پرش به محتوا

در حال ویرایش تثویب

هشدار: شما وارد نشده‌اید. نشانی آی‌پی شما برای عموم قابل مشاهده خواهد بود اگر هر تغییری ایجاد کنید. اگر وارد شوید یا یک حساب کاربری بسازید، ویرایش‌هایتان به نام کاربری‌تان نسبت داده خواهد شد، همراه با مزایای دیگر.

این ویرایش را می‌توان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که می‌خواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثی‌سازی ویرایش را به پایان ببرید.

نسخهٔ فعلی متن شما
خط ۱: خط ۱:
'''تثویب''': اصطلاح فقهی ناظر به افزودن جمله «الصلاة خیرٌ من النوم» در [[اذان]] [[نماز]] است. این اصطلاح برای فراخواندن دیگر بار و همچنین برای برپاکردن نماز بکار رفته است.  وقتى موذن مى گوید: «حىّ على الصّلاه»، مردم را به نماز دعوت می‌کند. وقتى مى‌گوید: «الصّلاه خیرٌ من النوم»؛ دوباره سخنى گفته که معنایش شتاب به سوى نماز است.
'''تثویب''': اصطلاح فقهی ناظر به افزودن جمله «الصلاة خیرٌ من النوم» در [[اذان]] [[نماز]] است.
 
این اصطلاح برای فراخواندن دیگر بار و همچنین برای برپاکردن نماز بکار رفته است.  وقتى موذن مى گوید: «حىّ على الصّلاه»، مردم را به نماز دعوت می‌کند. وقتى مى‌گوید: «الصّلاه خیرٌ من النوم»؛ دوباره سخنى گفته که معنایش شتاب به سوى نماز است.


مشهور دانشمندان [[اهل سنت]] قائل به [[استحباب]] تثویب هستند اما فقهای شیعه آن را [[بدعت]] و حرام می‌دانند. بنابر نظر [[شیعه]] این جمله در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] و توسط وی به [[اذان]] افزوده شده است.
مشهور دانشمندان [[اهل سنت]] قائل به [[استحباب]] تثویب هستند اما فقهای شیعه آن را [[بدعت]] و حرام می‌دانند. بنابر نظر [[شیعه]] این جمله در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] و توسط وی به [[اذان]] افزوده شده است.
==واژه‌شناسی==
==واژه‌شناسی==
«تثویب» مصدر باب تفعیل از ریشه «ث ـ و ـ ب» به معنای بازگشت است و در اصطلاح، یعنی گفتن این جمله در اذان نماز صبح و عشا: «الصلاة خیرٌ من النوم»؛ «نماز از خواب بهتر است».<ref>العین، ج8، ص246؛ لسان العرب، ج1، ص244، «ثوب. </ref> مناسبت معنای لغوی و اصطلاحی این واژه آن است که مؤذن پس از فراخواندن به نماز با عبارت‌های «حیّ علی الصلاة» و «حیّ علی الفلاح» دیگر بار با گفتن «الصلاة خیر من النوم» به همان فراخوان بازمی‌گردد و [[مسلمانان]] را به نماز دعوت می‌کند.<ref>تاج العروس، ج1، ص342، «ثوب. </ref>
«تثویب» مصدر باب تفعیل از ریشه «ث ـ و ـ ب» به معنای بازگشت است و در اصطلاح، یعنی گفتن این جمله در اذان نماز صبح و عشا: «الصلاة خیرٌ من النوم»؛ «نماز از خواب بهتر است».<ref>العین، ج8، ص246؛ لسان العرب، ج1، ص244، «ثوب. </ref> مناسبت معنای لغوی و اصطلاحی این واژه آن است که مؤذن پس از فراخواندن به نماز با عبارت‌های «حیّ علی الصلاة» و «حیّ علی الفلاح» دیگر بار با گفتن «الصلاة خیر من النوم» به همان فراخوان بازمی‌گردد و [[مسلمانان]] را به نماز دعوت می‌کند.<ref>تاج العروس، ج1، ص342، «ثوب. </ref>
==کاربرد==
برخی نیز تثویب را به گونه مطلق، به معنای «فراخواندن دیگر بار» دانسته و گفتن عبارت «الصلاةَ رَحِمَکُمُ اللهُ الصلاةَ» میان [[اذان]] و [[اقامه]] و نیز معنای پیش‌گفته را از مصداق‌های آن برشمرده‌اند و به نماز مستحب پس از واجب، نیز تثویب گفته‌اند.
در برخی روایات، این واژه برای برپا کردن نماز نیز به کار رفته است.<ref>لسان العرب، ج1، ص247.</ref> اهمیت تثویب از این رو است که این شیوه به [[اهل سنت]] اختصاص دارد و از دیدگاه [[شیعیان]]، بدعت به شمار می‌رود و به همین روی، از موضوعات مورد بحث در مراسم [[حج]] است.
یکی از آداب بسیار مهم پیش از نماز، گفتن اذان است<ref>الکافی، ج3، ص303؛ وسائل الشیعه، ج4، ص624.</ref> که شعار و نشانه ویژه مسلمانان به شمار می‌رود و هدف اصلی آن، دعوت همه مردم به [[نماز جماعت]] و ایجاد آمادگی در آنان برای انجام این فریضه الهی است.<ref>نک: الکافی، ج3، ص303؛ وسائل الشیعه، ج4، ص624.</ref>


==دیدگاه فقها==
==دیدگاه فقها==


[[اهل سنت]]، جمله «حیّ علی خیر العمل» را جزء اذان نمی‌دانند و آن را ذکر نمی‌کنند. در عوض، در اذان دوم نماز صبح و عشا، پس از جمله «حیّ علی الفلاح» می‌گویند: «الصلاة خیرٌ من النوم»<ref>شرح معانی الآثار، ج1، ص136-137؛ المبسوط، ج1، ص130؛ المهذب، ج1، ص89.</ref> تا به شنوندگان تذکر دهند که گزاردن نماز واجب، از خواب شیرین صبحگاهی بهتر است. در برابر مشهور دانشمندان اهل سنت که به استحباب این افزوده باور دارند، [[شافعی]] در یک نظر خویش، آن را مکروه دانسته است.<ref>الام، ج1، ص104؛ قس: مختصر المزنی، ص12؛ الخلاف، ج1، ص286.</ref>
اهل سنت، جمله «حیّ علی خیر العمل» را جزء اذان نمی‌دانند و آن را ذکر نمی‌کنند. در عوض، در اذان دوم نماز صبح و عشا، پس از جمله «حیّ علی الفلاح» می‌گویند: «الصلاة خیرٌ من النوم»<ref>شرح معانی الآثار، ج1، ص136-137؛ المبسوط، ج1، ص130؛ المهذب، ج1، ص89.</ref> تا به شنوندگان تذکر دهند که گزاردن نماز واجب، از خواب شیرین صبحگاهی بهتر است. در برابر مشهور دانشمندان اهل سنت که به استحباب این افزوده باور دارند، [[شافعی]] در یک نظر خویش، آن را مکروه دانسته است.<ref>الام، ج1، ص104؛ قس: مختصر المزنی، ص12؛ الخلاف، ج1، ص286.</ref>


همه فقیهان شیعه بر این باورند که افزودن این جمله در اذان، اگر با اعتقاد به مشروعیت و جزء اذان بودن آن همراه باشد، [[بدعت]] و حرام است.<ref>الخلاف، ج1، ص286؛ تذکرة الفقهاء، ج3، ص47؛ جواهر الکلام، ج9، ص113.</ref>   
همه فقیهان شیعه بر این باورند که افزودن این جمله در اذان، اگر با اعتقاد به مشروعیت و جزء بودن آن همراه باشد، [[بدعت]] و حرام است.<ref>الخلاف، ج1، ص286؛ تذکرة الفقهاء، ج3، ص47؛ جواهر الکلام، ج9، ص113.</ref>   


==پیشینه==
==پیشینه==
این مسئله پس از طرح در کتب تاریخی و روایی، در منابع فقه استدلالی هر دو گروه شیعه و سنی، از گذشته‌های دور تا امروز مورد بحث بوده است. در برخی گزارش‌های تاریخی [[اهل سنت]] آمده که از آغاز تشریع اذان در روزگار [[پیامبر اکرم(ص)]] این جمله جزء اذان به شمار می‌رفته است.<ref>سنن ابن‌ماجه، ج1، ص233.</ref> اما در پاره‌ای از آن‌ها، ریشه پیدایش اذان به خواب یک مرد از [[انصار]] بازگردانده شده است.<ref>سنن ابن‌ماجه، ج1، ص233.</ref>  
این مسئله پس از طرح در کتب تاریخی و روایی، در منابع فقه استدلالی هر دو گروه، از گذشته‌های دور تا امروز مورد بحث بوده است. در برخی گزارش‌های تاریخی اهل سنت آمده که از آغاز تشریع اذان در روزگار [[پیامبر اکرم(ص)]] این جمله جزء اذان به شمار می‌رفته است.<ref>سنن ابن‌ماجه، ج1، ص233.</ref> این گزارش‌ها مضامین متفاوت دارند. در پاره‌ای از آن‌ها، ریشه پیدایش اذان به خواب یک مرد از [[انصار]] بازگردانده شده است.<ref>سنن ابن‌ماجه، ج1، ص233.</ref>
 
اما در [[فقه]] [[اسلام]]، خواب افراد عادی نمی‌تواند منشا حکم باشد.<ref>الفقه الاسلامی، ج1، ص607؛ الانصاف، ص119.</ref> در گزارش‌های دیگر از پیدایش و تشریع اذان که اجزای اذان را برشمرده‌اند، به این جمله اشاره‌ای نشده است.<ref>سنن ابن‌ماجه، ج1، ص233.</ref> شافعی به پشتوانه همین دلیل، این افزوده را مکروه دانسته است.<ref>الام، ج1، ص104.</ref>
در گزارش‌های دیگر تصریح شده که این جمله با صلاحدید [[عمر بن خطاب]] و هنگام خلافت او به اذان افزوده شد.<ref>الموطا، ج1، ص72؛ کنز العمال، ج8، ص357.</ref> این نوعی [[اجتهاد در برابر نص]] به شمار می‌رود.<ref>النص و الاجتهاد، ج1، ص218.</ref> 


در گزارش‌های دیگر از پیدایش و تشریع اذان که اجزای اذان را برشمرده‌اند، به این جمله اشاره‌ای نشده است.<ref>سنن ابن‌ماجه، ج1، ص233.</ref> شافعی به پشتوانه همین دلیل، این افزوده را مکروه دانسته است.<ref>الام، ج1، ص104.</ref> در گزارش‌های دیگر تصریح شده که این جمله با صلاحدید [[عمر بن خطاب]] و هنگام خلافت او به اذان افزوده شد،<ref>الموطا، ج1، ص72؛ کنز العمال، ج8، ص357.</ref> که آن را نوعی اجتهاد در برابر نص به شمار آورده‌اند.<ref>النص و الاجتهاد، ج1، ص218.</ref>


در منابع روایی شیعه نیز چند روایت در تایید این کار آمده است<ref>التهذیب، ج2، ص62-63؛ الاستبصار، ج1، ص308-309؛ وسائل الشیعه، ج4، ص651.</ref>؛ اما همه دانشمندان شیعه از این روایات روی گردانده و آن‌ها را جعلی یا اقتضای [[تقیه]] دانسته‌اند<ref>التهذیب، ج2، ص63؛ جواهر الکلام، ج9، ص113.؛ جواهر الکلام، ج9، ص115.</ref>؛ زیرا در برخی روایات دیگر، این کار به صراحت رد شده است<ref>الکافی، ج3، ص303؛ التهذیب، ج2، ص63؛ وسائل الشیعه، ج4، ص651.</ref> و در روایاتی که جملات اذان را برشمرده‌اند، ذکری از آن به میان نیامده است.<ref>التهذیب، ج2، ص59، 60؛ الاستبصار، ج1، ص305-306؛ وسائل الشیعه، ج4، ص643.</ref> وانگهی اجماع دانشمندان شیعه که یکی از معیارهای نقد محتوایی روایات به شمار می‌آید، با این چند روایت ناسازگار است.<ref>التهذیب، ج2، ص63؛ جواهر الکلام، ج9، ص113؛ جواهر الکلام، ج9، ص115.</ref> 
==برای مطالعه بیشتر==
*'''تثویب بین السنة و البدعة'''، جمعه، ایمن.
==پیوند به بیرون==
*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/837907 سیدعلی شهرستانی، «جلوه خلافت در الصلوة خیر من النوم»، مجله امامت پژوهی، تابستان 1390 - شماره 2 (33 صفحه - از 88 تا 120).]
*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/102258 جعفر سبحانی تبریزی، «پژوهشی در تشریع اذان و فصول آن در پرتو کتاب و سنت»، مجله فقه اهل بیت، زمستان 1383 - شماره 39 و 40، (40 صفحه - از 16 تا 55).]
*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1111212 سیدشفیع هاشمی، «بررسی و نقد تثویب در ایران»، فصلنامه صراط، پاییز 1392 - شماره 9 (11 صفحه - از 85 تا 95).]


در منابع روایی [[شیعه]] نیز چند روایت در تایید تثویب وجود دارد<ref>التهذیب، ج2، ص62-63؛ الاستبصار، ج1، ص308-309؛ وسائل الشیعه، ج4، ص651.</ref>؛ اما همه دانشمندان شیعه از این روایات روی گردانده و آن‌ها را جعلی یا اقتضای [[تقیه]] دانسته‌اند<ref>التهذیب، ج2، ص63؛ جواهر الکلام، ج9، ص113.؛ جواهر الکلام، ج9، ص115.</ref>؛ زیرا در برخی روایات دیگر، این کار به صراحت رد شده است<ref>الکافی، ج3، ص303؛ التهذیب، ج2، ص63؛ وسائل الشیعه، ج4، ص651.</ref> و در روایاتی که جملات اذان را برشمرده‌اند، ذکری از آن به میان نیامده است.<ref>التهذیب، ج2، ص59، 60؛ الاستبصار، ج1، ص305-306؛ وسائل الشیعه، ج4، ص643.</ref> افزون بر آن اجماع دانشمندان شیعه که یکی از معیارهای نقد محتوایی روایات به شمار می‌آید، با این چند روایت ناسازگار است.<ref>التهذیب، ج2، ص63؛ جواهر الکلام، ج9، ص113؛ جواهر الکلام، ج9، ص115.</ref>
==پانویس==
==پانویس==


لطفاً توجه داشته باشید که همهٔ مشارکت‌ها در ویکی حج منتشرشده تحت Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike در نظر گرفته‌می‌شوند (برای جزئیات بیش‌تر ویکی حج:حق تکثیر را ببینید). اگر نمی‌خواهید نوشته‌هایتان بی‌رحمانه ویرایش و توزیع شوند؛ بنابراین، آنها را اینجا ارائه نکنید.
شما همچنین به ما تعهد می‌کنید که خودتان این را نوشته‌اید یا آن را از یک منبع با مالکیت عمومی یا مشابه آزاد آن برداشته‌اید (برای جزئیات بیش‌تر ویکی حج:حق تکثیر را ببینید). کارهای دارای حق تکثیر را بدون اجازه ارائه نکنید!
لغو راهنمای ویرایش (در پنجرهٔ تازه باز می‌شود)
برگرفته از «https://wikihaj.com/view/تثویب»