در حال ویرایش ریا


'''ریا''' به معنای انجام دادن عمل برای غیر خدا است. ریا به شکل نشان دادن اعمال و صفات نیک با هدف جلب توجه و کسب منزلت نزد مردم، بدون انگیزه الهی بروز پیدا می‌کند و از موانع [[اخلاص]] به شمار می‌رود. در آموزه‌های [[اسلام|اسلامی]]، ریا در عبادت نهی شده و در صورت دخالت در [[نیت]] عبادت، با [[قصد قربت]] و اخلاص ناسازگار و موجب [[باطل|بطلان]] عمل دانسته شده است.

در [[حج]] و [[عمره]] نیز بر پرهیز از ریا و خالص بودن نیت تأکید شده و در برخی منابع، ریا در انجام [[مناسک حج|مناسک]] از عوامل بطلان حج شمرده شده است. ریا در [[زیارت]] و دیگر [[شعائر دینی]] نیز نکوهش شده و در ادبیات فارسی، به‌ویژه در اشعار مرتبط با حج، از آن به‌عنوان مانعی برای هدف عبادی حج یاد شده است.

== مفهوم‌شناسی ==
ریا انجام عمل برای غیر خدا است. کلمه «ریا» از «رأی» به معنای نَظَر گرفته شده. انسان ریاکار با نشان دادن کارهای نیک خود جلب نظر می‌کند تا نزد دیگران مقام و منزلت پیدا کند.<ref>ابن فارس، ''مقائیس اللغه''، ج ۲، ص ۴۷۳.</ref>ریا انجام عمل با انگیزه خودنمایی در برابر مردم و جلب توجه آنان است.<ref name=":02" /> ریا از موانع [[اخلاص]] و در مقابل آن تعریف شده است.<ref name=":0">مکه و مدینه در آینه آیات قرآن، ص368.</ref>

{{نقل قول
| متن = برخی منابع اخلاقی، ریا را «نشان دادن و وانمود کردن چیزی از اعمال حسنه یا خصال پسندیده یا عقاید حقه به مردم برای منزلت پیدا کردن در قلوب آنان و شهرت پیدا کردن در نزد آنان به خوبی، صحت، امانت و دیانت، بدون انگیزه صحیح الهی». تعریف کرده‌اند.
| منبع = 
| نویسنده = امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص ۳۵.
}}

== نهی از ریا ==
ریا در اسلام از گناهان کبیره به حساب می آید و در عبادت [[حرام]]<ref>خوئی، ''التنقیح فی شرح العروة''، ج ۵، ص ۸۷.</ref> و موجب بطلان عمل می شود.<ref>نجفی، ''جواهر الکلام''، ج ۹، ص ۱۸۷؛ یزدی، ''العروة الوثقی''، ج ۱، ص ۴۰۹.</ref> قرآن کریم از ریا نهی کرده و آن را موجب بی‌اثر شدن عمل دانسته است.<ref>بقره: ۲۶۴.</ref> «سُمعه» نیز به معنای مطرح کردن عمل نزد دیگران و رساندن آن به گوش مردم با هدف جلب توجه آنان است. در عبادات، اگر ریا یا سمعه در هنگام انجام عمل و در [[نیت]] عبادت دخالت داشته باشد، با [[قصد قربت]] و [[اخلاص]] ناسازگار است.<ref>مکه و مدینه در آینه آیات قرآن، ص368.</ref> ریا در اعمال واجب عبادی، مساوی با شِرک عملی دانسته شده است.<ref>حویزی، ''نور الثقلین''، ج ۳، ص ۳۱۴.</ref>

== ریا در حج و زیارت ==
[[ریا]] در اعمال عبادی [[حج]] و [[عمره]]، موجب بطلان عمل است و اگر رضایت مردم یا هدف غیرالهی دیگری در نیت عبادت، با قصد الهی آمیخته شود، عمل صحیح نخواهد بود.<ref name=":02">مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، پژوهشکده حج و زیارت،  ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.</ref> فقها گفته اند که اگر [[حاجی|حج‌گزار]] یا عمره‌گزار، [[حج]] یا یکی از [[مناسک حج|مناسک]] را به نیت خالص به جا نیاورد و به ریا و غیر آن باطل کند، و امکان اعاده آن در همان سال نباشد، باید سال دیگر عمره و حج را اعاده کند.<ref>مناسک حج، مسئله 255.</ref> ریا‌کاری در مراسمات و شعائر دینی از جمله [[زیارت]] معصومان(ع) را یکی از انحرافات قابل بروز در این آیین دانسته‌اند.<ref>آئین اربعین، ص 151-159</ref>

[[حضرت محمد(ص)]]، در [[حجة الوداع]] از زمانی که تهی‌دستان برای ریا و کسب شهرت به [[مکه]] بروند ابراز نگرانی کرده است.<ref>تفسیر نور الثقلین، ج‏5، ص36.</ref> 

== در ادبیات فارسی ==
بخشی از شعرهای فارسی، تعالیمی در مسائل مربوط به اخلاق، [[اسرار و معارف حج]] طرح کرده‌اند. در این دسته از شعرها، لزوم خودسازی و توجه عارفانه به [[حج]] رایج است؛ ریا به شدت مورد انتقاد قرار گرفته و توجه به هدف [[مناسک حج|مناسک]] که نزدیکی به خدا است، توصیه شده است.<ref>دیوان ناصر خسرو، ص 301</ref><ref>کلیات دیوان جامی، ص9</ref><ref>دیوان محتشم کاشانی، ص90</ref>

== جستارهای وابسته ==

* [[آداب حج]]
* [[اسرار حج]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]
* [[زیارت]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
* '''آئین اربعین، پیام‌ها و دستاوردها'''، محمدعبدالرضاهادی الساعدی، برگرداننده سید ابوالقاسم غضنفری، حسن باجلان، تهران، مشعر، 1401ش.
*'''التنقیح فی شرح العروة الوثقی'''، ابوالقاسم خوئی، محمد کاظم بن عبدالعظیم یزدی، قم، لطفی، 1407ق.
*'''تفسیر نور الثقلین'''، العروسی الحویزی (م.۱۱۱۲ق.)، به كوشش رسولی محلاتی، اسماعیلیان، ۱۳۷۳ش.
*'''جواهر الکلام'''، محمدحسن نجفی، با تحقیق عباس قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
*'''دیوان محتشم کاشانی'''، تصحیح و مقدمه اکبر بهداروند، تهران، انتشارات نگاه، ۱۳۸۷ش.
*'''دیوان ناصر خسرو'''، ناسر خسرو (م۴۸۱ق)، تحقیق ابن الحسین عسگر اردوبادی، تبریز، ۱۲۸۰ق.
* '''شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)'''، روح الله خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر اثار امام خمینی، 1392ش.
*'''کلیات دیوان جامی'''، مقدمه فرشید اقبال. تهران، اقبال، ۱۳۸۸ش.
*'''العروة الوثقی'''، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ اول، ١٤١٧ق.
* '''مکه و مدینه در آینه آیات قرآن/مباحث اخلاقی در آیات حج''' مهدی رستم نژاد، محمدرضا جباری، محمد فاکر میبدی، عبدالله حاج علی، قم، پژوهشکده حج و زیارت،  بی‌تا.
* '''معجم مقاییس اللغه'''، احمد بن فارس (م.‌۳۹۵‌ق.)، به‌کوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۰۴‌ق.
* '''مناسک حج'''، پژوهشکده حج و زیارت، نشر مشعر، زمستان 1379ش.{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:مفاهیم مرتبط با حج]]