال حاضر به آن شُمَیْسی گفته می‌شود.

وقایع تاریخی منطقه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

رسول خدا(ص) در سال ششم هجرت برای انجام عمره به مکه آمد، اما مشرکان مانع شدند و آن حضرت برای اینکه با آنها درگیر نشود، به طرف غرب تغییر مسیر داد و در حدیبیه که در مسیر قدیمی جدّه واقع است، توقف نمود و سپس نماینده‌ای به مکه فرستاد و پس از آنکه این نماینده از مکه برنگشت! آن حضرت زیر درختی با اصحاب خود بیعت کرد تا در برابر دشمن بایستند.

این بیعت با نام «بیعت رضوان» و «بیعت شجره» شناخته می‌شود. با بازگشت نماینده رسول خدا(ص) از مکه، جنگ منتفی شد و سپس با گفتگوهایی که با قریش صورت گرفت، صلح حدیبیه میان آنان منعقد شد.

تخریب مسجد[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در جای این درخت، مسجدی با نام مسجد شجره بنا شده بود که دولت سعودی آن را خراب کرد. خلیفه دوم نیز در زمان حکومت خود، این درخت را از ریشه کَند! [۱]

گزارش تاریخی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

فاکهی از مسجدی در حدیبیه یاد کرده که نامش مسجد آل‌کُرْز بوده و مردم بر این باور بوده‌اند که رسول خدا(ص) در آنجا نماز خوانده است. [۲]

معجزه چاه حدیبیه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در معجزات رسول خدا(ص) آمده است که چاهی در حدیبیه بود که در ایام اقامت سپاه آن حضرت، آب را کشیدند و قطره‌ای در آن نماند. حضرت بر لب چاه آمد، آبی خواست، در دهان مبارک کرد و آن را در چاه ریخت و پس از آن بود که چاه سرشار از آب شد. [۳]

محل احرام در حدیبیه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

محلی که حجاج بیت‌الله‌الحرام، در منطقه حدیبیه از آنجا مُحْرم می‌شوند، در واقع مسجدی است که آن را «مسجد شُمَیسی» می‌خوانند. این مسجد که بنایی تازه دارد، به دلیل وجود چاهی با نام «بئر شمیس» در همان محل، به این نام معروف شده است.

کسانی که از مسیر جده قدیم به شهر مکه وارد می‌شوند، در فاصله حدودا ٢٠ کیلومتری شهر مکه، در این مسجد محرم می‌شوند.

وضعیت کنونی منطقه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در حال حاضر، شهرکی به نام حدیبیه هست که مرکز تفتیش ماشینهای عبوری به سمت جده یا مکه در آنجاست، با دو مسجد خراب شده، شماری چاه، و باغاتی چند. چندین مؤسسه دولتی هم در آنجا هست، با یک بقالی، یک چاه قدیمی، و یک سبیل (اهدای آب) که از زمان عثمانی‌ها مانده و زمان عبدالعزیز به سال ١٣6٢ ق تجدید بنا شده است. [۴]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. اخبار مکه، فاکهی، ج5، صص ٧٧ و ٧٨.
  2. اخبار مکه، فاکهی، ج5، ص٨٢.
  3. البدایة و النهایة، ج6، ص٩4.
  4. الاثار الاسلامیة فی مکة المکرمه، ص6٩.

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

این مقاله برگرفته از کتاب آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان. بخش «مسجد شجره در حدیبیه»، ج1، ص181، است.
  • البدایة و النهایة، ابن کثیر دمشقی.
  • الاثار الاسلامیة فی مکة المکرمه، الحارثی، ١4٣٠.
  • اخبار مکه فاکهی، ابوعبدالله محمد بن اسحاق الفاكهى، تصحيح عبدالملك بن دهيش، 1994.