در حال ویرایش اسرار حج آیت الله مظاهری (کتاب)
این ویرایش را میتوان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که میخواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثیسازی ویرایش را به پایان ببرید.
| نسخهٔ فعلی | متن شما | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
== معرفی و اهمیت کتاب == | == معرفی و اهمیت کتاب == | ||
کتاب «اسرار حج» در اصل به عنوان بخشی (خاتمه) از کتاب جامع «مناسک حج» آیتالله مظاهری نگاشته شده بود. | کتاب «اسرار حج» در اصل به عنوان بخشی (خاتمه) از کتاب جامع «مناسک حج» آیتالله مظاهری نگاشته شده بود. اما به دلیل غنای محتوایی، زبان روان و استقبال گسترده زائران و اهل معرفت، به صورت اثری مستقل استخراج و بارها توسط ناشران مختلف از جمله «مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (س)» و «انتشارات انصاریان» منتشر گردید. | ||
اهمیت این اثر در تلفیق «شریعت» (احکام ظاهری) با «طریقت» (سیر باطنی) است. | اهمیت این اثر در تلفیق «شریعت» (احکام ظاهری) با «طریقت» (سیر باطنی) است. نویسنده که خود از شاگردان مکتب عرفانی و فقهی امام خمینی (ره) و علامه طباطبایی است، در این کتاب تلاش کرده است تا مفاهیم عمیق عرفانی را با زبانی ساده و «سهل و ممتنع» بیان کند تا برای عموم زائران با سطوح مختلف تحصیلی قابل استفاده باشد. برخلاف بسیاری از متون تخصصی عرفانی که سرشار از اصطلاحات دیریاب هستند، این کتاب با استناد مستقیم به آیات قرآن و روایات اهلبیت (ع)، راهنمایی عملی برای «حجگزاری ابراهیمی» ارائه میدهد. | ||
== محتوا و ساختار == | == محتوا و ساختار == | ||
ساختار کتاب در سه مرحله زائر را قدمبهقدم از تعلقات دنیوی جدا کرده، | کتاب «اسرار حج» بر خلاف بسیاری از متون فقهی که تمرکز خود را بر صحت و بطلان اعمال میگذارند، بر «کیفیت» و «کمال» عمل متمرکز است. ساختار کتاب در سه مرحله زائر را قدمبهقدم از تعلقات دنیوی جدا کرده، در دریای معارف الهی غرق میکند و سپس به عنوان انسانی دگرگون شده به جامعه بازمیگرداند. این ساختار سهگانه که الهامگرفته از سفرهای عرفانی (اسفار اربعه) است، استخوانبندی اصلی کتاب را تشکیل میدهد. | ||
=== ۱. منزل اول: سیر من الخلق الی الحق (سفر از خلق به سوی حق) === | === ۱. منزل اول: سیر من الخلق الی الحق (سفر از خلق به سوی حق) === | ||
نخستین بخش کتاب به مقدمات و آمادگیهای پیش از سفر اختصاص دارد. در این منزل، زائر هنوز در وطن خاکی و در میان خلق است، اما عزم سفر به سوی حق را دارد. این مرحله، پنج مقام یا گردنه اصلی دارد که عبور از آنها شرط ورود حقیقی به حریم کبریاست. بدون طی این مقامات، سفر حج تنها یک جابجایی جسمانی خواهد بود و روح زائر در همان مبدأ باقی میماند. | نخستین بخش کتاب به مقدمات و آمادگیهای پیش از سفر اختصاص دارد. در این منزل، زائر هنوز در وطن خاکی و در میان خلق است، اما عزم سفر به سوی حق را دارد. این مرحله، پنج مقام یا گردنه اصلی ترسیم دارد که عبور از آنها شرط ورود حقیقی به حریم کبریاست. بدون طی این مقامات، سفر حج تنها یک جابجایی جسمانی خواهد بود و روح زائر در همان مبدأ باقی میماند. | ||
==== الف) مقام توبه (رجوع و بازگشت) ==== | ==== الف) مقام توبه (رجوع و بازگشت) ==== | ||
در منظومه فکری آیتالله مظاهری که در این کتاب منعکس شده است، «توبه» نخستین گام سلوک است. ایشان توبه را فراتر از پشیمانی لحظهای و ذکر زبانی میدانند. توبه در «اسرار حج» به معنای انقلاب درونی و «رجوع» است؛ رجوع از خویشتنِ حیوانی به خویشتنِ روحانی و بازگشت از هوای نفس به سوی خدا. | در منظومه فکری آیتالله مظاهری که در این کتاب منعکس شده است، «توبه» نخستین گام سلوک است. ایشان توبه را فراتر از پشیمانی لحظهای و ذکر زبانی میدانند. توبه در «اسرار حج» به معنای انقلاب درونی و «رجوع» است؛ رجوع از خویشتنِ حیوانی به خویشتنِ روحانی و بازگشت از هوای نفس به سوی خدا. | ||
* '''ابعاد حقوقی توبه:''' نویسنده تأکید دارد که پیش از پوشیدن لباس احرام، زائر باید «حقالناس» را ادا کند. هرگونه بدهی مالی، دینی و اخلاقی باید پاکسازی شود. حجی که با مال حرام یا دینی بر گردن انجام شود، فاقد روح است. | * '''ابعاد حقوقی توبه:''' نویسنده تأکید دارد که پیش از پوشیدن لباس احرام، زائر باید «حقالناس» را ادا کند. هرگونه بدهی مالی، دینی و اخلاقی باید پاکسازی شود. حجی که با مال حرام یا دینی بر گردن انجام شود، فاقد روح است. | ||
* '''غسل توبه:''' همانطور که زائر برای طواف کعبه بدن خود را میشوید، برای طواف عرش الهی نیز باید روح خود را با «آب توبه» شستشو دهد. این غسل، نمادین نیست، بلکه یک واقعیت وجودی برای زدودن زنگارهای گناه از آینه دل است تا قابلیت انعکاس نور الهی را پیدا کند.< | * '''غسل توبه:''' همانطور که زائر برای طواف کعبه بدن خود را میشوید، برای طواف عرش الهی نیز باید روح خود را با «آب توبه» شستشو دهد. این غسل، نمادین نیست، بلکه یک واقعیت وجودی برای زدودن زنگارهای گناه از آینه دل است تا قابلیت انعکاس نور الهی را پیدا کند.<sup>3</sup> | ||
==== ب) مقام یقظه (بیداری) ==== | ==== ب) مقام یقظه (بیداری) ==== | ||
دومین مقام، «یقظه» یا بیداری از خواب غفلت است. آیتالله مظاهری با استناد به مبانی اخلاقی، غفلت را بزرگترین دشمن سالک میدانند. | دومین مقام، «یقظه» یا بیداری از خواب غفلت است. آیتالله مظاهری با استناد به مبانی اخلاقی، غفلت را بزرگترین دشمن سالک میدانند. | ||
* '''شناخت عظمت مقصد:''' در این مقام، زائر باید بیدار شود و درک کند که عازم چه مکانی است و به مهمانی چه کسی میرود. درک «عظمت بیت» و «عظمت صاحببیت»، لازمه این بیداری است. | * '''شناخت عظمت مقصد:''' در این مقام، زائر باید بیدار شود و درک کند که عازم چه مکانی است و به مهمانی چه کسی میرود. درک «عظمت بیت» و «عظمت صاحببیت»، لازمه این بیداری است. | ||
* '''تمرکز بر هدف:''' بیداری یعنی زائر بداند که این سفر، سفر تجارت یا تفریح نیست. هر لحظه غفلت در این سفر، خسارتی جبرانناپذیر است. زائر بیدار، تمام حواس خود را متوجه «صاحبخانه» میکند و اجازه نمیدهد زرقوبرق بازارها یا سخنان لغو، او را از یاد خدا بازدارند.< | * '''تمرکز بر هدف:''' بیداری یعنی زائر بداند که این سفر، سفر تجارت یا تفریح نیست. هر لحظه غفلت در این سفر، خسارتی جبرانناپذیر است. زائر بیدار، تمام حواس خود را متوجه «صاحبخانه» میکند و اجازه نمیدهد زرقوبرق بازارها یا سخنان لغو، او را از یاد خدا بازدارند.<sup>3</sup> | ||
==== ج) مقام تخلیه (پیراستن) ==== | ==== ج) مقام تخلیه (پیراستن) ==== | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۱: | ||
* '''بتشکنی درونی:''' ایشان صفاتی همچون حسد، بخل، کبر، ریا، تملق و جاهطلبی را به مثابه بتهای درونی معرفی میکنند. همانگونه که ابراهیم (ع) بتهای کعبه را شکست، زائر نیز باید پیش از ورود به کعبه، بتهای درون خود را بشکند. | * '''بتشکنی درونی:''' ایشان صفاتی همچون حسد، بخل، کبر، ریا، تملق و جاهطلبی را به مثابه بتهای درونی معرفی میکنند. همانگونه که ابراهیم (ع) بتهای کعبه را شکست، زائر نیز باید پیش از ورود به کعبه، بتهای درون خود را بشکند. | ||
* '''ریشهکنی رذایل:''' تأکید نویسنده بر این است که تخلیه نباید سطحی باشد، بلکه باید ریشههای هرز این صفات که مایه تیرهبختی انسان است، کنده شود. تا زمانی که دل از «اغیار» خالی نشود، «یار» در آن جای نمیگیرد. < | * '''ریشهکنی رذایل:''' تأکید نویسنده بر این است که تخلیه نباید سطحی باشد، بلکه باید ریشههای هرز این صفات که مایه تیرهبختی انسان است، کنده شود. تا زمانی که دل از «اغیار» خالی نشود، «یار» در آن جای نمیگیرد.<sup>3</sup> | ||
==== د) مقام تحلیه (آراستن) ==== | ==== د) مقام تحلیه (آراستن) ==== | ||
پس از آنکه خانه دل از زشتیها پاک شد (تخلیه)، باید با زیباییها آراسته گردد که به آن «تحلیه» میگویند. | پس از آنکه خانه دل از زشتیها پاک شد (تخلیه)، باید با زیباییها آراسته گردد که به آن «تحلیه» میگویند. | ||
* '''کسب فضایل:''' در این مقام، سالک باید بکوشد تا نهال فضایل اخلاقی را در وجود خود بکارد. | * '''کسب فضایل:''' در این مقام، سالک باید بکوشد تا نهال فضایل اخلاقی را در وجود خود بکارد. | ||
* '''محوریت اخلاص:''' شاهکلید تمام فضایل در این مرحله، «اخلاص» است. آیتالله مظاهری تصریح میکنند که زائر باید تمام نیات خود را برای خدا خالص کند و هیچ شائبهای از ریا یا خودنمایی در انگیزه او نباشد. اخلاص، شرط قبولی تمام اعمال بعدی است.< | * '''محوریت اخلاص:''' شاهکلید تمام فضایل در این مرحله، «اخلاص» است. آیتالله مظاهری تصریح میکنند که زائر باید تمام نیات خود را برای خدا خالص کند و هیچ شائبهای از ریا یا خودنمایی در انگیزه او نباشد. اخلاص، شرط قبولی تمام اعمال بعدی است.<sup>3</sup> | ||
==== هـ) مقام تجلیه (نورانیت و جلوهگری) ==== | ==== هـ) مقام تجلیه (نورانیت و جلوهگری) ==== | ||
اوج منزل اول، مقام «تجلیه» است. این مقامی است که پس از موفقیت در مراحل قبل حاصل میشود. | اوج منزل اول، مقام «تجلیه» است. این مقامی است که پس از موفقیت در مراحل قبل حاصل میشود. | ||
* '''ریاضتهای دینی:''' دستیابی به این مقام نیازمند مداومت بر اعمال عبادی است. تلاوت قرآن همراه با تفکر، دعا، تضرع و توسل به اهلبیت (ع)، ابزارهای رسیدن به تجلیه هستند. | * '''ریاضتهای دینی:''' دستیابی به این مقام نیازمند مداومت بر اعمال عبادی است. تلاوت قرآن همراه با تفکر، دعا، تضرع و توسل به اهلبیت (ع)، ابزارهای رسیدن به تجلیه هستند. | ||
* '''اشراق نور الهی:''' در این حالت، قلب زائر صیقل یافته و آماده پذیرش نور خدا میشود. خدا در دل مومن تجلی میکند و زائر با قلبی نورانی آماده ورود به میقات و پوشیدن لباس احرام میگردد. نویسنده تمام این مقامات پنجگانه را مستند به کلام امام صادق (ع) میداند.< | * '''اشراق نور الهی:''' در این حالت، قلب زائر صیقل یافته و آماده پذیرش نور خدا میشود. خدا در دل مومن تجلی میکند و زائر با قلبی نورانی آماده ورود به میقات و پوشیدن لباس احرام میگردد. نویسنده تمام این مقامات پنجگانه را مستند به کلام امام صادق (ع) میداند.<sup>3</sup> | ||
---- | |||
=== ۲. منزل دوم: سیر من الحق فی الحق (سفر در حق) === | === ۲. منزل دوم: سیر من الحق فی الحق (سفر در حق) === | ||
این منزل، اصلیترین بخش کتاب است که به تشریح اسرار مناسک حج اختصاص دارد. زائر پس از طی مراحل مقدماتی و رسیدن به میقات، وارد حریم امن الهی میشود. از این پس، سفر او «سیر فیالله» است؛ یعنی حرکت از یک صفت الهی به صفت دیگر و غرق شدن در دریای توحید. آیتالله مظاهری تکتک اعمال حج را رمزگشایی کرده و باطن آنها را آشکار میسازند.< | این منزل، اصلیترین بخش کتاب است که به تشریح اسرار مناسک حج اختصاص دارد. زائر پس از طی مراحل مقدماتی و رسیدن به میقات، وارد حریم امن الهی میشود. از این پس، سفر او «سیر فیالله» است؛ یعنی حرکت از یک صفت الهی به صفت دیگر و غرق شدن در دریای توحید. آیتالله مظاهری تکتک اعمال حج را رمزگشایی کرده و باطن آنها را آشکار میسازند.<sup>1</sup> | ||
==== اسرار احرام ==== | ==== اسرار احرام ==== | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
* '''منا و رمی جمرات:''' منا سرزمین «تمنا» و آرزوهاست. رمی جمرات (سنگ زدن به شیطان)، نماد مبارزه عملی با شیطان و طرد کردن اوست. هر سنگریزهای که پرتاب میشود، باید به نیت دفع یک صفت شیطانی (مانند کبر، حسد، حرص) از وجود خود باشد. | * '''منا و رمی جمرات:''' منا سرزمین «تمنا» و آرزوهاست. رمی جمرات (سنگ زدن به شیطان)، نماد مبارزه عملی با شیطان و طرد کردن اوست. هر سنگریزهای که پرتاب میشود، باید به نیت دفع یک صفت شیطانی (مانند کبر، حسد، حرص) از وجود خود باشد. | ||
* '''قربانی:''' ذبح قربانی، نماد ذبح نفس اماره و تعلقات دنیوی است. زائر با کشتن قربانی، در واقع هواهای نفسانی خود را سر میبرد تا تقوای او به خدا برسد («لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنکُمْ»).<sup>3</sup> | * '''قربانی:''' ذبح قربانی، نماد ذبح نفس اماره و تعلقات دنیوی است. زائر با کشتن قربانی، در واقع هواهای نفسانی خود را سر میبرد تا تقوای او به خدا برسد («لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنکُمْ»).<sup>3</sup> | ||
---- | |||
=== ۳. منزل سوم: سیر من الحق الی الخلق (سفر از حق به سوی خلق) === | === ۳. منزل سوم: سیر من الحق الی الخلق (سفر از حق به سوی خلق) === | ||
| خط ۱۳۳: | خط ۱۳۵: | ||
* '''انفاق و ایثار:''' شعار حاجی در بازگشت باید گذشت، فداکاری و دستگیری از نیازمندان باشد. | * '''انفاق و ایثار:''' شعار حاجی در بازگشت باید گذشت، فداکاری و دستگیری از نیازمندان باشد. | ||
* '''هدایتگری:''' هدف از بازگشت به میان خلق، هدایت آنهاست. این بازگشت پس از «فنا» در حق و رسیدن به مقام «بقا بالله» صورت میگیرد، لذا حاجی با دستی پر از معنویت به میان مردم میآید تا دست آنان را بگیرد و به سوی خدا ببرد.<sup>1</sup> | * '''هدایتگری:''' هدف از بازگشت به میان خلق، هدایت آنهاست. این بازگشت پس از «فنا» در حق و رسیدن به مقام «بقا بالله» صورت میگیرد، لذا حاجی با دستی پر از معنویت به میان مردم میآید تا دست آنان را بگیرد و به سوی خدا ببرد.<sup>1</sup> | ||
---- | |||
== شناسنامه اثر == | == شناسنامه اثر == | ||
| خط ۱۶۹: | خط ۱۷۳: | ||
|تالیفی (ابتدا به صورت ضمیمه مناسک، سپس مستقل) | |تالیفی (ابتدا به صورت ضمیمه مناسک، سپس مستقل) | ||
|} | |} | ||
این کتاب با وجود حجم کم، به دلیل محتوای عمیق و کاربردی، بارها تجدید چاپ شده و به عنوان یک کتاب همراه برای زائران توصیه میشود. نسخه دیجیتال و الکترونیکی آن نیز در پلتفرمهایی نظیر نورلایب، طاقچه و فراکتاب در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است.<sup>2</sup> | |||
== جایگاه نویسنده و سبکشناسی == | == جایگاه نویسنده و سبکشناسی == | ||
آیتالله حسین مظاهری (متولد ۱۳۱۲ ش) از مراجع تقلید و اساتید برجسته اخلاق حوزه علمیه است. منظومه فکری ایشان ترکیبی از فقه جواهری و اخلاق عرفانی است. آثاری همچون «سیر و سلوک»، «جهاد با نفس» و «شرح دعای کمیل» نشاندهنده تبحر ایشان در مباحث تربیتی است.<sup>11</sup> | آیتالله حسین مظاهری (متولد ۱۳۱۲ ش) از مراجع تقلید و اساتید برجسته اخلاق حوزه علمیه است. منظومه فکری ایشان ترکیبی از فقه جواهری و اخلاق عرفانی است. آثاری همچون «سیر و سلوک»، «جهاد با نفس» و «شرح دعای کمیل» نشاندهنده تبحر ایشان در مباحث تربیتی است.<sup>11</sup> | ||
| خط ۱۸۴: | خط ۱۹۰: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
* '''اسرار حج'''، آیت الله | * '''اسرار حج'''، آیت الله مظاهری، اصفهان، | ||