دکه الاغوات: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۱

دَکَّةُ الاَغَوات، سکویی است در مسجدالنبی و در شمال حجره شریفه ، میان باب جبرئیل و باب‌النساء، که محل استقرار و عبادات اغوات بوده است.

دکه الاغوات مختص خادمان خواجه حرمین بود که اغوات نامیده می‌شدند. آنان وظایفی چون دربانی، تأمین نظم روشنایی حرم و قرائت قرآن داشتند. این مکان ویژه آنان بود و دیگران اجازه ورود نداشتند.

برخی این دکه را با جایگاه اصحاب صفه یکی دانسته‌اند و برخی آن را باقیمانده‌ای از صفه‌ی دوران پیامبر می‌دانند.

معرفی و مکان[ویرایش | ویرایش مبدأ]

دکة الاغوات امروزه سکوی کم ارتفاعی در بخشی از مسجدالنبی است. این سکو در شمال حجره شریفه بین باب جبرئیل و باب‌النساء قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی‌متر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نرده‌های کوتاه احاطه شده است.^[۱]

گفته شده که این سکو محل استقرار و نیایش اغوات بود. اغوات در اصل گروهی از بردگان خواجه (اخته) بودند که از عصر ایوبیان برای انجام امور خدماتی، نگهبانی، دربانی و برخی از کارهای مذهبی در مسجدالنبی به کار گماشته شدند.^[۲]^[۳]

اغوات در اين سکو (دکه) به قرائت قرآن، ادعيه و نمازهای مستحب مشغول می‌شدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.^[۴] از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری می‌شد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.^[۵]

تفاوت دکه الاغوات و صفه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

برخی منابع دکة الاغوات را با صفه یکی می‌دانند^[۶]و بعضی نیز آن را باقی‌مانده سکوی اصحاب صفه می‌دانند.^[۷] اصحاب صفه، گروهی از مهاجرین بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی^[۸] در قسمت شمال مسجدالنبی^[۹] در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «صفه» زندگی می‌کردند.^[۱۰]

در نسبت دکة الاغوات و صفه‌ی اصحاب صفه گفته شده که زمینی که به اهل صفه اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار می‌گرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان رسول خدا بوده است. ^[۱۱]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

↑ معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233
↑ موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳؛ المسجد النبوي، ص۳۷۷.
↑ التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.
↑ موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.
↑ روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.
↑ معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233
↑ تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، ص57
↑ انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133
↑ مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34
↑ الطبقات الکبیر، ج1، ص 48
↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234

[1] معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233

[2] موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳؛ المسجد النبوي، ص۳۷۷.

[3] التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.

[4] موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.

[5] روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.

[6] معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233

[7] تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، ص57

[8] انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133

[9] مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34

[10] الطبقات الکبیر، ج1، ص 48

[11] آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 [[پرونده:دکه‌الاغوات.jpg|File.png|400px|thumb|left|دکه الاغوات]]
-'''دکه الاغوات'''، سکویی است در  [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]] که محل استقرار و عبادات [[اغوات]] بوده است.
+'''دَکَّةُ الاَغَوات'''، سکویی است در  [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]] ، میان باب جبرئیل و باب‌النساء، که محل استقرار و عبادات [[اغوات]] بوده است.
-==مکان==
+دکه الاغوات مختص خادمان خواجه [[حرمین]] بود که [[اغوات]] نامیده می‌شدند. آنان وظایفی چون دربانی، تأمین نظم روشنایی حرم و قرائت قرآن داشتند. این مکان ویژه آنان بود و دیگران اجازه ورود نداشتند.
-این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[باب‌النساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی‌متر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نرده‌های کوتاه احاطه شده است. <ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>
-==اغوات و وظایف==
+برخی این دکه را با جایگاه [[اصحاب صفه]] یکی دانسته‌اند و برخی آن را باقیمانده‌ای از [[صفه‌]]<nowiki/>ی دوران [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] می‌دانند.
-اَغوات، آغوات و آغاوات جمع كلمه آغا و اَغا است كه به خادم خواجه حرمين می‌گفته‌اند. كلمه آغا از ريشه مغولی به معنای بانو، خانم و شاهزاده خانم<ref>آينده (ماهنامه)، س۱۶، ص۳۹۴-۳۹۶</ref> وآقا در زبان كهن مغولی به معنای برادر و خواهر بزرگ، فرمانده، نجيب، قدرتمند، عمو، جد، پدرزن و بزرگسال‌تر است.<ref>آينده (ماهنامه)، سال۱۶، ص۳۹۴-۳۹۹</ref> در زبان فارسی، آغا به معنای خاتون، بی‌بی، و بانوی حرم و كلمه‌ای احترام‌آميز برای خادمان خواجه بوده است.<ref>لغت‌نامه، ج۱, ص۱۱۳، «آغا».</ref> اين دو كلمه از زبان تركي وارد زبان عربی شدند و عرب زبانان هر دو را به معناي «مرد بزرگوار» به‌كار بردند.<ref>حفة المحبين، ص۵۳؛ التاريخ القويم، ج۴، ص۲۶</ref>
-واژه آغا در اواخر دوران [[ممالیک چرکسی|مماليك چَرْكَسي]] (حك: ۷۸۴ـ۹۲۲ق.) و نيز پس از قدرت گرفتن [[عثمانی|تركان عثمانی]]، براي اشاره به شخص خواجه به كار مي‌رفت. اما در حجاز خادمان خواجه حرمين شريفين را اغوات گفتند كه پيشتر به طواشيه به معنای اخته<ref>المعجم الوسيط، ج۲، ص۵۷۰؛ تاج العروس، ج۱۷، ص۲۴۸، «خصو».</ref> مشهور بودند.
+==معرفی و مکان==
+دکة الاغوات امروزه سکوی کم ارتفاعی در بخشی از مسجدالنبی است. این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[باب‌النساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی‌متر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نرده‌های کوتاه احاطه شده است.<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>
-رواج بکارگیری اغوات در مسجد النبی (ص) از دوره [[ایوبیان]] آغاز شد.<ref>موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳؛ المسجد النبوي، ص۳۷۷.</ref> از نخستين وظايف اغوات [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] دربانی، نگهبانی و تأمين روشنايی حرم و انجام امور انتظامی و مذهبی مانند بازديد حرم پس از [[نماز عشا]] و بيرون راندن زائران و پيشگيري از توقف و شب‌نشيني در مسجد، و نيز فراشی و [[اذان]] گفتن بود.<ref>التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.</ref>  در دوره [[ملک فهد سعودی|ملک فهد]] (حك: ۱۹۸۲ـ۲۰۰۵م.) مفتي عربستان، بن باز، در فتوایی، جذب اغوات را بدعت شمرد و ملك فهد نيز اين كار را ممنوع دانست. پس از آن فتوا، رفته رفته از شمار اغوات كاسته شد و بر اساس آمار، در سال ۱۴۳۲ق. نُه آغا در [[مدینه|مدينه]] و هفت آغا در [[مكه]] به خدمت مشغول‌ بودند.<ref>صفحات من تاريخ مكة المكرمه، ج۲، ص۳۳۱؛ نك: سفرنامه حجاز، دريابادي، ص۱۹۵؛ روزنامه عكاظ، الجمعه ۱۳/۰۴/۱۴۳۲ق. ، ۱۸مارس۲۰۱۱م. العدد : ۳۵۶۱.</ref>
+گفته شده که این سکو محل استقرار و نیایش اغوات بود. [[اغوات]] در اصل گروهی از بردگان خواجه (اخته) بودند که از عصر ایوبیان برای انجام امور خدماتی، نگهبانی، دربانی و برخی از کارهای مذهبی در مسجدالنبی به کار گماشته شدند.<ref>موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳؛ المسجد النبوي، ص۳۷۷.</ref><ref>التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.</ref>
-==علت نام‌گذاری==
+اغوات در اين سکو (دکه) به قرائت [[قرآن]]، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول می‌شدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.<ref>موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.</ref> از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری می‌شد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.<ref>روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.</ref>
-اغوات در اين دكه به قرائت [[قرآن]]، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول می‌شدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.<ref>موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.</ref> از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری می‌شد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.<ref>روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.</ref>
 ==تفاوت دکه الاغوات و صفه==
-اهل صفه، گروهی از [[مهاجرین]] بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی<ref>انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133</ref> در قسمت شمال مسجدالنبی<ref>مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34</ref>  در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «[[صفه]]» زندگی می‌کردند.<ref>الطبقات الکبیر، ج1، ص 48</ref>
+برخی منابع دکة الاغوات را با صفه یکی می‌دانند<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>و بعضی نیز آن را باقی‌مانده سکوی اصحاب صفه می‌دانند.<ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، ص57</ref> اصحاب صفه، گروهی از [[مهاجرین]] بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی<ref>انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133</ref> در قسمت شمال مسجدالنبی<ref>مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34</ref>  در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «[[صفه]]» زندگی می‌کردند.<ref>الطبقات الکبیر، ج1، ص 48</ref>
-با گسترش مسجد در عصر [[ولید بن عبدالملک]] (دوره اموی)، موقعیت [[صفه]] تغییر کرد.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 243</ref> برخی منابع اين دكه را با دكه اصحاب صفه يكسان می‌دانند<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref> و بعضی نيز آن را باقيمانده‌ای از دكه اصحاب صفه می‌شمرند<ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، ص57</ref>؛ بدین شرح که زمینی که به [[اهل صفه]] اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار می‌گرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان [[رسول خدا]] بوده است. <ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234</ref>
-==موقعیت کنونی==
+در نسبت دکة الاغوات و صفه‌ی اصحاب صفه گفته شده که زمینی که به [[اهل صفه]] اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار می‌گرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان [[رسول خدا]] بوده است. <ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234</ref>
-امروزه که سنت اغوات به پایان رسیده است، دکه همچنان پابرجاست و زائران می‌توانند آن را مشاهده کنند، اما کاربرد اصلی آن به عنوان سکوی خادمان، دیگر فعال نیست.
 ==پانویس==
 {{پانویس}}