در حال ویرایش پلکان خارجی کعبه

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
 | عنوان = پلکان خارجی کعبه
 | تصویر = پلکان خروجی کعبه.jpg
 | اندازه تصویر = 300px
 | توضیح تصویر = پلکان خارجی کعبه
 | بنيانگذار = قریش
 | تأسیس = 
 | کاربری = ورود به کعبه
 | مکان = [[مکه|شهر مکه]] در [[عربستان]]
 | نام‌های دیگر = نردبان خارجی کعبه • پلکان ورودی کعبه
 | وقایع مرتبط = قرائت خطبه مشهور پیامبر اسلام در فتح مکه در سال ۱۰ق بر بالای پلکان خارجی کعبه • نقل حدیثی از سوی ابوذر در فضیلت اهل‌بیت(ع) بر بالای پلکان خارجی کعبه
 | ظرفیت = 
 | مساحت = 
 | وضعیت = فعال
 | امکانات = 
 | شماره ثبت = 
 | معمار = 
 | سبک = 
 | بازسازی = در دوره های مختلف • دوره عثمانی • دوره سعودی
 | وبگاه = 
 | تخریب = 
 | عرض جغرافیایی = 21.422520 
 | طول جغرافیایی = 39.826220
 | توضیح نقشه = 
}}
{| class="wikitable" width="30%" align="left" style="border:1px solid #ddd; margin:1em 1em 1em 0; padding:1em; font-size:75%; background:#E3FFE3; clear: both"
!colspan="2" align="center" style="background-color: #baffba; font-size: 120%"|'''گاهشمار وقایع مرتبط با پلکان خارجی کعبه'''
|-
|align="left"|پنج سال پیش از بعثت

|ساخت پله توسط قریش.<ref>اخبار مکه، ج1، ص159-163.</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۰ هجری قمری

|قرائت خطبه مشهور توسط پیامبر بر بالای پلکان خارجی در فتح مکه.<ref>دلائل النبوه، ج5، ص85؛ تاریخ الاسلام، ج2، ص556.</ref>

|-
|align="left"|قرن ۶ هجری قمری

|ساخت منبری بزرگ با نُه پله، پایه‌های چوبین و چهار چرخ.<ref>رحلة ابن جبیر، ص62-63.</ref>
|-
|align="left"|سال ۷۶۶ق

|ساخت پلکان به دستور سلطان مملوکی مصر.<ref>اتحاف الوری، ج3، ص304؛ تاریخ عمارة المسجد الحرام، ص80.</ref>
|-
|align="left"|سال ۸۱۴ق

|تعمیر پلکان قبلی<ref>شفاء الغرام، ج1، ص138؛ اتحاف الوری، ج3، ص488.</ref>
|-
|align="left"|سال ۸۱۸ق

|ساخت نردبان جدید توسط  مؤید چرکسی<ref>اتحاف الوری، ج3، ص529.</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۰۴۰ق

|ساخت پلکان جدید در دوره عثمانی با ۷ پله <ref>مفرحة الانام، ص69.</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۰۹۷ق

|ساخت پله توسط شیخ حرم<ref>منائح الکرم، ج5، ص19.</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۱۱۶ق

|ساخت و ارسال پلکان جدید توسط حسین حمیدان هندی، حاکم محلی هند به جده.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=141 التاریخ القویم، ج4، ص]141.</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۲۴۰ق

|ساخت پلکان توسط محمد منورخان هندی.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=141 التاریخ القویم، ج4، ص141-143].</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۳۰۰ق

|ساخت پله توسط کلب‌علیخان، نائب السلطنه رامپور هند.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص142-143.</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۳۷۵ق

|ساخت پلکان خارجی به دستور ملک سعود بن عبدالعزیز با ۱۱ پله<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=141 التاریخ القویم، ج4، ص142-143].</ref>
|-
|align="left"|سال ۱۳۷۶ق

|رونمایی از پلکان جدید.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=142 التاریخ القویم، ج4، ص142-143.]</ref>
|}

'''پلکان خارجی کعبه''' یا '''نردبان خارجی کعبه'''، از سال‌های دور، برای ورود به درون [[کعبه]] استفاده می‌شد. در [[فتح مکه]]، [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] بر نردبان خارجی کعبه ایستاد و خطبه خواند. همچنین ابوذر غفاری، صحابی پیامبر، با صعود از پلکان خارجی کعبه و تکیه بر [[باب الکعبه]]، حدیثی در فضیلت‌های [[اهل‌بیت|اهل‌‌بیت(ع)]] نقل کرده است.

قبل از بازسازی کعبه توسط قریش، دَرِ ورودی کعبه، هم‌سطح زمین بود؛ ولی در بازسازی کعبه، پنج سال پیش از [[بعثت]]، نخستین‌بار دَرِ کعبه به بالاتر از سطح زمین منتقل و نردبانی جهت ورود ساخته شد و در طول تاریخ بارها بازسازی و تعویض شد. آخرین پلکان خارجی کعبه در سال ۲۰۰۰ میلادی افتتاح شد. 

== موقعیت و تاریخچه==
به گزارش [[ازرقی]]، قبل از بازسازی کعبه، دَرِ ورودی کعبه، هم‌سطح زمین بود؛ ولی در بازسازی کعبه، پنج سال پیش از [[بعثت]]، دَرِ کعبه به بالاتر از سطح زمین منتقل و نردبانی جهت ورود به آن ساخته شد.<ref>اخبار مکه، ج1، ص159-163.</ref> از آن پس، واردشوندگان به کعبه، کفش‌های خود را می‌کندند و زیر نردبان ورودی قرار می‌دادند.<ref>اخبار مکه، ج1، ص174.</ref> 

=== فضیلت مکان ===
در [[فتح مکه]] (10ق) [[پیامبر(ص)]] بر پلکان کعبه ایستاد و خطبه مشهورش را قرائت فرمود.<ref>دلائل النبوه، ج5، ص85؛ تاریخ الاسلام، ج2، ص556.</ref> نیز در گزارشی، از صعود [[ابوذر]]، صحابی مشهور پیامبر(ص)، بر نردبان کعبه و تکیه بر [[باب الکعبه]] و نقل حدیثی در فضیلت‌های [[اهل‌بیت(ع)]] یاد شده است.<ref>الامالی، ص482.</ref>

== بازسازی و معماری ==
پلکان یا نردبان خارجی بارها تعمیر، بازسازی و تعویض شد. ازرقی، مورخ و سیره‌نویس قرن سوم هجری، پلکان خارجی کعبه را از چوب ساج و به طول ۸/۵ ذرع (کمی بیش از 4 متر) و پهنای ۳/۵ ذرع (نزدیک به 2 متر) و دارای 13 پله توصیف کرده است.<ref>اخبار مکه، ج1، ص310؛ [https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=141 التاریخ القویم، ج4، ص140].</ref> در قرن ۵ قمری، پهنای نردبان به اندازه ۱۰ نفر بود.<ref>سفرنامه ناصر خسرو، ص130، 135-136.</ref>

پلکان کعبه در قرن ۶ قمری، نُه پله، با پایه‌هایی چوبین توصیف شده که از چهار چرخ برای جابه‌جایی آسان استفاده می‌کرد.<ref>رحلة ابن جبیر، ص62-63.</ref> در سال 766 به دستور سلطان مملوکی مصر، [[شعبان بن حسین]]،<ref>اتحاف الوری، ج3، ص304؛ تاریخ عمارة المسجد الحرام، ص80.</ref> نردبان جدیدی برای کعبه ساخته شد.<ref>رحلة ابن بطوطه، ج1، ص372.</ref> در سال 814ق برخی از قسمت‌های چوبی این پلکان تعمیر شد.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص138؛ اتحاف الوری، ج3، ص488.</ref>

سیف‌الدین شیخ محمودی، مشهور به [[مؤید چرکسی]] در 818ق، نردبانی برای کعبه فرستاد.<ref>اتحاف الوری، ج3، ص529.</ref> گزارش دیگری مبنی بر ارسال نردبانی برای کعبه در 817ق به دست سیف‌الدین شیخو سلطان مصر نیز موجود است.<ref>منائح الکرم، ج2، ص417.</ref> 

در گزارش سال 1040 در دوران عثمانی، پلکان با طول تقریبی چهار متر، دارای هفت پله از چوب صنوبر بود که ورق‌های مسی و آهنی داشت و بر چهار چرخ مسی سوار بود.<ref>مفرحة الانام، ص69.</ref> 

در سال 1097ق [[احمد پاشا]]، حکمران عثمانی [[جده]] و [[شیخ حرم]]، پلکان جدیدی که همراه نرده بود، در 16 [[رمضان]] همان سال برای کعبه، بهره‌برداری کرد.<ref>منائح الکرم، ج5، ص19.</ref>

=== پلکان اهدایی حاکمان هند ===

گزارش شده که در سال‌های 1116، 1240 و 1300 پلکان‌های جدید توسط حاکمان مسلمان محلی در هندوستان برای کعبه ساخته و ارسال شده است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=141 التاریخ القویم، ج4، ص141-143.]</ref> 

== دوران سعودی ==
در سال ۱۳۷۶ق، به دستور [[ملک سعود بن عبدالعزیز]] از نردبان ۱۱ پله‌ای جدید چوبی با روکش‌های نقره‌ای مزین به نقش‌و‌نگار عربی طلایی رنگ که در مصر ساخته شده بود، رونمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=142 التاریخ القویم، ج4، ص142-143.]</ref> 

کُردی، مورخ قرن چهاردهم قمری، به دو نوع پلکان خارجی در دوران خود اشاره کرده است. نردبان کوچک یک نفره و نردبان متحرک و عریض چند نفره که از نوع دوم، دو عدد کنار [[چاه زمزم]] نگهداری<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aتاریخ_القویم_ج۴.pdf&page=140 التاریخ القویم، ج4، ص140].</ref> و از آن در مواردی چون شست‌وشوی کعبه، نصب [[پرده کعبه|پرده]]، تعمیرات و مراسم مربوط به گسترش‌های [[حرم]] استفاده می‌شد.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص441.</ref> 

=== پلکان خارجی امروزی ===
در سال ۲۰۰۰ میلادی در [[مراسم شستن کعبه]]، با همراهی تعدادی از هیئت‌های اسلامی حاضر در [[حج]]، پلکان خارجی جدیدی از چوب ساج با طول ۵۶۵ سانتی‌متر، ارتفاع ۴۸۰ سانتی‌متر، عرض ۱۸۸ سانتی‌متر و وزن ۶.۵ هزار کیلوگرم افتتاح شد. این پلکان برقی با ۲۴ باطری کار می‌کند و به‌طور خودکار کنترل می‌شود.<ref>[https://www.almowaten.net/2022/08/مواصفات-سلم-الكعبة-المشرفة/ «مواصفات سلم الكعبة المشرفة»]، سایت المواطن.</ref>

== گالری ==
<gallery mode="packed" heights="150px">
پرونده:پلکان قدیمی کعبه.jpg|بندانگشتی|تصویری از پلکان قدیمی کعبه
پرونده:نمایی دیگر از پلکان خارجی کعبه.jpg|بندانگشتی|نمایی دیگر از پلکان خارجی کعبه
پرونده:نمایی از پلکان جدید کعبه.jpg|بندانگشتی|تصویری از پلکان جدید کعبه
پرونده:نمایی از انتقال پلکان ورودی.jpg|بندانگشتی|تصویری از انتقال پلکان ورودی
پرونده:مشخصات پلکان جدید.jpg|بندانگشتی|مشخصات پلکان جدید
پرونده:تعمیر نردبان خارجی کعبه.jpg|بندانگشتی|تعمیر نردبان خارجی کعبه
پرونده:انتقال پلکان ورودی کعبه.jpg|بندانگشتی|انتقال پلکان ورودی کعبه
پرونده:امکانات پلکان جدید.jpg|بندانگشتی|امکانات پلکان جدید
</gallery>

== جستارهای وابسته ==
* [[پرده کعبه]]
* [[در کعبه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع ==
{{منابع}}
{{دانشنامه
 | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7558
 | عنوان = پلکان کعبه
 | نویسنده = ابوالفضل ربانی
}}
*'''اتحاف الوری''': عمر بن محمد بن فهد (درگذشت 885ق.)، به کوشش عبدالکریم، مکه، جامعة‌ام القری، 1408ق.
*'''اخبار مکه''': الازرقی (درگذشت 248ق.)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، 1415ق.
*'''الامالی''': الطوسی (درگذشت 460ق.)، قم، دار الثقافه، 1414ق.
*'''پلکان کعبه''': ابوالفضل ربانی، دانشنامه حج و حرمین شریفین، ۱۳۹۲ش.
*'''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (درگذشت 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق.
*'''تاریخ عمارة المسجدالحرام''': فوزیه حسین مطر، مکه، جامعة‌ام القری، 1406ق.
*'''التاریخ القویم''': محمد طاهر الکردی، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، 1420ق.
*'''دلائل النبوه''': البیهقی (درگذشت 458ق.)، به کوشش عبدالمعطی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1405ق.
*'''رحلة ابن بطوطه''': ابن بطوطه (درگذشت 779ق.)، به کوشش التازی، الرباط، المملکة المغربیه، 1417ق.
*'''رحلة ابن جبیر''': محمد بن احمد (درگذشت 614ق.)، بیروت، دار مکتبة الهلال، 1986م.
*'''سفرنامه ناصر خسرو''': ناصر خسرو (درگذشت 481ق.)، تهران، زوّار، 1381ش.
*'''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (درگذشت 832ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1421ق.
*'''مفرحة الانام فی تأسیس بیت الله الحرام''': زین العابدین بن نورالدین حسینی، به کوشش عمار عبودی نصار، تهران، مشعر، 1428ق.
*'''منائح الکرم''': علی بن تاج الدین السنجاری (درگذشت 1125ق.)، به کوشش المصری، مکه، جامعة‌ام القری، 1419ق.
* '''[https://www.almowaten.net/2022/08/مواصفات-سلم-الكعبة-المشرفة/ «مواصفات سلم الكعبة المشرفة»]'''، سایت المواطن، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
{{پایان}}

{{کعبه}}

[[رده:کعبه]]
[[رده:هنر اسلامی]]
[[رده:معماری زیارتگاه‌ها]]

[[ar:درج الكعبة الخارجي]]
[[en:External staircase of Ka'ba]]