در حال ویرایش مناسک مکیه

'''مناسک مکیه''' رساله ای است از ملا مهدی نراقی(1128-1209ق.)، فقیه و فیلسوف و عالم اخلاق شیعه، با موضوع احکام و مناسک حج. نراقی [[حج]] را تنها عبادتی فقهی نمی‌داند، بلکه آن را سفری اخلاقی و عرفانی برای تزکیه نفس، تقرب به خدا و آمادگی برای قیامت می‌شمارد.

== معرفی نویسنده ==
{{اصلی|ملا مهدی نراقی}}
'''ملا مهدی نراقی''' (۱۱۲۸–۱۲۰۹ق) فقیه، فیلسوف، ریاضی‌دان و اخلاق‌دان [[شیعه]] بود که در نراقِ کاشان زاده شد.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص9.</ref> او پس از تحصیل در کاشان، در حوزه علمیه اصفهان به مراتب عالی علمی دست یافت و در علوم عقلی و نقلی، به‌ویژه فلسفه، ریاضیات و نجوم، تبحر داشت.<ref>گلشن مراد، ص393.</ref> نراقی بیش از سی اثر علمی در حوزه‌های گوناگون تألیف کرد که نشان‌دهنده جامعیت علمی اوست. وی در ۸۱ سالگی در کاشان درگذشت.<ref>انیس الموحدین، ص17.

ریحانه الادب، ص164-166.</ref>

نراقی در سال 1188 به حج رفته و در همین سفر رساله ای با عنوان رساله مکیه نگاشته است که به احکام و برخی از اسرار حج میپردازد.

== فقه حج در رساله مناسک مکیه ==
نراقی در رساله [[مناسك الحج آیت‌الله خامنه‌ای (کتاب)|مناسک مکیه]]، با دقت فقهی و عملی به بیان احکام و جزئیات حج می‌پردازد. او در بحث [[احرام]]، علاوه بر احکام [[مواقیت پنچگانه|مواقیت پنج‌گانه]]، حدود دقیق مکان‌ها را برای رفع ابهام حجاج مشخص می‌کند.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص13.</ref> در باب [[طواف]]، نشانه‌های [[حدّ حرم]] و محل آغاز طواف را توضیح داده و به دشواری‌های تاریخی تشخیص [[حجر الاسود|حجرالأسود]] اشاره می‌کند که امروزه با نشانه‌های موجود برطرف شده است. [[نماز طواف]] را از [[ارکان حج]] می‌داند و حتی در حالت [[تقیه]]، کیفیت خاص آن را بیان می‌کند.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص14.</ref>

نراقی بر لزوم تأمین هزینه [[حج]] از مال حلال تأکید دارد، اما حج با مال حرام را از نظر فقهی صحیح می‌داند، هرچند موجب مسئولیت حقوقی است. تجارت در سفر حج را نیز منافاتی با عبادت حج نمی‌داند.<ref>انیس التجار، ص39.</ref> او صحت قرائت نماز، به‌ویژه [[نماز طواف]]، را [[شرط صحت حج]] می‌شمارد و ترک یا غلط‌خوانی آن را موجب بطلان نماز و حتی حج می‌داند. <ref>تحفه رضویه، ص379.</ref>همچنین [[وکالت در انجام اعمال واجب حج]] را جایز نمی‌داند.<ref>تحفه رضویه، ص347.</ref>

در مسائل فرعی، روزه در سفر حج را به‌طور کلی غیرواجب می‌داند، مگر در موارد استثنایی مانند [[بدل هدی]] یا نذر معین،<ref>تذکره الاحباب، ص116.</ref> و [[روزه عرفه]] را مکروه می‌شمارد.<ref>تذکره الاحباب، ص106.</ref> درباره اذان نیز سقوط آن را در برخی مواضع خاص حج بیان می‌کند.<ref>تحفه رضویه، ص344.</ref> در نهایت، احکام [[خمس هزینه حج]] را با تفصیل توضیح داده و ملاک را سال استطاعت و منبع هزینه سفر قرار می‌دهد.<ref>تذکره الاحباب، ص286.</ref>

== اسرار و عرفان حج ==
از ویژگی‌های رساله مناسک مکیه اشارات ملا مهدی نراقی به اسرار حج و تاثیرات عرفانی مناسک حج است. او برخی از مهم‌ترین آثار تربیتی حج را چنین برمی‌شمارد:

* تمرین سفر از دنیا به آخرت: ترک وطن و خانواده یادآور تنهایی قبر و عبور از سختی‌های برزخ و قیامت است.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص21.</ref>
* یاد مرگ و قیامت: پوشیدن [[لباس احرام]] یاد کفن و بلند شدن صدای [[تلبیه]] یادآور نفخ صور و قیامت است.
* ورود به حرم امن الهی: خانه خدا محل امن و فرصت خودسازی و دوری از گناه است؛ ورود به آن نماد ورود به بهشت و نزدیکی به خداست.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص22.</ref>
* [[طواف]] و پیوند با خدا: طواف کعبه و بوسیدن خانه خدا نماد طواف دل، بندگی و طلب قرب است و با عشق و شوق به خدا انجام می‌شود.<ref>جامع السعادت، ج3، ص393.</ref>
* [[سعی]] و [[رمی جمرات]]: اعمالی مانند سعی میان صفا و مروه و رمی جمرات نماد اجابت امر الهی و غلبه بر شیطان و نفس اماره است.
* اثبات اثر حج: نراقی معتقد است علامت قبول حج، بهبود اخلاق و حال انسان پس از حج است؛ حج انسان را از اعمال قبیحه پاک می‌کند و روح او را جلا می‌دهد.<ref>جامع السعادت، ج3، ص396.</ref>
* از نظر نراقی، [[میقات]] و [[احرام]] نماد ترک دنیا و آمادگی برای قیامت است<ref>جامع السعادت، ج3، ص488.</ref> و [[مناسك الحج آیت‌الله خامنه‌ای (کتاب)|مناسک حج]] و زیارت [[مدینه]] راهی برای تزکیه نفس، تقرب به خدا و پاک شدن از گناهان به‌شمار می‌آید.<ref>جامع السعادت، ج3، ص502.</ref>

== نسخه شناسی ==
به گفته مصصح رساله، از رساله مناسک مکیه یک نسخه با شماره 109 در کتابخانة آقای افشین عاطفی از چهره‌های اهل قلم کاشان باقی مانده است. این رساله را سید علی قاضی عسکر تصحیح کرده و در شماره 82 [[فصلنامه میقات حج]]، صفحه 6 تا 50 به چاپ رسانده است.<ref>[https://miqat.hajj.ir/article_38092.html مناسک مکیه]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
* '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
* '''تحفه رضویه'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1384ش.
* '''گلشن مراد'''، غفاری کاشانی، ابوالحسن، تهران-ایران، زرین، 1369ش.
* '''ملا مهدی نراقی و حج'''، قریشی کرین، سید حسن، تهران-ایران، میقات حج، 1395ش.
* '''تذکره الاحباب'''، نراقی، احمد بن محمد مهدی ، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
* '''انیس الموحدین'''، نراقی، مهدی ابن ابی ذر، تهران-ایران، الزهرا، 1369ش.
* '''جامع السعادت'''،  نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، بیروت-لبنان، اعلمی، بیتا.
* '''ریحانه الادب،''' مدرس، محمد علی، قم-ایران، موسسه امام صادق، 1395ش.