صفویان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
'''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعهمذهب]]، که بین سالهای ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت میکردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود. | '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعهمذهب]]، که بین سالهای ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت میکردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود. | ||
اختلافهای سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی میگذشت. در برخی سالها، بهویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دورههای صلح، حج با آزادی بیشتری انجام میشد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، بهویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند. | |||
شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در عراق انجام دادند. | شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در عراق انجام دادند. | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
صفویه سلسلهای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.<ref>تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.</ref> بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]<ref>صفویه از ظهور، ص۷۰.</ref> و آخرین پادشاه آن، شاه شلطان حسین بود.<ref>صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.</ref> این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.<ref>صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.</ref> | صفویه سلسلهای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.<ref>تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.</ref> بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]<ref>صفویه از ظهور، ص۷۰.</ref> و آخرین پادشاه آن، شاه شلطان حسین بود.<ref>صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.</ref> این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.<ref>صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.</ref> | ||
سلسله صفوی به عنوان یکی از مهمترین حکومتهای تاریخ ایران شمرده میشود.<ref>«آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.</ref> در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.<ref>صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.</ref> | سلسله صفوی به عنوان یکی از مهمترین حکومتهای تاریخ ایران شمرده میشود.<ref>«آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.</ref> در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.<ref>صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.</ref> دوران حکومت صوفیان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.<ref>صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.</ref> | ||
== تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان == | == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان == | ||
در دوران صفویه، اختلافهای سیاسی ایران و | در دوران صفویه، اختلافهای سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمینهای تحت سلطه عثمانی میگذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیتهایی همراه میشد.<ref>اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.</ref> در برخی سالها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.<ref>منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.</ref> همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.</ref>با این حال، در دورههای صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام میشد و گزارشهایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.<ref>منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.</ref> | ||
== رابطه صفویان با حاکمان مکه == | == رابطه صفویان با حاکمان مکه == | ||
درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارشهای گوناگون در دست است. خبر | اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.</ref> درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارشهای گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.<ref>نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.</ref> اما گزارشهایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت میشود. نامهای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانهای از این روابط است.<ref>مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.</ref> نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخنگاران سنی را برانگیخته است.<ref>منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.</ref> | ||
=== صفویان و خاندان شرفای مدینه === | === صفویان و خاندان شرفای مدینه === | ||
دولت صفوی با خانوادههای شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندانها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط مییافتند و هدایای بسیار دریافت میکردند و موقت یا دائم در ایران سکونت مییافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکانها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.<ref>مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.</ref> | دولت صفوی با خانوادههای شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندانها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط مییافتند و هدایای بسیار دریافت میکردند و موقت یا دائم در ایران سکونت مییافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکانها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.<ref>مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.</ref> | ||
== سفرهای زیارتی شاهان صفوی == | == سفرهای زیارتی شاهان صفوی == | ||
بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان میدهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.</ref> [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله | بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان میدهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.</ref> [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. <ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.</ref><ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.</ref> | ||
== اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات == | == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات == | ||
در عصر صوفیان، اقدامات عمرانی عمدهای در عتبات صورت گرفت<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.</ref> به گونهای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است<ref>''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.</ref> | |||
اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود میشد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. <ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.</ref> | |||
[[شاه اسماعیل اول]] | [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرمها را با فرشهای ابریشمی ایرانی، پردههای زرین و قندیلهای طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.<ref>''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.</ref>مهمترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.<ref>''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.</ref> | ||
در | در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] بهطور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.<ref>''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.</ref> در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایهگذاری شد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||