مناسک مکیه
مناسک مکیه رساله ای است از ملا مهدی نراقی(1128-1209ق.)، فقیه و فیلسوف و عالم اخلاق شیعه، با موضوع احکام و مناسک حج. نراقی حج را تنها عبادتی فقهی نمیداند، بلکه آن را سفری اخلاقی و عرفانی برای تزکیه نفس، تقرب به خدا و آمادگی برای قیامت میشمارد.
نویسنده[ویرایش | ویرایش مبدأ]
ملا مهدی نراقی (۱۱۲۸–۱۲۰۹ق) فقیه، فیلسوف، ریاضیدان و اخلاقدان شیعه بود که در نراقِ کاشان زاده شد.[۱] او پس از تحصیل در کاشان، در حوزه علمیه اصفهان به مراتب عالی علمی دست یافت و در علوم عقلی و نقلی، بهویژه فلسفه، ریاضیات و نجوم، تبحر داشت.[۲] نراقی بیش از سی اثر علمی در حوزههای گوناگون تألیف کرد که نشاندهنده جامعیت علمی اوست. وی در ۸۱ سالگی در کاشان درگذشت.[۳]
فقه حج در رساله مناسک مکیه[ویرایش | ویرایش مبدأ]
نراقی در رساله مناسک مکیه، با دقت فقهی و عملی به بیان احکام و جزئیات حج میپردازد. او در بحث احرام، علاوه بر احکام مواقیت پنجگانه، حدود دقیق مکانها را برای رفع ابهام حجاج مشخص میکند.[۴] در باب طواف، نشانههای حدّ حرم و محل آغاز طواف را توضیح داده و به دشواریهای تاریخی تشخیص حجرالأسود اشاره میکند که امروزه با نشانههای موجود برطرف شده است. نماز طواف را از ارکان حج میداند و حتی در حالت تقیه، کیفیت خاص آن را بیان میکند.[۵]
نراقی بر لزوم تأمین هزینه حج از مال حلال تأکید دارد، اما حج با مال حرام را از نظر فقهی صحیح میداند، هرچند موجب مسئولیت حقوقی است. تجارت در سفر حج را نیز منافاتی با عبادت حج نمیداند.[۶] او صحت قرائت نماز، بهویژه نماز طواف، را شرط صحت حج میشمارد و ترک یا غلطخوانی آن را موجب بطلان نماز و حتی حج میداند. [۷]همچنین وکالت در انجام اعمال واجب حج را جایز نمیداند.[۸]
در مسائل فرعی، روزه در سفر حج را بهطور کلی غیرواجب میداند، مگر در موارد استثنایی مانند بدل هدی یا نذر معین،[۹] و روزه عرفه را مکروه میشمارد.[۱۰] درباره اذان نیز سقوط آن را در برخی مواضع خاص حج بیان میکند.[۱۱] در نهایت، احکام خمس هزینه حج را با تفصیل توضیح داده و ملاک را سال استطاعت و منبع هزینه سفر قرار میدهد.[۱۲]
اسرار و عرفان حج[ویرایش | ویرایش مبدأ]
از ویژگیهای رساله مناسک مکیه اشارات ملا مهدی نراقی به اسرار حج و تاثیرات عرفانی مناسک حج است. او برخی از مهمترین آثار تربیتی حج را چنین برمیشمارد:
- تمرین سفر از دنیا به آخرت: ترک وطن و خانواده یادآور تنهایی قبر و عبور از سختیهای برزخ و قیامت است.[۱۳]
- یاد مرگ و قیامت: پوشیدن لباس احرام یاد کفن و بلند شدن صدای تلبیه یادآور نفخ صور و قیامت است.
- ورود به حرم امن الهی: خانه خدا محل امن و فرصت خودسازی و دوری از گناه است؛ ورود به آن نماد ورود به بهشت و نزدیکی به خداست.[۱۴]
- طواف و پیوند با خدا: طواف کعبه و بوسیدن خانه خدا نماد طواف دل، بندگی و طلب قرب است و با عشق و شوق به خدا انجام میشود.[۱۵]
- سعی و رمی جمرات: اعمالی مانند سعی میان صفا و مروه و رمی جمرات نماد اجابت امر الهی و غلبه بر شیطان و نفس اماره است.
- اثبات اثر حج: نراقی معتقد است علامت قبول حج، بهبود اخلاق و حال انسان پس از حج است؛ حج انسان را از اعمال قبیحه پاک میکند و روح او را جلا میدهد.[۱۶]
- از نظر نراقی، میقات و احرام نماد ترک دنیا و آمادگی برای قیامت است[۱۷] و مناسک حج و زیارت مدینه راهی برای تزکیه نفس، تقرب به خدا و پاک شدن از گناهان بهشمار میآید.[۱۸]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ ملا مهدی نراقی و حج، ص9.
- ↑ گلشن مراد، ص393.
- ↑ انیس الموحدین، ص17. ریحانه الادب، ص164-166.
- ↑ ملا مهدی نراقی و حج، ص13.
- ↑ ملا مهدی نراقی و حج، ص14.
- ↑ انیس التجار، ص39.
- ↑ تحفه رضویه، ص379.
- ↑ تحفه رضویه، ص347.
- ↑ تذکره الاحباب، ص116.
- ↑ تذکره الاحباب، ص106.
- ↑ تحفه رضویه، ص344.
- ↑ تذکره الاحباب، ص286.
- ↑ ملا مهدی نراقی و حج، ص21.
- ↑ ملا مهدی نراقی و حج، ص22.
- ↑ جامع السعادت، ج3، ص393.
- ↑ جامع السعادت، ج3، ص396.
- ↑ جامع السعادت، ج3، ص488.
- ↑ جامع السعادت، ج3، ص502.
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- انیس التجار، نراقی، مهدی بن ابیذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
- تحفه رضویه، نراقی، مهدی بن ابیذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1384ش.
- گلشن مراد، غفاری کاشانی، ابوالحسن، تهران-ایران، زرین، 1369ش.
- ملا مهدی نراقی و حج، قریشی کرین، سید حسن، تهران-ایران، میقات حج، 1395ش.
- تذکره الاحباب، نراقی، احمد بن محمد مهدی ، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
- انیس الموحدین، نراقی، مهدی ابن ابی ذر، تهران-ایران، الزهرا، 1369ش.
- جامع السعادت، نراقی، مهدی بن ابیذر، بیروت-لبنان، اعلمی، بیتا.
- ریحانه الادب، مدرس، محمد علی، قم-ایران، موسسه امام صادق، 1395ش.