حضرت محمد (ص)

از ویکی حج
(تغییرمسیر از رسول خدا)

حضرت محمد بن عبدالله پیامبر دین اسلام است. او در مکه به دنیا آمد، در چهل‌سالگی به پیامبری رسید و دعوت به دین اسلام را در مکه آغاز کرد. چهارده سال بعد برای گسترش دعوت خود به شهر یثرب رفت، شهری که پس از ورود پیامبر مدینة النبی نام گرفت و مرکز حکومت اسلامی شد. او ده سال در این شهر زندگی کرد و مسجدالنبی محل زندگی او و همسرانش بود. بعدها در مکان‌های گوناگونی که آن حضرت حضور یافت یا نماز خواند مسجدهایی ساخته شد.

تولد

بیشتر شیعیان هفدهم و بیشتر اهل سنت دوازدهم ربیع الاول را تاریخ ولادت رسول خدا می‌دانند.[۱] پدرش عبدالله بن عبدالمطلب و مادرش آمنه دختر وهب بن عبدمناف بود.[۲] محمد در خانه‌ای در شعب ابی‌طالب که بعدها به عنوان مولدالنبی شناخته و مورد احترام بود، متولد شد. پس از تولد او را به حلیمه دختر ابو ذؤَیب سپردند که شیر دهد. او چهار سال نزد حلیمه در میان قبیه بنی سعد بن بکر بن هوازن اقامت کرد و در سال پنجم حلیمه او را به مادرش بازگرداند.[۳]

کودکی تا ازدواج

از کودکی تا جوانی و ازدواج حضرت محمد، برخی رویدادها مورد توجه سیره‌نگاران قرار گرفته است.

درگذشت پدر و مادر

پیامبر در شش سالگی همراه مادرش آمنه به مدینه رفت. آمنه در بازگشت در ابواء درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. ام ایمن پیامبر را بعد از درگذشت آمنه به مکه بازگرداند. عبدالمطلب، پدر بزرگ محمد(ص)، تا هشت سالگی از او سرپرستی کرد و چون در گذشت سرپرستی او را عمویش ابوطالب بر عهده گرفت.[۴]

سفر به شام

محمد (ص) در دوازده سالگی یا نه سالگی یا سیزده سالگی به همراه ابوطالب با کاروان تجاری قریش به شام رفت. محمد بار دیگر در بیست و پنج سالگی برای تجارت با سرمایه حضرت خدیجه(س) به شام سفر کرد؛ سفری که زمینه ازدواج محمد(ص) و خدیجه را فراهم کرد.[۵][۶]

بازسازی کعبه

ده سال پس از ازدواج با خدیجه و پانزده سال بعد از فجار چهارم که رسول خدا سی و پنج ساله بود قریش تصمیم گرفتند کعبه را بازسازی کنند. در این بازسازی حجر الاسود را محمد در جای خود قرار داد.[۷]برخی گزارش‌ها زمان این رویداد را بیست و پنج سالگی پیامبر دانسته‌اند.[۸]

تحنث حرا

رسول خدا هر سال مدتی را در کوه حراء به عزلت و تنهایی می‌گذراند. برخی گفته‌اند این مدت در هر سال یک ماه و بنابر روایاتی ماه رمضان بود.[۹]

بعثت

زمان بعثت بنابر قول مشهور شیعه امامیه بیست و هفتم ماه رجب و بنابر قول مشهور اهل سنت ماه رمضان بوده است. [۱۰] بنابر گزارش‌هایی، نخستین دیدار پیامبر با جبرئیل یکی از روزهای اعتکاف محمد در کوه حراء روی داد.[۱۱]گفته شده که محمد در این زمان ۴۰ ساله بود.[۱۲]

درباره اینکه نخستین آیات نازل شده بر پیامبر چه آیاتی بوده اختلاف نظر وجود دارد. برخی پنج آیه نخست سوره علق و برخی سوره مدثر را نخستین سوره دانسته‌اند. برخی هم فاتحه الکتاب را نخستین آیات دانسته‌اند.[۱۳]

آغاز دعوت در مکه

از میان خانواده حضرت علی و خدیجه نخستین گروندگان به او بودند.[۱۴] حمزه بن عبدالمطلب نیز سال دوم یا ششم بعثت مسلمان شد. غیر از آنان گروهی از اهل مکه به آن حضرت پیوستند. اصحاب رسول خدا برای نماز به دره‌های مکه می‌رفتند تا اینکه یک درگیری بین آنان با مشرکان مکه باعث شده که از آن پس در خانه ارقم نماز بخوانند.

سه سال پس از بعثت رسول خدا دعوتش را در مکه علنی کرد و گسترش داد. از این پس مشرکان تلاش کردند رسول خدا را محدود کنند. رسول‌الله نیز راه‌های تازه برای گسترش دعوتش را تجربه کرد. او در سال پنجم بعثت گروهی از مسلمانان را به حبشه فرستاد. به طائف سفر کرد تا همراهانی در آن شهر بیابد.[۱۵] در ایام حج با حاجیان گفتگو و آنان را به اسلام دعوت می‌کرد.[۱۶]

آشنایی مردم مدینه با پیامبر

در سال یازدهم در ایام حج بود که پیامبر با شش تن از خزرج از اهل یثرب دیدار و آنان را به اسلام دعوت کرد. این تعداد بعد از بازگشت به یثرب دعوت پیامبر را مطرح کردند.[۱۷] در حج سال دوازدهم بعثت ۱۲ تن از اهل یثرب در عقبه منی با پیامبر بیعت کردند که به آن پیمان عقبه اولی (عقبه نخست) می‌گویند. در حج سال سیزدهم حدود هفتاد تن از بزرگان مدینه با پیامبر دیدار و بیعت کردند (پیمان عقبه دوم) و از آن حضرت دعوت کردند که به مدینه مهاجرت کند.[۱۸]

مهاجرت به مدینه

هجرت مسلمانان از پس از بیعت عقبه دوم در ذی الحجه سال سیزدهم آغاز شد. خود پیامبر در اول ربیع‌الاول سال ۱۴ بعثت هجرت کرد. راه سفر پیامبر به مدینه بعدها به طریق الهجره معروف شد. آن حضرت در دوازدهم ربیع الاول وارد قبا که یکی از محله‌های مدینه بود شد.[۱۹]

پیامبر در مدینه

پیامبر ده سال در مدینه زندگی کرد و در این شهر درگذشت. هجرت به مدینه بعدها مبداء تاریخ اسلام شد. سال‌های پس از هجرت سال‌های تشکیل دولت مسلمانان به رهبری پیامبر بود. در این سال‌ها چندین جنگ کوچک و بزرگ بین مسلمانان مدینه با مشرکان قریش یا دیگر قبایل اطراف یا داخل مدینه (یهودیان) روی داد.[۲۰] مهم‌ترین آنها غزوه بدر، غزوه احد، غزوه خندق، حدیبیه و خیبر است. رفته رفته بر قدرت مسلمانان افزوده شد و در سال هشتم با فتح مکه قدرت آنان در بخش بزرگی از جزیره العرب تثبیت شد.

فتح مکه

فتح مکه در سال هشتم هجرت روی داد.[۲۱] او در این سفر سوار بر شتر به مسجدالحرام رفت و هفت بار کعبه را طواف کرد و رکن حجر الاسود را با چوبی که در دست داشت استلام کرد.[۲۲] رسول‌الله بعد از فتح مکه به داخل کعبه آمد و بت‌ها را شکست و بر در کعبه ایستاد و برای مردم سخنرانی کرد.[۲۳]

یادگارهای محمد(ص) در مکه و مدینه

غیر از قرآن که کتاب مقدس مسلمانان و حاصل وحی الهی به آن حضرت است، مسلمانان بیشتر اماکن یا بناهایی را که مرتبط به آن حضرت بود یادگارهایی ارزشمند شمرده‌اند. از جمله در جایگاه نماز خواندن پیامبر در نقاط مختلف مکه و مدینه مسجدهایی ساخته شد[۲۴] که بسیاری از آنان هنوز پابرجا است. مهم‌ترین بناها از این دست مسجدالنبی است که خانه پیامبر و همسرانش به آن پیوسته بود و پیکر آن حضرت پس از وفات در همان مسجد به خاک سپرده شد. امروزه مسجدالنبی بزرگترین زیارتگاه مسلمانان پس از مسجدالحرام در مکه است.

حتی در خارج از دو شهر مکه و مدینه، مکان نمازگزاری آن حضرت در سفرها و غزواتش نیز بعدها مسجد شدند. از جمله آنها می‌توان به ۱۷ مسجد راه غزوه تبوک که در راه مدینه تا تبوک ساخته شده بود اشاره کرد.[۲۵]

حج‌گزاری

پیامبر پس از هجرت به مدینه یک بار در ذی القعده سال ششم هجرت عمره گذاشت که به عمرة القضا معروف است.[۲۶] بار دیگر آن حضرت پس از جنگ حنین در ذی قعده سال هشتم عمره به جا آورد. او همچنین در سال دهم هجرت یک بار حج گزارد. این حج به حجةالوداع معروف شده است.[۲۷] گزارش‌های این سفر حج پیامبر یکی از منابع شناخت فقه و مناسک حج نزد مسلمانان است.[۲۸] در بازگشت از همین سفر بود که واقعه غدیر خم روی داد و پیامبر(ص) علی بن ابی‌طالب(ع) را به جانشینی خود برگزید.

وفات

بیشتر تاریخ‌نگاران زمان وفات آن حضرت را دوازدهم ربیع الاول نقل کرده‌اند اما محدثان شیعه تاریخ وفات آن حضرت را ۲۸ صفر می‌دانند. پیامبر را علی و عباس غسل دادند و در همان مکان وفاتش (حجره پیامبر) دفن کردند.[۲۹]

همسران و فرزندان

تعداد همسران رسول‌الله را متفاوت ثبت کرده‌اند.[۳۰]رسول خدا سه پسر و چهار دختر داشت. پسران آن حضرت در خردسالی وفات کردند. قاسم و عبدالله در مکه به دنیا آمدند و درگذشتند و ابراهیم در سال هشتم هجرت در مدینه متولد شد و در سال دهم وفات کرد. دختران آن حضرت زینب، رقیه، ام کلثوم و فاطمه(ص) بودند.[۳۱]

پانویس

  1. تاریخ پیامبر اسلام، ص ۴۳
  2. السیره النبویه، ج1، ص 1، 157
  3. مروج الذهب، ج۲، ص ۲۸۰
  4. السیره النبویه، ج1، ص 168-169, 179؛ مروج الذهب، ج۲، ص ۲۸۱
  5. السیره النبویه، ج1، ص 181
  6. تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص ۲۰
  7. السیره النبویه، ج1، ص192؛ تاریخ الطبری، ۳۲۱-۳۲۳
  8. تاریخ یعقوبی، ج۱، ص ۱۹
  9. السیره النبویه، ج1، ص 236
  10. تاریخ پیامبر اسلام، ص ۶۷
  11. السیره النبویه، ج1، ص 236
  12. تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص ۲۲
  13. تاریخ پیامبر اسلام، ص ۷۰
  14. تاریخ یعقوبی، ج۲، ص ۲۳
  15. تاریخ یعقوبی، ج۲، ۳۶
  16. تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۶
  17. السیره النبویه، ج1، ص 428-431
  18. السیره النبویه، ج1، ص 438؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ۳۸
  19. السیره النبویه، ج1، ص 590؛ مروج الذهب، ج۲، ص ۲۸۶
  20. تاریخ الطبری، ج۲، ص ۴۹۱ِ؛ مروج الذهب، ج۲، ص 287-289
  21. مروج الذهب، ج۲، ۲۹۶
  22. تاریخ پیامبر اسلامی، ص ۴۶۴
  23. تاریخ یعقوبی، ج۲، ۶۰؛ تاریخ پیامبر اسلام، ص ۴۶۶
  24. نک: تاریخ المدینه، ج1، ص75
  25. تاریخ پیامبر اسلام، ص ۵۰۰
  26. تاریخ پیامبر اسلام، ص ۴۲۷
  27. مروج الذهب، ج۲، ص ۲۹۷
  28. نک: السیره النبویه، ج2، 605-606
  29. السیره النبویه، ج2، ص 663؛ تاریخ اسلام، ص ۱۱۱-۱۱۲
  30. السیره النبویه، ج1، ص 643؛ مروج الذهب، ج۲، ص ۲۹۰
  31. تاریخ پیامبر اسلام، ص ۶۰-۶۱

منابع

  • تاریخ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، بیروت، دار صادر
  • تاریخ اسلام، علی‌اکبر فیاض، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۲ش.
  • مروج الذهب و معادن الجوهر، علی بن حسین مسعودی، تحقیق محمد محی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا.
  • تاریخ پیامبر اسلام، محمد ابراهیم آیتی، تهران، دانشگاه تهران،
  • تاریخ الطبری، محمد بن جریری الطبری، تحقیق نواف الجراح، دار و مکتبة الهلال.
  • تاریخ المدینه المنوره، عمر ابن شبه، تحقیق فهیم شلتوت، بیروت، دارالمعرفه.
  • السیره النبویه، عبدالملک ابن هشام، تحقیق مصطفی سقا و دیگران، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا.