پرش به محتوا

دکه الاغوات: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حج
بدون خلاصۀ ویرایش
Kamran (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''دکه الاغوات'''، سکویی است در  [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]] که محل استقرار و عبادات [[اغوات]] بوده است.
[[پرونده:دکه‌الاغوات.jpg|File.png|400px|thumb|left|دکه الاغوات]]


==مکان==
'''دَکَّةُ الاَغَوات'''، سکویی است در  [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]] ، میان باب جبرئیل و باب‌النساء، که محل استقرار و عبادات [[اغوات]] بوده است.
این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[باب‌النساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی‌متر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نرده‌های کوتاه احاطه شده است. <ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>


==اغوات و وظایف==
دکه الاغوات مختص خادمان خواجه [[حرمین]] بود که [[اغوات]] نامیده می‌شدند. آنان وظایفی چون دربانی، تأمین نظم روشنایی حرم و قرائت قرآن داشتند. این مکان ویژه آنان بود و دیگران اجازه ورود نداشتند.  
اَغوات، آغوات و آغاوات جمع كلمه آغا و اَغا است كه به خادم خواجه حرمين می‌گفته‌اند. كلمه آغا از ريشه مغولی به معنای بانو، خانم و شاهزاده خانم وآقا در زبان كهن مغولی به معنای برادر و خواهر بزرگ، فرمانده، نجيب، قدرتمند، عمو، جد، پدرزن و بزرگسال‌تر است. در زبان فارسی، آغا به معنای خاتون، بی‌بی، و بانوی حرم و كلمه‌ای احترام‌آميز برای خادمان خواجه بوده است. اين دو كلمه از زبان تركي وارد زبان عربي شدند و عرب زبانان هر دو را به معناي «مرد بزرگوار» به‌كار بردند.


واژه آغا در اواخر دوران [[ممالیک چرکسی|مماليك چَرْكَسي]] (حك: ۷۸۴ـ۹۲۲ق.) و نيز پس از قدرت گرفتن [[عثمانی|تركان عثمانی]]، براي اشاره به شخص خواجه به كار مي‌رفت. اما در حجاز خادمان خواجه حرمين شريفين را اغوات گفتند كه پيشتر به طواشيه به معنای اخته مشهور بودند.  
برخی این دکه را با جایگاه [[اصحاب صفه]] یکی دانسته‌اند و برخی آن را باقیمانده‌ای از [[صفه‌]]<nowiki/>ی دوران [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] می‌دانند.  


خدمت آنان در مسجد النبی (ص) از دوره [[ایوبیان]] آغاز شد. ایوبیان پس از تلاش [[صلیبیون]] برای تعرض به [[حجره رسول‌الله|حجره نبوی]]، نخستین گروه [[اغوات]] را برای حراست و خدمت حرم وقف کردند. در دوره عثمانی، تعداد آنان افزایش یافت و به بیش از صد نفر رسید.
==معرفی و مکان==
دکة الاغوات امروزه سکوی کم ارتفاعی در بخشی از مسجدالنبی است. این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[باب‌النساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی‌متر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نرده‌های کوتاه احاطه شده است.<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>


وظایف اغوات شامل حراست از [[روضه شریفه]] [[و حجره شریفه|و حجره نبوی]]، نگهداری کلید‌های روضه و [[منبر پیامبر|منبر]]، همراهی [[امام جمعه]]، اعلامیه‌های سلطان از روی دکه و حفظ نظم و حرمت حرم بود. لباس آنان خاص بود؛ عمامه سفید، کمربند رنگی و ظاهری متمایز. آنان از [[آفریقا]] (به‌ویژه [[حبشه]]) انتخاب می‌شدند و تمام عمر خود را وقف خدمت حرم می‌کردند. این سنت تا اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی ادامه داشت، اما با [[فتوا|فتوای]] [[مفتیان]] [[عربستان]]، پذیرش اغوات جدید متوقف شد.
گفته شده که این سکو محل استقرار و نیایش اغوات بود. [[اغوات]] در اصل گروهی از بردگان خواجه (اخته) بودند که از عصر ایوبیان برای انجام امور خدماتی، نگهبانی، دربانی و برخی از کارهای مذهبی در مسجدالنبی به کار گماشته شدند.<ref>موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳؛ المسجد النبوي، ص۳۷۷.</ref><ref>التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.</ref>


==علت نام‌گذاری==
اغوات در اين سکو (دکه) به قرائت [[قرآن]]، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول می‌شدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.<ref>موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.</ref> از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری می‌شد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.<ref>روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.</ref>
اغوات در اين دكه به قرائت قرآن، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول می‌شدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند. از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری می‌شد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.


==تفاوت دکه الاغوات و صفه==
==تفاوت دکه الاغوات و صفه==
در زمان [[پیامبر اکرم (ص)]]، مهاجران فقیر  که به مدینه می‌آمدند، نیاز به مکانی برای سکونت و عبادت داشتند. پیامبر (ص) دستور دادند در عقب مسجد، در گوشه شمال شرقی، سکویی بسازند و با شاخه‌های نخل آن را سقف‌پوش کنند. این مکان «صفه» یا «ظله» نامیده شد و به «اصحاب صفه» اختصاص یافت. این گروه شامل فقرای عزب بودند که قرآن می‌آموختند، حدیث حفظ می‌کردند و در جنگ‌ها شرکت می‌کردند.
برخی منابع دکة الاغوات را با صفه یکی می‌دانند<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>و بعضی نیز آن را باقی‌مانده سکوی اصحاب صفه می‌دانند.<ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، ص57</ref> اصحاب صفه، گروهی از [[مهاجرین]] بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی<ref>انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133</ref> در قسمت شمال مسجدالنبی<ref>مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34</ref> در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «[[صفه]]» زندگی می‌کردند.<ref>الطبقات الکبیر، ج1، ص 48</ref>
   
با گسترش مسجد در عصر ولید بن عبدالملک (دوره اموی)، موقعیت صفه تغییر کرد. برخی منابع اين دكه را با دكه اصحاب صفه يكسان می‌دانند و بعضی نيز آن را باقيمانده‌ای از دكه اصحاب صفه می‌شمرند.


==موقعیت کنونی==
در نسبت دکة الاغوات و صفه‌ی اصحاب صفه گفته شده که زمینی که به [[اهل صفه]] اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار می‌گرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان [[رسول خدا]] بوده است. <ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234</ref>
امروزه که سنت اغوات به پایان رسیده است، دکه همچنان پابرجاست و زائران می‌توانند آن را مشاهده کنند، اما کاربرد اصلی آن به عنوان سکوی خادمان، دیگر فعال نیست.
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۱

دکه الاغوات

دَکَّةُ الاَغَوات، سکویی است در مسجدالنبی و در شمال حجره شریفه ، میان باب جبرئیل و باب‌النساء، که محل استقرار و عبادات اغوات بوده است.

دکه الاغوات مختص خادمان خواجه حرمین بود که اغوات نامیده می‌شدند. آنان وظایفی چون دربانی، تأمین نظم روشنایی حرم و قرائت قرآن داشتند. این مکان ویژه آنان بود و دیگران اجازه ورود نداشتند.

برخی این دکه را با جایگاه اصحاب صفه یکی دانسته‌اند و برخی آن را باقیمانده‌ای از صفه‌ی دوران پیامبر می‌دانند.

معرفی و مکان[ویرایش | ویرایش مبدأ]

دکة الاغوات امروزه سکوی کم ارتفاعی در بخشی از مسجدالنبی است. این سکو در شمال حجره شریفه بین باب جبرئیل و باب‌النساء قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی‌متر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نرده‌های کوتاه احاطه شده است.[۱]

گفته شده که این سکو محل استقرار و نیایش اغوات بود. اغوات در اصل گروهی از بردگان خواجه (اخته) بودند که از عصر ایوبیان برای انجام امور خدماتی، نگهبانی، دربانی و برخی از کارهای مذهبی در مسجدالنبی به کار گماشته شدند.[۲][۳]

اغوات در اين سکو (دکه) به قرائت قرآن، ادعيه و نمازهای مستحب مشغول می‌شدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.[۴] از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری می‌شد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.[۵]

تفاوت دکه الاغوات و صفه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

برخی منابع دکة الاغوات را با صفه یکی می‌دانند[۶]و بعضی نیز آن را باقی‌مانده سکوی اصحاب صفه می‌دانند.[۷] اصحاب صفه، گروهی از مهاجرین بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی[۸] در قسمت شمال مسجدالنبی[۹] در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «صفه» زندگی می‌کردند.[۱۰]

در نسبت دکة الاغوات و صفه‌ی اصحاب صفه گفته شده که زمینی که به اهل صفه اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار می‌گرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان رسول خدا بوده است. [۱۱]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233
  2. موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳؛ المسجد النبوي، ص۳۷۷.
  3. التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.
  4. موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.
  5. روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.
  6. معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233
  7. تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، ص57
  8. انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133
  9. مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34
  10. الطبقات الکبیر، ج1، ص 48
  11. آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234