اسرار احرام
اَسرار اِحرام مجموعهای از معانی، اهداف و نتایج عمل احرام در حج و عُمره است. معنای احرام را حرام کردن گناهان بر خود و پرهیز از لذتهای دنیایی با هدف نزدیکتر شدن به خداوند و خالص شدن فقط برای خود خدا دانستهاند. از دیگر اهداف احرام را پاسداشت حریم کعبه و ایجاد آمادگی، تواضع و امید برای انجام اعمال حج شمردهاند.
 احرام و میقاتها | |
| دسته | مناسک حج |
|---|---|
| مربوط به آیین | عمره و حج |
| مکان | حرم مکی |
| حکم | برای عمرهگزار و حجگزار واجب است |
| پیامد فقهی | حرام شدن برخی از اعمال |
| آداب وابسته | غسل؛ نیت؛تلبیه؛پوشیدن لباس احرام؛ |
| احکام فقهی وابسته | محرمات احرام؛ مستحباب احرام؛ واجبات احرام |
| جستارهای وابسته | میقات؛محرمات احرام |
از جمله نتایج احرام میتوان به پذیرفته شدن در محضر قرب الهی، پرهیز از مشاهده غیر خدا در همه مراحل زندگی و جدا شدن از مادیات اشاره کرد.
احرام
احرام به معنای این است که حجگزار کارهایی که با اعمال حج و عُمره ناسازگار است، بر خود حرام میشمرَد.[۱] نخستین عمل از اعمال عمره و حج، احرام است. انسان باید در یکی از میقاتها، مانند مسجد شجره و جحفه لباس احرام پوشیده، نیت کرده و لبیک بگوید.[۲] او با این اعمال، مُحرم میشود.[۳]
اسرار احرام
در متون روایی و نیز آثار پژوهشگران عرفان حج، معانی و اسرار و رمزهایی برای احرام ذکر شده است:
دوری از گناه
معنای احرام دوری از همه گناهان است. حجگزار باید هنگام احرام از لذتهای حرام فاصله بگیرد و حتی از لذتهای حلال به اندازه ضرورت استفاده کند.[۴] از این رو احرام را بازگشت به پیمانی قدیمی با خدا دانستهاند؛ به این معنا که زائر در ادامه زندگی نیز حرمت نگه دارد و گناه نکند.[۵]
فقط برای خدا
گفته شده که شخص حجگزار خود را فقط وقف خدا کرده و دستور به احرام تذکر به این نکته است که آدمی فقط برای خداست. انسان مُحرِم از انجام برخی اعمال حلال نیز منع شده؛ به این معنا که آن اعمال به خودی خود حلال هستند ولی در موقعیت خاصِ احرام، این انسان است که بر آن اعمال و اشیاء حرام شده. این نگاه به احرام اشاره به این دارد که انسان برای خدا خلق شده و اشیاء برای انسان خلق شدهاند.[۶]
تواضع و صبر
به نقل از امام رضا(ع) علت وجوب احرام این است که حجاج قبل از داخل شدن به حرم امن خداوند، برای خشوع و تواضع آماده شده و غرور خود را در برابر عظمت خداوند زمین بگذارند. آن حضرت همچنین علت دیگر وجوب احرام را تقویت صبر در برابر ناملایمات و امید برای رسیدن به ثواب اعمال دانستهاند.[۷]
احترام به کعبه
در روایتی از امام صادق(ع) علت واجب شدن احرام برای ورود به محدوده حرم، پاسداشت احترام کعبه و مسجدالحرام معرفی شده است.[۸]
حضور در محضر خدا و مجذوب شدن
برخی پژوهشگران نتیجه احرام را حضور در محضر خداوند و راه یافتن به پیشگاه الهی، معرفی کرده[۹] و احرام را کوششی برای شروع راه به سمت خداوند میدانند که منجر به پذیرش خداوند و مجذوب شدن حاجی در راه سلوک الی الله میشود.[۱۰]
پرهیز از مشاهده غیر خدا
نتیجه احرام آن است که حاجی مشاهده محسوسات و مادیات را بر خود حرام کند و در مرحله بعدی دیدن هرچه غیر خداست را از خود دور کند. در نتیجه انسان حریم دل را در اختیار غیر خدا قرار نمیدهد و به دیگران اجازه نمیدهد که مانع یاد خدا بشوند.[۱۱]
جدا شدن از مادیات و سرگرمی دنیا
همچنین گفته شده که هنگامی که حاجی احرام میبندد. قلب خود را از اندیشههای معنوی که مقدار کمی از آن در وجودش بوده، پر میکند و از زندگی دنیایی فاصله میگیرد. در آنجا خود را فقط به عنوان یکی از لشگريان خداوند متعال میبیند كه آنان را خوانده و به اجابت موفق گشتهاند.[۱۲]
اسرار محرمات احرام
آیه ۱۹۷ سوره بقره، ترک مُحَرَّمات احرام را تقوا برشمرده است. در حدیثی، سبب تشریع احرام، ورود حاجیان به حَرَم مکی بیان شده است.[۱۳] برخی گفتهاند که ترک محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است و به شخص محرم میآموزد که چگونه به آثار و نتایج اعمالی که به دیگران آزار میرساند پیببرد.[۱۴]
لباس احرام
برخی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع)، رداء (در لباس احرام مردان) را نماد حیا و و ازار را نماد عجز و ناتوانی در برابر خدا دانستهاند.[۱۵]
آداب
بهتر است به هنگام احرام نیت شود که «همه محرمات خدا را بر خود حرام میکنم».[۱۶] کارهای مستحب پیش از احرام عبارت است از: بلند نگه داشتن موی سر[۱۷]، نظافت کردن بدن[۱۸]، غسل[۱۹] و احرام پس از نماز.[۲۰] از هنگام احرام تا پایان آن نیز برخی کارها مستحب است از جمله: بر زبان آوردن نیت احرام[۲۱]، دعا کردن[۲۲]، صلوات بر پیامبر(ص).[۲۳]
مقالههای مرتبط
پانویس
- ↑ معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۳۳.
- ↑ تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.
- ↑ المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.
- ↑ أنوار الحقيقة وأطوار الطريقة وأسرار الشريعة، ص831.
- ↑ عرفان اسلامی، ج7، ص112؛ درسنامه اسرار حج، ص79.
- ↑ اسرار عرفانی عمره، ص64.
- ↑ علل الشرايع(فارسی)، ج1، ص869؛ گزیده نوش بندگی، ص 78
- ↑ علل الشرايع(فارسی)، ج2، ص341.
- ↑ اسرار عرفانی عمره، ص70.
- ↑ درسنامه اسرار حج، ص83.
- ↑ اسرار عرفانی حج، ص301.
- ↑ عرفانی اسلامی، ج7، ص87.
- ↑ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.
- ↑ نمادها و رمزوارههای حج، ص358
- ↑ نمادها و رمزوارههای حج، ص 349
- ↑ مستدرک الوسائل، ج10، ص167.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۴۴۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۰۱.
- ↑ المغنی، ج۳، ص۲۲۶؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۲؛ المجموع، ج۷، ص۲۲۰.
- ↑ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۳؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج۳، ص۲۱۸۸-۲۱۸۹.
- ↑ مدارک الاحکام، ج۷، ص۲۵۴؛ کشف اللثام، ج۵، ص۲۵۲.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۳۳۲؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۲۰.
- ↑ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۲۷؛ منتهی المطلب، ج۲، ص۶۷۴.
- ↑ المغنی، ج۳، ص۲۶۰؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲.
منابع
- أنوار الحقيقة وأطوار الطريقة وأسرار الشريعة: السيد حيدر الآملي (ت قرن 8ق)، تحقیق سيد محسن موسوى تبريزى، قم، نور علی نور، 1382ش.
- اسرار عرفانی حج محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1386ش.
- اسرار عرفانی عمره محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1388ش.
- درسنامه اسرار حج محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1390ش.
- عرفان اسلامی (شرح مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقة المنسوب لامام الصادق ع (فارسی) شیخ حسین انصاریان، قم، دارالعرفان، 1386ش..
- علل الشرایع: الصدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق بحر العلوم، نجف، المکتبة الحیدریه، ۱۳۸۵ق.
- علل الشرایع(فارسی): شیخ صدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق محمد جواد تهرانی، تهران، انتشارات مومنین، 1386ش.
- عیون اخبار الرضا(ع): الصدوق (ت ۳۸۱ق)، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۴ق.
- من لا یحضره الفقیه: الصدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسه آل البیت، 1408ق.
- المدونة الکبری: مالک بن انس (درگذشت ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده.
- المقنعه: المفید (درگذشت ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- المحاسن: ابن خالد البرقی (درگذشت ۲۷۴ق)، به کوشش حسینی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۲۶ش.
- نمادها و رمزوارههای حج، مجتبی شریفی، تهران، رویش نو، ۱۳۸۸ش.
- گزیده نوش بندگی، احمد سعادت فر، تهران، مشعر، 1404
- اسرار حج (فارسی) حسين مظاهری، اصفهان، الزهرا، 1387ش.
- اسلام، آيين رستگارى حسين مظاهری، اصفهان، الزهرا، 1387ش.
- اسرار و معارف حج عبدالله جوادی آملی، قم، تبیان، 1387ش.
- بحار الأنوار، العلامة المجلسی، تهران، ولی عصر، 1397ق.
- برسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، حسینی، داوود، تهران-ایران، مشعر، 1400.
- تحفة الأولياء، شیخ کلینی، ترجمه اردکانی، قم، دارالحدیث، 1388ش.
- خصال، شیخ صدوق، بیجا، نسیم کوثر، 1382ش.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- ره توشه حج، جمعی از نویسندگان، تهران، معاونت آموزش و تحقیقات بعثه مقام معظم رهبری، بیتا.
- عرفان حج، جوادی آملی، تهران، مشعر، 1383ش.
- الكافی(گزيده فارسى)، شیخ کلینی، تهران، انتشارات علمی فرهنگی، 1363ش.
- مناسک حج با حواشی مراجع، سید روحالله خمینی، تهران، نشر مشعر، 1385ش.