آداب و رسوم حج ایرانیان: تفاوت میان نسخهها
Gholampour (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Gholampour (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[رده:مقالههای در حال ویرایش]] | [[رده:مقالههای در حال ویرایش]] | ||
'''آداب و رسوم حج ایرانیان''' مجموعهای از آیینها، سنتها و رفتارهای [[ایران|ایرانیان]] در ارتباط با [[حج|سفر حج]] است که در منابع تاریخی و [[سفرنامههای فارسی حج|سفرنامهها]] گزارش شده است. | [[پرونده:آیین بدرقه زائران بیتالله الحرام ۱۴۰۴ش.jpg|بندانگشتی|چپ|آیین بدرقه زائران بیتالله الحرام ۱۴۰۴ش]] | ||
'''آداب و رسوم حج ایرانیان''' مجموعهای از آیینها، سنتها و رفتارهای [[ایران|ایرانیان]] در ارتباط با [[حج|سفر حج]] است که در منابع تاریخی و [[سفرنامههای فارسی حج|سفرنامهها]] گزارش شده است. احترام اجتماعی حاجیان، دشواری سفر و آیینهایی مانند حلالیتطلبی و استخاره، از ویژگیهای آداب مرتبط به حج نزد ایرانیان است. | |||
در گذشته، حج سفری پرهزینه و عمدتاً ویژه توانگران بود و [[زیارت عتبات عراق]] و گاه [[حرم امام رضا(ع)]] نیز بخشی از سنت سفر حج ایرانیان محسوب میشد. [[بدرقه]] و [[استقبال حاجی|استقبال حاجیان]]، همراه با جشن، [[ولیمه]]، سوغات و آیینهایی مانند قربانی، از رسوم دیرینه این سفر بوده است. همچنین شور فراوان در [[مناسک]]، اهتمام به [[زیارتنامه امامان بقیع|زیارت بقیع]] و [[برگزاری دعای کمیل در بقیع|برگزاری دعای کمیل]]، از ویژگیهای ایرانیان در آیین حج بهشمار آمده است. | |||
== اهمیت حج نزد ایرانیان == | == اهمیت حج نزد ایرانیان == | ||
سفر حج نزد [[ایران|ایرانیان]] از اهمیت فراوان برخوردار بوده و [[حاجی|حاجیان]] پس از بازگشت، در جامعه از احترام و اعتماد زیادی برخوردار بودهاند.<ref>سفرنامه کازاما، ص113.</ref> از سوی دیگر، به دلیل خطر مرگومیر، حاجیان پیش از سفر حلالیت میطلبیدند و برای تعیین زمان حرکت و حتی مسیر میانهی راه، [[استخاره]] و طالعبینی میکردند.<ref>سفرنامه فرهاد میرزا، ص19؛ خاطرات سفر مکه، ص5؛ پنجاه سفرنامه، ج7، ص165؛ سفرنامه میرزا داود میروظایف، ص23.</ref> | سفر حج نزد [[ایران|ایرانیان]] از اهمیت فراوان برخوردار بوده و [[حاجی|حاجیان]] پس از بازگشت، در جامعه از احترام و اعتماد زیادی برخوردار بودهاند.<ref>سفرنامه کازاما، ص113.</ref> از سوی دیگر، به دلیل خطر مرگومیر، حاجیان پیش از سفر حلالیت میطلبیدند و برای تعیین زمان حرکت و حتی مسیر میانهی راه، [[استخاره]] و طالعبینی میکردند.<ref>سفرنامه فرهاد میرزا، ص19؛ خاطرات سفر مکه، ص5؛ پنجاه سفرنامه، ج7، ص165؛ سفرنامه میرزا داود میروظایف، ص23.</ref> | ||
همچنین امروزه اشتیاق ایرانیان به [[حج]]، ثبتنام میلیوننفری و انتظار چندساله برای سفر را رقم زده، درحالیکه در گذشته با وجود احترام این سفر، مهمترین ویژگی آن دوری و دشواری راه بود.<ref>فرهنگ امثال سخن، ج1، ص273، 328.</ref> این دشواری در ادبیات فارسی بازتاب گسترده یافته و سفر حج را به نمادی برای تحمل سختی در راه رسیدن به معشوق تبدیل کرده است.<ref>فرهنگ امثال سخن، ج1، ص273، 328.</ref> | همچنین امروزه اشتیاق ایرانیان به [[حج]]، ثبتنام میلیوننفری و انتظار چندساله برای سفر را رقم زده، درحالیکه در گذشته با وجود احترام این سفر، مهمترین ویژگی آن دوری و دشواری راه بود.<ref>فرهنگ امثال سخن، ج1، ص273، 328.</ref> این دشواری در ادبیات فارسی بازتاب گسترده یافته و سفر حج را به نمادی برای تحمل سختی در راه رسیدن به معشوق تبدیل کرده است.<ref>فرهنگ امثال سخن، ج1، ص273، 328.</ref> | ||
[[پرونده:مراسم استقبال از حاجیان در شمال ایران.jpg|بندانگشتی|راست|مراسم استقبال از حاجیان در شمال ایران]] | |||
== هزینههای سفر == | == هزینههای سفر == | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۹: | ||
مراسم استقبال با شادی و جشن همراه بود؛ چنانکه در گلستان سعدی آمده، والیان به پاس ورود حاجیان، زندانیان را آزاد میکردند.<ref>گلستان سعدی، ص42.</ref> مردم شهرهای سرراه نیز به [[کاروان حج]]، شادی میکردند و خوشآمد میگفتند.<ref>سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، ص180.</ref> امروزه بستگان تا فرودگاه به بدرقه یا استقبال میروند<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص129.</ref> و با پارچهنوشته و قربانی، ورود حاجی را تبریک میگویند. حاجی نیز پس از بازگشت، مهمانی [[ولیمه]] میدهد و برای آشنایان سوغاتیهایی مانند [[آب زمزم]] و هدایای مذهبی از [[مکه]] و [[مدینه]] میآورد.<ref>ای قوم به حج رفته، ص11، 18-21؛ آداب سفر حج، ص227؛ زمزم، ص108؛ سفرهای زیارتی در فرهنگ مردم، ص176.</ref> | مراسم استقبال با شادی و جشن همراه بود؛ چنانکه در گلستان سعدی آمده، والیان به پاس ورود حاجیان، زندانیان را آزاد میکردند.<ref>گلستان سعدی، ص42.</ref> مردم شهرهای سرراه نیز به [[کاروان حج]]، شادی میکردند و خوشآمد میگفتند.<ref>سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، ص180.</ref> امروزه بستگان تا فرودگاه به بدرقه یا استقبال میروند<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص129.</ref> و با پارچهنوشته و قربانی، ورود حاجی را تبریک میگویند. حاجی نیز پس از بازگشت، مهمانی [[ولیمه]] میدهد و برای آشنایان سوغاتیهایی مانند [[آب زمزم]] و هدایای مذهبی از [[مکه]] و [[مدینه]] میآورد.<ref>ای قوم به حج رفته، ص11، 18-21؛ آداب سفر حج، ص227؛ زمزم، ص108؛ سفرهای زیارتی در فرهنگ مردم، ص176.</ref> | ||
[[پرونده:برگزاری دعای کمیل شبهای جمعه در بقیع.jpg|بندانگشتی|چپ|برگزاری دعای کمیل شبهای جمعه در بقیع]] | |||
== ویژگیهای ایرانیان در اعمال حج == | == ویژگیهای ایرانیان در اعمال حج == | ||
کهنترین گزارش درباره ایرانیان در حج، متعلق به [[ابن جبیر]] است که از شور و ازدحام فراوان آنان در [[مکه]] خبر داده و به روشنکردن شبهای مکه و مدینه خصوصا [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] با شمعهای بزرگ توسط ایرانیان اشاره کرده است.<ref>رحلة ابن جبیر، ص107-108، 128-129، 139، 141.</ref> پنج قرن بعد، نویسندهای روسی در ۱۸۹۸م، حاجیان ایرانی را از نظر ابراز احساسات فراوان، گریه و بوسیدن در و دیوار مسجدالحرام ممتاز دانسته است.<ref>الرحلة السریه، ص124، 297.</ref> | کهنترین گزارش درباره ایرانیان در حج، متعلق به [[ابن جبیر]] است که از شور و ازدحام فراوان آنان در [[مکه]] خبر داده و به روشنکردن شبهای مکه و مدینه خصوصا [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] با شمعهای بزرگ توسط ایرانیان اشاره کرده است.<ref>رحلة ابن جبیر، ص107-108، 128-129، 139، 141.</ref> پنج قرن بعد، نویسندهای روسی در ۱۸۹۸م، حاجیان ایرانی را از نظر ابراز احساسات فراوان، گریه و بوسیدن در و دیوار مسجدالحرام ممتاز دانسته است.<ref>الرحلة السریه، ص124، 297.</ref> | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۷: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
{{منابع}} | |||
{{دانشنامه | |||
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/8027 | |||
| عنوان = ایران | |||
| نویسنده = کامران محمدحسینی | |||
}} | |||
* '''آداب سفر حج''': سید علی قاضی عسکر؛ | |||
* '''ای قوم به حج رفته''': جواد مجابی، تهران، نشر موج، ۱۳۵۲ش؛ | |||
* '''با کاروان ابراهیم در حج۷۱''': رسول جعفریان و محمد علی خسروی؛ | |||
* '''با کاروان عشق''': مهدوی راد و جعفریان، گزارشی از فعالیتهای بعثه مقام معظم رهبری و سازمان حج و زیارت؛ | |||
* '''با من به خانه خدا بیایید''': محمد رضا خلیلی عراقی، تهران، شرکت طبع کتاب، ۱۳۴۰ش؛ | |||
* '''پنجاه سفرنامه حج قاجاری''': به کوشش رسول جعفریان، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش؛ | |||
* '''تاریخ بیهقی''': محمد بن حسین بیهقی (م. ۴۷۰ق)، به کوشش خلیل خطیب، تهران، مهتاب، ۱۳۷۴ش؛ | |||
* '''تاریخ حجگزاری ایرانیان''': اسرا دوغان، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش؛ | |||
* '''تذکرة الطریق فی مصائب حجاج بیت الله العتیق''': محمد عبدالحسین کربلایی (م. قرن۱۳ق)، به کوشش جعفریان و اسرا دوغان، قم، مورخ، ۱۳۸۶ش؛ | |||
* '''حج ۲۵''': رضا مختاری، گزارشی از حجگزاری ۱۴۲۵ق. ۱۳۸۳ش؛ | |||
* '''خاطرات سفر مکه''': احمد هدایتی و محمدعلی هدایتی، تهران، ۱۳۴۳ش؛ | |||
* '''رحلة ابن جبیر''': محمد بن احمد (م. ۶۱۴ق)، بیروت، دار مکتبة الهلال، ۱۹۸۶م؛ | |||
* '''الرحلة السریة للعقید الروسی''': عبدالعزیز دولتشین، الدار العربیة للموسوعات، ۱۴۲۸ق؛ | |||
* '''زبور آل داود''':هاشم میرزا سلطان (م. ۱۲۳۶ق)، به کوشش نوایی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۷۹ش؛ | |||
* '''زمزم تاریخچه، تحولات، آثار''': محمد تقی رهبر، تهران، مشعر، ۱۳۸۲ش؛ | |||
* '''سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی به مکه، مدینه و عتبات عالیات''': به کوشش شاکری، مرکز اسناد شورای اسلامی، ۱۳۸۸ش؛ | |||
* '''سفرنامه مکه معظمه''': عبدالحسین افشار ارومی، به کوشش جعفریان، نشر علم، ۱۳۸۶ش؛ | |||
* '''سفرهای زیارتی در فرهنگ مردم''': سید علی رضاهاشمی، تهران، مشعر، ۱۳۸۸ش؛ | |||
* '''سفرنامه فرهاد میرزا''': فرهاد میرزا، به کوشش طباطبایی، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۳۶۶ش؛ | |||
* '''سفرنامه کازاما نخستین وزیر مختار ژاپن در ایران''': آکی یوکازا، ترجمه:هاشم رجبزاده، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۰ش؛ | |||
* '''سفرنامه میرزا داود میروظایف''': داود میروظایف، به کوشش قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۸ش؛ | |||
* '''فرهنگ امثال سخن''': حسن انوری ودیگران، تهران، سخن، ۱۳۸۴ش؛ | |||
* '''قابوسنامه''': کیکاووس قابوس بن وشمگیر زیاری، تهران، طهوری؛ | |||
* '''گلستان سعدی نسخه علمی و انتقادی''': به کوشش برات زنجانی، تهران، سپهر، ۱۳۷۳ش؛ | |||
* '''میراث شهاب''': قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی؛ | |||
{{پایان}} | |||