در حال ویرایش ثویه (کوفه)

::''با دیگر [[ثویه (ابهام‌زدایی)|دیگر کاربردهای ثویه]] اشتباه نشود.''

'''ثَوِیّه''' محدوده‌ای بیابانی، که پشت دو شهر [[کوفه]] و [[حیره]] و در شرق منطقه [[غری]] قرار داشت. امروزه، [[نجف|شهر نجف]] منطقه ثویه را دربرگرفته است.شش هزار مسلمان و گروه زیادی از [[صحابه]]، [[تابعین]] و یاران نزدیک [[امام علی(ع)]] در ثویه دفن شده‌اند. [[مرقد کمیل بن زیاد]] نیز در این منطقه قرار دارد.
[[پرونده:قبرستان ثویه.webp|بندانگشتی|قبرستان ثویه در [[نجف]]]]

==مفهوم‌شناسی==
واژه ثویه، مؤنث ثوی و به معنای اقامت کردن است.<ref>لسان العرب، ج ۱۴، ص۱۲۵.</ref> در [[قرآن]]، مشتقّات «ثواء» ذکر شده؛ مانند{{آیه|النَّارُ مَثْوَاکمْ
}}(آتش دوزخ محل اقامت شما است).<ref>انعام، آیه ۱۲۸.</ref> زندانی شدن<ref>معجم البلدان، ج۲، ص۸۷.</ref> و مدفون شدن<ref>تاج العروس، ج۱۹، ص۲۶۳؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۱۲۶.</ref> معانی دیگری است که برای این واژه بیان شده است.

واژه ثویه، به دو گونه، ثُویّه و ثَوِیّه تلفظ شده است. [[احمد بن عبدالله بکری]]، جغرافی‌دان، ثَوِیّه را دقیق‌تر می‌داند.<ref>معجم ما استعجم، ج۱، ص۳۵۰.</ref>
===علت نامگذاری===
مردم [[کوفه]] مردگانشان را در ثویه دفن می‌کردند؛ به همین دلیل به «ثویه» که یکی از معانی‌اش مدفون شدن است، شهرت یافت. به نظر برخی، ثویه در گذشته زندان نعمان بن منذر، آخرین پادشاه از سلسله [[لخمیان|لَخمی‌ها]] در [[حیره]]، بوده است. او کسی را که قصد کشتنش را داشت به آن زندان می‌فرستاد و به هر کسی که در آنجا زندانی بود گفته می‌شد:«بها ثوی» یعنی در آنجا ماند. از این رو به نام ثویه خوانده شد.<ref>معجم البلدان، ج۲، ص۸۷؛ وفیات الاعیان، ج ۲، ص۵۰۶.</ref>

==گستره جغرافیایی==
گستره ثویه از خندق شهر [[کوفه]]{{یادداشت|در حال حاضر خندق شهر کوفه، به خندق «سعده» شناخته می‌شود.}} آغاز می‌شد و به طرف شهر [[نجف]] و در امتداد خط مستقیمی که موازی خندق شهر کوفه است، به طرف جنوب، به شهر [[حیره]] می‌رسید. ثویه در طرف صحر و پشت دو شهر کوفه و حیره، در شرق منطقه [[غری]] واقع می‌شد.<ref>المفصل فی التاریخ النجف الاشرف، ج۱، ص۱۸۶.</ref> امروزه شهر نجف، منطقه ثویه و غری را دربرگرفته است.<ref>المفصل فی التاریخ النجف الاشرف، ج۱، ص۱۸۶.</ref>

برخی نیز ثویه را خرابه‌ای دانسته‌اند که با شهر حیره یک ساعت فاصله داشته است.<ref>تاریخ الکوفه، ص۱۶۲.</ref>

==آرامگاه صحابه و تابعین==
ثویه بیابانی در بیرون کوفه بود و گفته شده شش هزار مسلمان<ref>الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص۴۸۲.</ref> و گروه زیادی از [[صحابه]]، [[تابعین]]<ref>وفیات الاعیان، ج ۲، ص۵۰۶.</ref> و یاران نزدیک [[امام علی(ع)]]<ref>تاریخ الکوفه، ص۶۸.</ref> در آن دفن شدند؛ از جمله: [[خباب بن ارت]]،<ref>طبقات ابن سعد، ج ۳، ص۱۶۷.</ref> قنبر،{{یادداشت|در شهر حمص سوریه نیز قبری وجود دارد که منسوب به قنبر است.}} [[زید بن صوحان]]، [[صعصعة بن صوحان]]<ref>عتبات عالیات عراق، ص۵۴-۵۶</ref> و [[کمیل بن زیاد]]. به نوشته شیخ عباس قمی در سفینة البحار، قبر ابوموسی اشعری نیز در قبرستان ثویه قرار دارد.<ref>سفینة البحار، ج۱، ص۵۲۸.</ref>

رسم مردم کوفه بر این بود که مردگان را در ثویه، که به کوفه نزدیک بود، دفن می‌کردند.<ref>المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج۱، ص۱۸۶.</ref> امام علی(ع) وصیت کرد در منطقه [[غری]] که از کوفه دورتر بود، دفن شود و قبرش مخفی بماند.<ref>فرحة الغری، ص۱۷؛ تاریخ النجف، ص۱۱۶.</ref>

===مزار کمیل بن زیاد===
{{اصلی|مرقد کمیل بن زیاد نخعی}}
از قبور صحابه و تابعین که در ثویه دفن شدند اثری باقی نیست؛<ref>المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج۱، ص۱۹۸.</ref> فقط [[مرقد کمیل بن زیاد]]، مشخص مانده است.<ref>مراقد المعارف، ج۲.</ref>

==موضع رأس الحسین==
به نوشته [[شیخ طوسی]] در کتاب اَمالی، سر [[امام حسین(ع)]] و فرزندان و اصحابش را پیش از آنکه وارد [[کوفه]] کنند در منطقه ثویه، نزدیک [[مرقد کمیل بن زیاد]] بر زمین گذاشتند. در این موضع مسجدی به نام [[مسجد حنانه|حنانه]] قرار گرفته است.<ref>الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۶۸۲.</ref>

==پایگاه نظامیان انگلیسی==
منطقه ثویه و مرقد کمیل بن زیاد، در جریان انقلاب نجف، در سال ۱۹۱۸م پایگاه نظامیان [[انگلیس|انگلیسی]] به فرماندهی فرانک بالفور شده بود. آن‌ها پس از کشته شدن کاپیتان مارشال، حاکم [[نجف]]،<ref>العراق فی رسائل المس بیل، ص۸۱، ۸۷ و ۸۸.</ref> به این منطقه فرستاده شده بودند.<ref>ثورة النجف، ص۳۵.</ref>

==پانوشت==
{{پانویس}}
==منابع==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
| پیش از لینک = مقاله
| منبع = ثویه و موقعیت جغرافیایی آن، حسن الحکیم، ترجمه محمدحسین خوشنویس،
| پس از لینک = فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره پنجم، زمستان ۱۳۸۸ش، ص۱۳۲
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/۱۲۷۹/۱/۱۳۲
}}

* '''الامالی'''، محمد بن الحسن الطوسی، تحقیق قسم الدراسات الاسلامیة مؤسسة البعثة، دار الثقافة، قم،‌ ۱۴۱۴ق. 
* '''تاج العروس من جواهر القاموس'''، محمد بن محمد مرتضی زبیدی، دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۴ق.
* '''تاریخ بغداد'''، احمد بن علی خطیب بغدادی، تحقیق عطا مصطفی عبدالقادر، دار الکتب العلميه، بیروت، ۱۴۱۷ق.
* '''تاریخ الکوفه'''، حسین براقی،‌ دار الاضواء، بیروت، ۱۴۰۷ق.
* '''تاریخ النجف'''، حسین براقی،‌ دار المورخ العربی، بیروت، چاپ اول، ۲۰۰۹م.
* '''ثورة النجف'''، حسن الاسدی، دار الحریة للطباعة، بغداد، ۱۹۷۵م.
* '''عتبات عالیات عراق'''، اصغر قائدان، مشعر، تهران، ۱۳۸۷ش.
* '''العراق فی رسائل المس بیل۱۹۱۷/۱۹۲۶'''، جیرترود بیل، ترجمه جعفر الخیاط، الطبعة الأولی، الدار العربیة للموسوعات، بیروت، ۱۴۲۴ق.
* '''فرحة الغری فی تعیین قبر أمیر المؤمنین(ع)'''، عبد الکریم بن احمد ابن طاووس، قم، بی‌تا.
* '''الکامل فی التاریخ'''، علی بن محمد ابن اثیر، دار صادر، بیروت، ۱۳۸۰ق.
* '''لسان العرب'''، محمد بن مکرم ابن منظور، دار صادر، بیروت، الطبعة الثالثة، ۱۴۱۴ق، ۱۹۹۴م.
* '''مراقد المعارف'''، محمد حرز الدین، منشورات سعید بن جبیر، بی‌جا، الطبعة الاولی، ۱۳۷۱ش.
* '''معجم ما استعجم من اسماء البلاد والمواضع'''، عبد الله بن عبد العزیز البکری، تحقیق مصطفی السقا، عالم الکتب، بیروت، الطبعة الثالثة، ۱۴۰۳ق، ۱۹۸۳م‌.
* '''معجم البلدان'''، یاقوت بن عبدالله حموی،‌ دار صادر، بیروت، الطبعة الثانیة، ۱۹۹۵م.
* '''المفصل فی تاریخ النجف الأشرف'''، حسن عیسی حکیم، المکتبه الحیدریه، قم، ۱۳۸۵ش.
* '''وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان'''، احمد بن محمد ابن خلکان، تحقیق عباس احسان،‌ دار صادر، بیروت، بی‌تا.

[[رده:قبرستان‌های عراق]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
[[رده:قبرستان‌های نجف]]