در حال ویرایش مناسک مکیه

== نویسنده ==
'''ملا مهدی نراقی''' (۱۱۲۸–۱۲۰۹ق) فقیه، فیلسوف، ریاضی‌دان و اخلاق‌دان [[شیعه]] بود که در نراقِ کاشان زاده شد. او پس از تحصیل در کاشان، در حوزه علمیه اصفهان به مراتب عالی علمی دست یافت و در علوم عقلی و نقلی، به‌ویژه فلسفه، ریاضیات و نجوم، تبحر داشت. نراقی بیش از سی اثر علمی در حوزه‌های گوناگون تألیف کرد که نشان‌دهنده جامعیت علمی اوست. وی در ۸۱ سالگی در کاشان درگذشت.

== حج از نگاه نراقی ==
نراقی در رساله مناسک حج، با دقت فقهی و عملی به بیان احکام و جزئیات حج می‌پردازد. او در بحث احرام، علاوه بر احکام مواقیت پنج‌گانه، حدود دقیق مکان‌ها را برای رفع ابهام حجاج مشخص می‌کند. در باب طواف، نشانه‌های حدّ حرم و محل آغاز طواف را توضیح داده و به دشواری‌های تاریخی تشخیص حجرالأسود اشاره می‌کند که امروزه با نشانه‌های موجود برطرف شده است. نماز طواف را از ارکان حج می‌داند و حتی در حالت تقیه، کیفیت خاص آن را بیان می‌کند.

نراقی بر لزوم تأمین هزینه حج از مال حلال تأکید دارد، اما حج با مال حرام را از نظر فقهی صحیح می‌داند، هرچند موجب مسئولیت حقوقی است. تجارت در سفر حج را نیز منافاتی با عبادت حج نمی‌داند. او صحت قرائت نماز، به‌ویژه نماز طواف، را شرط صحت حج می‌شمارد و ترک یا غلط‌خوانی آن را موجب بطلان نماز و حتی حج می‌داند. همچنین وکالت در انجام اعمال واجب حج را جایز نمی‌داند.

در مسائل فرعی، روزه در سفر حج را به‌طور کلی غیرواجب می‌داند، مگر در موارد استثنایی مانند بدل هدی یا نذر معین، و روزه عرفه را مکروه می‌شمارد. درباره اذان نیز سقوط آن را در برخی مواضع خاص حج بیان می‌کند. در نهایت، احکام خمس هزینه حج را با تفصیل توضیح داده و ملاک را سال استطاعت و منبع هزینه سفر قرار می‌دهد.


حج و اخلاق

ملا مهدی نراقی حج را فرصتی برای تزکیه نفس و تکامل اخلاقی می‌داند. او تأکید می‌کند حجاج باید نیت خالص برای خدا داشته باشند، توبه کنند، دل از مشغولیات دنیا خالی کنند، توشه از مال حلال باشد، اخلاق نیکو پیشه کنند و از خودنمایی دوری کنند. به‌طور کلی، حج برای نراقی سفری اخلاقی و روحانی است.


حج و عرفان 

از نظر نراقی، حج موجب شناخت خدا و انس با او، ارتقای صفای نفس و دوری از کبر و غرور، و جلا و رشد روحانی انسان است و عرفان حاجی را بالا می‌برد.



آثار تربیتی و عرفانی حج از دیدگاه نراقی

ملا مهدی نراقی حج را ورود به عالم آخرت و تمرین بندگی الهی می‌داند و برخی مهم‌ترین آثار تربیتی آن را چنین برمی‌شمارد:

تمرین سفر از دنیا به آخرت: ترک وطن و خانواده یادآور تنهایی قبر و عبور از سختی‌های برزخ و قیامت است.

یاد مرگ و قیامت: پوشیدن لباس احرام یاد کفن و بلند شدن صدای تلبیه یادآور نفخ صور و قیامت است.

ورود به حرم امن الهی: خانه خدا محل امن و فرصت خودسازی و دوری از گناه است؛ ورود به آن نماد ورود به بهشت و نزدیکی به خداست.

طواف و پیوند با خدا: طواف کعبه و بوسیدن خانه خدا نماد طواف دل، بندگی و طلب قرب است و با عشق و شوق به خدا انجام می‌شود.

سعی و رمی جمرات: اعمالی مانند سعی میان صفا و مروه و رمی جمرات نماد اجابت امر الهی و غلبه بر شیطان و نفس اماره است.

اثبات اثر حج: نراقی معتقد است علامت قبول حج، بهبود اخلاق و حال انسان پس از حج است؛ حج انسان را از اعمال قبیحه پاک می‌کند و روح او را جلا می‌دهد.

به طور خلاصه، حج از دیدگاه نراقی سفری نمادین، تربیتی و عرفانی است که انسان را به یاد مرگ، قیامت، بندگی و انس با خدا می‌اندازد و روح و اخلاق او را تعالی می‌بخشد.

میقات و احرام از نظر نراقی، نمادی از ترک دنیا و آماده‌سازی برای بندگی و قیامت است.

حاجی در منا و حرم، نفس خود را تزکیه و برای قیامت آماده می‌کند.

نراقی مناسک مشعر و منا را فرصتی برای تزکیه نفس و دوری از هوس‌ها و عیوب می‌داند و زیارت حرم نبوی و بقاع متبرکه را اعمالی بزرگ عبادی و وسیله تقرب به خدا و پاک شدن از گناهان می‌شمرد.

زائر مدینه باید با خشوع و تواضع، پیامبر را حاضر دل گیرد و به خدا متصل شود.
@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{جعبه اطلاعات کتاب
+== نویسنده ==
- | تصویر =
+'''ملا مهدی نراقی''' (۱۱۲۸–۱۲۰۹ق) فقیه، فیلسوف، ریاضی‌دان و اخلاق‌دان [[شیعه]] بود که در نراقِ کاشان زاده شد. او پس از تحصیل در کاشان، در حوزه علمیه اصفهان به مراتب عالی علمی دست یافت و در علوم عقلی و نقلی، به‌ویژه فلسفه، ریاضیات و نجوم، تبحر داشت. نراقی بیش از سی اثر علمی در حوزه‌های گوناگون تألیف کرد که نشان‌دهنده جامعیت علمی اوست. وی در ۸۱ سالگی در کاشان درگذشت.
- | عرض تصویر =
- | توضیح تصویر =
- | نویسنده = [[محمد مهدی نراقی|ملا مهدی نراقی]]
- | برگرداننده =
- | به کوشش =
- | به تصحیح = سید علی قاضی عسکر
- | تاریخ نگارش =
- | ویراستار = احکام و [[اسرار حج]]
- | موضوع =
- | سبک =
- | زبان =
- | تعداد جلد =
- | صفحه = 50
- | قطع =
- | ناشر =
- | وبسایت ناشر =
- | محل انتشارات =
- | تاریخ_نشر =
- | ترجمه به =
- | شمارگان =
- | شابک =
- | مجموعه = فصلنامه میقات حج شماره 82
- | نوع رسانه =
- | تصویرگر =
- | نسخه الکترونیکی = [https://miqat.hajj.ir/article_38092_1a6f354f9e977a34a077ed6a0d712996.pdf مناسک مکیه]
- | رده‌بندی کنگره =
- | رده‌بندی دیویی =
- | سایر مشخصات =
-}}
-'''مناسک مکیه''' رساله ای است از [[محمد مهدی نراقی|ملا مهدی نراقی]](1128-1209ق.)، فقیه و فیلسوف و عالم اخلاق شیعه، با موضوع احکام و مناسک حج. نراقی [[حج]] را تنها عبادتی فقهی نمی‌داند، بلکه آن را سفری اخلاقی و عرفانی برای تزکیه نفس، تقرب به خدا و آمادگی برای قیامت می‌شمارد.
-== معرفی نویسنده ==
+== حج از نگاه نراقی ==
-{{اصلی|ملا مهدی نراقی}}
+نراقی در رساله مناسک حج، با دقت فقهی و عملی به بیان احکام و جزئیات حج می‌پردازد. او در بحث احرام، علاوه بر احکام مواقیت پنج‌گانه، حدود دقیق مکان‌ها را برای رفع ابهام حجاج مشخص می‌کند. در باب طواف، نشانه‌های حدّ حرم و محل آغاز طواف را توضیح داده و به دشواری‌های تاریخی تشخیص حجرالأسود اشاره می‌کند که امروزه با نشانه‌های موجود برطرف شده است. نماز طواف را از ارکان حج می‌داند و حتی در حالت تقیه، کیفیت خاص آن را بیان می‌کند.
-'''ملا مهدی نراقی''' (۱۱۲۸–۱۲۰۹ق) فقیه، فیلسوف، ریاضی‌دان و اخلاق‌دان [[شیعه]] بود که در نراقِ کاشان زاده شد.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص9.</ref> او پس از تحصیل در کاشان، در حوزه علمیه اصفهان به مراتب عالی علمی دست یافت و در علوم عقلی و نقلی، به‌ویژه فلسفه، ریاضیات و نجوم، تبحر داشت.<ref>گلشن مراد، ص393.</ref> نراقی بیش از سی اثر علمی در حوزه‌های گوناگون تألیف کرد که نشان‌دهنده جامعیت علمی اوست. وی در ۸۱ سالگی در کاشان درگذشت.<ref>انیس الموحدین، ص17.
-ریحانه الادب، ص164-166.</ref>
+نراقی بر لزوم تأمین هزینه حج از مال حلال تأکید دارد، اما حج با مال حرام را از نظر فقهی صحیح می‌داند، هرچند موجب مسئولیت حقوقی است. تجارت در سفر حج را نیز منافاتی با عبادت حج نمی‌داند. او صحت قرائت نماز، به‌ویژه نماز طواف، را شرط صحت حج می‌شمارد و ترک یا غلط‌خوانی آن را موجب بطلان نماز و حتی حج می‌داند. همچنین وکالت در انجام اعمال واجب حج را جایز نمی‌داند.
-نراقی در سال 1188 به حج رفته و در همین سفر رساله ای با عنوان رساله مکیه نگاشته است که به احکام و برخی از اسرار حج میپردازد.<ref>«مناسک مکیه»، ص8</ref>
+در مسائل فرعی، روزه در سفر حج را به‌طور کلی غیرواجب می‌داند، مگر در موارد استثنایی مانند بدل هدی یا نذر معین، و روزه عرفه را مکروه می‌شمارد. درباره اذان نیز سقوط آن را در برخی مواضع خاص حج بیان می‌کند. در نهایت، احکام خمس هزینه حج را با تفصیل توضیح داده و ملاک را سال استطاعت و منبع هزینه سفر قرار می‌دهد.
-== فقه حج در رساله مناسک مکیه ==
-نراقی در رساله [[مناسك الحج آیت‌الله خامنه‌ای (کتاب)|مناسک مکیه]]، با دقت فقهی و عملی به بیان احکام و جزئیات حج می‌پردازد. او در بحث [[احرام]]، علاوه بر احکام [[مواقیت پنچگانه|مواقیت پنج‌گانه]]، حدود دقیق مکان‌ها را برای رفع ابهام حجاج مشخص می‌کند.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص13.</ref> در باب [[طواف]]، نشانه‌های [[حدّ حرم]] و محل آغاز طواف را توضیح داده و به دشواری‌های تاریخی تشخیص [[حجر الاسود|حجرالأسود]] اشاره می‌کند که امروزه با نشانه‌های موجود برطرف شده است. [[نماز طواف]] را از [[ارکان حج]] می‌داند و حتی در حالت [[تقیه]]، کیفیت خاص آن را بیان می‌کند.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص14.</ref>
-نراقی بر لزوم تأمین هزینه [[حج]] از مال حلال تأکید دارد، اما حج با مال حرام را از نظر فقهی صحیح می‌داند، هرچند موجب مسئولیت حقوقی است. تجارت در سفر حج را نیز منافاتی با عبادت حج نمی‌داند.<ref>انیس التجار، ص39.</ref> او صحت قرائت نماز، به‌ویژه [[نماز طواف]]، را [[شرط صحت حج]] می‌شمارد و ترک یا غلط‌خوانی آن را موجب بطلان نماز و حتی حج می‌داند. <ref>تحفه رضویه، ص379.</ref>همچنین [[وکالت در انجام اعمال واجب حج]] را جایز نمی‌داند.<ref>تحفه رضویه، ص347.</ref>
+حج و اخلاق
-در مسائل فرعی، روزه در سفر حج را به‌طور کلی غیرواجب می‌داند، مگر در موارد استثنایی مانند [[بدل هدی]] یا نذر معین،<ref>تذکره الاحباب، ص116.</ref> و [[روزه عرفه]] را مکروه می‌شمارد.<ref>تذکره الاحباب، ص106.</ref> درباره اذان نیز سقوط آن را در برخی مواضع خاص حج بیان می‌کند.<ref>تحفه رضویه، ص344.</ref> در نهایت، احکام [[خمس هزینه حج]] را با تفصیل توضیح داده و ملاک را سال استطاعت و منبع هزینه سفر قرار می‌دهد.<ref>تذکره الاحباب، ص286.</ref>
+ملا مهدی نراقی حج را فرصتی برای تزکیه نفس و تکامل اخلاقی می‌داند. او تأکید می‌کند حجاج باید نیت خالص برای خدا داشته باشند، توبه کنند، دل از مشغولیات دنیا خالی کنند، توشه از مال حلال باشد، اخلاق نیکو پیشه کنند و از خودنمایی دوری کنند. به‌طور کلی، حج برای نراقی سفری اخلاقی و روحانی است.
-== اسرار و عرفان حج ==
-از ویژگی‌های رساله مناسک مکیه اشارات ملا مهدی نراقی به اسرار حج و تاثیرات عرفانی مناسک حج است. او برخی از مهم‌ترین آثار تربیتی حج را چنین برمی‌شمارد:
-* تمرین سفر از دنیا به آخرت: ترک وطن و خانواده یادآور تنهایی قبر و عبور از سختی‌های برزخ و قیامت است.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص21.</ref>
+حج و عرفان
-* یاد مرگ و قیامت: پوشیدن [[لباس احرام]] یاد کفن و بلند شدن صدای [[تلبیه]] یادآور نفخ صور و قیامت است.
-* ورود به حرم امن الهی: خانه خدا محل امن و فرصت خودسازی و دوری از گناه است؛ ورود به آن نماد ورود به بهشت و نزدیکی به خداست.<ref>ملا مهدی نراقی و حج، ص22.</ref>
-* [[طواف]] و پیوند با خدا: طواف کعبه و بوسیدن خانه خدا نماد طواف دل، بندگی و طلب قرب است و با عشق و شوق به خدا انجام می‌شود.<ref>جامع السعادت، ج3، ص393.</ref>
-* [[سعی]] و [[رمی جمرات]]: اعمالی مانند سعی میان صفا و مروه و رمی جمرات نماد اجابت امر الهی و غلبه بر شیطان و نفس اماره است.
-* اثبات اثر حج: نراقی معتقد است علامت قبول حج، بهبود اخلاق و حال انسان پس از حج است؛ حج انسان را از اعمال قبیحه پاک می‌کند و روح او را جلا می‌دهد.<ref>جامع السعادت، ج3، ص396.</ref>
-* از نظر نراقی، [[میقات]] و [[احرام]] نماد ترک دنیا و آمادگی برای قیامت است<ref>جامع السعادت، ج3، ص488.</ref> و [[مناسك الحج آیت‌الله خامنه‌ای (کتاب)|مناسک حج]] و زیارت [[مدینه]] راهی برای تزکیه نفس، تقرب به خدا و پاک شدن از گناهان به‌شمار می‌آید.<ref>جامع السعادت، ج3، ص502.</ref>
-== نسخه شناسی ==
+از نظر نراقی، حج موجب شناخت خدا و انس با او، ارتقای صفای نفس و دوری از کبر و غرور، و جلا و رشد روحانی انسان است و عرفان حاجی را بالا می‌برد.
-به گفته مصصح رساله، از رساله مناسک مکیه یک نسخه با شماره 109 در کتابخانة آقای افشین عاطفی از چهره‌های اهل قلم کاشان باقی مانده است. این رساله را سید علی قاضی عسکر تصحیح کرده و در شماره 82 [[فصلنامه میقات حج]]، صفحه 6 تا 50 به چاپ رسانده است.<ref>[https://miqat.hajj.ir/article_38092.html مناسک مکیه]</ref>
-==پانویس==
-{{پانویس}}
-== منابع ==
-{{منابع}}
+آثار تربیتی و عرفانی حج از دیدگاه نراقی
-* '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
-* '''تحفه رضویه'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1384ش.
+ملا مهدی نراقی حج را ورود به عالم آخرت و تمرین بندگی الهی می‌داند و برخی مهم‌ترین آثار تربیتی آن را چنین برمی‌شمارد:
-* '''گلشن مراد'''، غفاری کاشانی، ابوالحسن، تهران-ایران، زرین، 1369ش.
-* '''ملا مهدی نراقی و حج'''، قریشی کرین، سید حسن، تهران-ایران، میقات حج، 1395ش.
+تمرین سفر از دنیا به آخرت: ترک وطن و خانواده یادآور تنهایی قبر و عبور از سختی‌های برزخ و قیامت است.
-* '''تذکره الاحباب'''، نراقی، احمد بن محمد مهدی ، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
-* '''انیس الموحدین'''، نراقی، مهدی ابن ابی ذر، تهران-ایران، الزهرا، 1369ش.
+یاد مرگ و قیامت: پوشیدن لباس احرام یاد کفن و بلند شدن صدای تلبیه یادآور نفخ صور و قیامت است.
-* '''جامع السعادت'''،  نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، بیروت-لبنان، اعلمی، بیتا.
-* '''ریحانه الادب،''' مدرس، محمد علی، قم-ایران، موسسه امام صادق، 1395ش.
+ورود به حرم امن الهی: خانه خدا محل امن و فرصت خودسازی و دوری از گناه است؛ ورود به آن نماد ورود به بهشت و نزدیکی به خداست.
+طواف و پیوند با خدا: طواف کعبه و بوسیدن خانه خدا نماد طواف دل، بندگی و طلب قرب است و با عشق و شوق به خدا انجام می‌شود.
+سعی و رمی جمرات: اعمالی مانند سعی میان صفا و مروه و رمی جمرات نماد اجابت امر الهی و غلبه بر شیطان و نفس اماره است.
+اثبات اثر حج: نراقی معتقد است علامت قبول حج، بهبود اخلاق و حال انسان پس از حج است؛ حج انسان را از اعمال قبیحه پاک می‌کند و روح او را جلا می‌دهد.
+به طور خلاصه، حج از دیدگاه نراقی سفری نمادین، تربیتی و عرفانی است که انسان را به یاد مرگ، قیامت، بندگی و انس با خدا می‌اندازد و روح و اخلاق او را تعالی می‌بخشد.
+میقات و احرام از نظر نراقی، نمادی از ترک دنیا و آماده‌سازی برای بندگی و قیامت است.
+حاجی در منا و حرم، نفس خود را تزکیه و برای قیامت آماده می‌کند.
+نراقی مناسک مشعر و منا را فرصتی برای تزکیه نفس و دوری از هوس‌ها و عیوب می‌داند و زیارت حرم نبوی و بقاع متبرکه را اعمالی بزرگ عبادی و وسیله تقرب به خدا و پاک شدن از گناهان می‌شمرد.
+زائر مدینه باید با خشوع و تواضع، پیامبر را حاضر دل گیرد و به خدا متصل شود.