منهج الرشاد لمن اراد السداد (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها

'''مَنهَج الرَّشاد لمَن اراد السَّداد''' کتابی است نوشته شیخ جعفر کاشف الغطاء در اثبات مشروعیت [[زیارت]]، [[شفاعت]] و [[توسل]] و پاسخ به شبهات [[وهابیت]]. شیخ جعفر کاشف الغطاء که از علمای برجسته شیعه نجف در آغاز سده سیزدهم قمری بود، این رساله را در پاسخ به نامه‌ای از عبدالعزیز بن سعود نگاشته است.  

شیخ جعفر بن خضر نجفی، فقیه برجسته شیعه در نیمه نخست سده سیزدهم قمری بود. او نویسنده کتاب کشف الغطاء عن خفیات مبهمات شریعة الغراء در فقه است. او در سال 1156 متولد شد و در سال 1228 در نجف درگذشت.<ref>اعیان الشیعه، ج۴، ص99، 104</ref>   

شیخ جعفر کاشف الغطاء دو بار به سفر حج رفت. بار نخست در سال 1186 قمری و بار دوم در سال 1199 قمری. او همچنین سفرهای متعددی به شهرهای ایران کرد.<ref>منهج الرشاد لمن اراد السداد، مقدمه، ص24-25

</ref> او در وقایع سیاسی و اجتماعی دوره خود تاثیرگذار بود و در امور سیاسی بین دولت عثمانی و ایران نقش داشت.<ref>موسوعه طبقات الفقهاء، ج۱۳، ص161</ref> گفته شده که شیخ جعفر در مقاومت مردم نجف در برابر حمله وهابیان نیز نقش رهبری مردم را ایفا کرد.<ref>العبقات العنبیه، ص114-115؛ منهج الرشاد لمن اراد السداد، مقدمه، ص41</ref>

== ماجرای تالیف کتاب ==

چنان که نویسنده رساله در مقدمه بیان کرده، '''منهج الرشاد لمن اراد السداد'''، پاسخ شیخ جعفر کاشف الغطاء به نامه‌ای است که عبدالعزیز بن سعود (درگذشت 1218ق.) به او نوشته بود<ref>طبقات اعلام الشیعه، ج1، ص252</ref> و در آن مذهب وهابی را دعوت کرده و برخی از اعمال مسلمانان مانند دعا و استغاثه و توسل و شفاعت به غیر خدا را کفر دانسته است. رساله پیش از سال 1210 نوشته شده و نسخه‌ای از این رساله در این سال کتابت شده است.<ref>عبقات العنبریه، ص511</ref>   

افزون بر اینکه نویسنده این کتاب یکی از مهم ترین علمای شیعه به حساب می‌آید، این کتاب از نخستین رساله‌های نوشته شده در نقد و رد آرای وهابیان است. آقا بزرگ تهرانی این رساله را نخستین رساله در رد وهابیت می‌داند<ref>طبقات اعلام الشیعه، ج1، ص252</ref> اما برخی اشاره کرده‌اند که قبل از آن، سلیمان بن عبدالوهاب رساله‌ای در نقد برادرش محمد بن عبدالوهاب نوشته بود.<ref>اعیان الشیعه، ج۴، ص104</ref> شیخ جعفر در این کتاب بر اساس اصول عقاید اهل سنت بحث کرده است.<ref>عبقات العنبریه، ص509</ref> او در ابتدای رساله خودش را فردی از اهل بغداد معرفی کرده است. برخی برآنند که او قصد داشته خود را سنی معرفی کند تا به طریقه اهل سنت پاسخ وهابیان را بدهد.<ref>عبقات العنبریه، ص116</ref>  

کتاب با مقدمه‌ای درباره اهمیت نیت در اعمال شروع شده و در این مقدمه شیخ جعفر کاشف الغطاء تاکید می‌کند که آنچه در اعمال اهمیت دارد نیت است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aمنهج_الرشاد_لمن_اراد_السداد.pdf&page=54 منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، ص54]</ref> او همچنین این بحث را مطرح می‌کند که در اختلاف ظواهر آیات و روایات باید به عمل صحابه نظر کرد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aمنهج_الرشاد_لمن_اراد_السداد.pdf&page=69 منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، ص69]</ref> او ادامه استدلال‌هایش در کتاب را بر همین دو مقدمه استوار کرده و در کتاب تلاش کرده که نشان دهد که اولا اعمالی همچون [[زیارت]]، [[قسم خوردن]] به غیر خدا، [[نذر]] برای غیر خدا، استغاثه، [[توسل]] و [[شفاعت|شفاعت‌گرفتن]] اولیا، اگر با اعتقاد به خدا دانستن یا همرتبه خدا دانستن اولیا نباشد، اشکالی ندارد و آنچه چنین اعمالی را شرک‌آمیز می‌کند نیت نادرست است. او همچنین در سراسر کتاب تلاش می‌کند نشان دهد که برای همه این اعمال شواهد متعددی از عمل صحابه پیامبر(ص) وجود دارد که حاکی از مشروعیت آن نزد مسلمانان است.<ref>نک: منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، سرار کتاب</ref>   

خاتمه کتاب، بحثی است درباره اینکه پیامبران و شهدا و سایر مردگان، صدا و خطاب زندگان را می‌شنوند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aمنهج_الرشاد_لمن_اراد_السداد.pdf&page=123 منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، ص123]</ref> پس از آن نویسنده به بررسی مشروعیت زیارت قبر پیامبر و سایر قبور پرداخته است و در این زمینه روایات متعددی از پیامبر و سیره صحابه در مشروعیت زیارت قبور نقل کرده است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aمنهج_الرشاد_لمن_اراد_السداد.pdf&page=140 منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، ص123]</ref> نویسنده همچینن برآن است که تبرک و بوسیدن اماکن از روی محبت و نه از روی تعظیم و پرستش اشکالی ندارد و بوسیدن آستان قبور را از روی محبت می‌داند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aمنهج_الرشاد_لمن_اراد_السداد.pdf&page=152 منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، ص152]</ref>     

بحث پایانی کتاب درباره مشروعیت ساخت قبور است. او با تفاوت گذاشتن بین بنای قبر و بنای گنبد تصریح می‌کند که بنای گنبد و ضریح به معنای بنای قبور نیست و ساخت بنا که مکان عبادت و نشانه بزرگداشت زیارتگاهی است که خداوند دعوت به زیارت آن کرده اشکالی ندارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aمنهج_الرشاد_لمن_اراد_السداد.pdf&page=155 منهج الرشاد لمن اراد السداد، چاپ مجمع جهانی اهل بیت، ص123]</ref>   

این کتاب بارها به چاپ رسیده است از آن جمله باید به چاپ این رساله در سال 1343 قمری توسط مطبعة حیدریه در نجف اشاره کرد.<ref>«منهج الرشاد لمن اراد السداد»، میقات الحج، ص147</ref> این رساله را جودت قزوینی به صورت مقالاتی در مجله میقات الحج و نیز به صورت ضمیمه کتاب العقبات العنبریه به چاپ رسانده است.<ref>العبقات العنبریه، ص 503

همچنین رساله توسط مهدی رجایی نیز تصحیح شده و دو چاپ هم‌زمان آن توسط دارالثقلین و مجمع جهانی اهل بیت در سال 1414 منتشر شده است.<ref>نک: منهج الرشاد لمن اراد السداد، دار الثقلین، 1414؛ منهج الرشاد لمن اراد السداد، مجمع جهانی اهل بیت، 1414.</ref>این کتاب همچنین دست‌کم دو بار به فارسی ترجمه شده است. ترجمه‌ای از رئوف حق‌پرست چند بار منتشر شده است.<ref>کتابشناسی حج و زیارت، 739-740</ref> ترجمه دیگری از کتاب با عنوان «پاسخ‌نامه شیخ جعفر کاشف الغطاء به عبدالعزیز بن سعود» به قلم محمد تقدمی صابری توسط آستان قدس رضوی در 1387 به چاپ رسیده است. همچنین ترجمه گزیده‌ای از کتاب نیز به قلم مرتضی قاسمی با عنوان پیرامون مسائل استغاثه، توسل و شفاعت به چاپ رسیده است.<ref>کتاب‌شناسی زیارت، ص217</ref>

* اعیان الشیعه، محسن امین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1403

* العبقات العنبریه، محمدحسین کاشف الغطاء، تصحیح جودت قزوینی، بیروت، بیسان، 1418

* طبقات اعلام الشیعه، آقا بزرگ طهرانی، مشهد، دارالمرتضی للنشر، 1404

* کتابشناسی حج و زیارت، اباذر نصر، تهران، مشعر، 1388

* کتابشناسی زیارت، رضا باقریان موحد، تهران، مشعر، 1387

* منهج الرشاد لمن اراد السداد، تحقیق مهدی رجایی، بیروت، دارالثقلین، 1414

* منهج الرشاد لمن اراد السداد، تحقیق مهدی رجایی، قم، مجمع‌العالمی لاهل بیت، 1414ق.

* موسوعه طبقات الفقهاء، جعفر سبحانی تبریزی، موسسه امام صادق، قم، 1418