فضایل شهر مکه
فضائل مکه مجموعهای از ویژگیها و فضیلتهای دینی و معنوی شهر مکه است که در قرآن و روایات به آنها اشاره شده است. مکه در غرب عربستان و در منطقه حجاز قرار دارد و به سبب وجود کعبه و مسجدالحرام از مهمترین شهرهای اسلامی به شمار میرود. در قرآن و روایات، مکه با نامها و اوصافی همچون «بکه»، «امالقری»، «بلد الامین» و «بلد الحرام» یاد شده است.
 نمایی از شهر مکه و مسجد الحرام | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | عربستان |
| استان | استان مکه |
| زبان | عربی |
| ادیان | اسلام |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات تاریخی | |
| پیشینه اسلام | صدر اسلام |
| وقایع مهم | فتح مکه بهدست مسلمانان، تخریب کعبه بهدست سپاه یزید، تخریب کعبه بهدست حجاج |
| مکانهای تاریخی | شعب ابیطالب، مولد النبی |
| اماکن | |
| قبرستانها | قبرستان ابوطالب |
| مساجد | مسجدالحرام، مسجد الجن، مسجد الاجابه |
از مهمترین فضائل مکه میتوان به حرمت و امنیت ویژه آن، محبوبیت این سرزمین نزد خداوند، قرار گرفتن کعبه و مسجدالحرام در آن، اختصاص آن به عبادت و مناسک حج، و پاداش فراوان عبادت و اقامت در آن اشاره کرد. همچنین در منابع دینی، مکه محل اجتماع مسلمانان و مقصد خداجویان معرفی شده و برای حفظ حرمت آن، احکام و آداب ویژهای بیان شده است.
موقعیت و جایگاه مکه
شهر مکه در غرب کشور عربستان واقع است.[۱] این شهر در منطقه حجاز، در فاصله هشتاد کیلومتری شرق دریای سرخ قرار دارد.[۲] مکه مرکزی تجاری محسوب میشد و به دلیل وجود کعبه و مسجدالحرام در این شهر، مرکز مهم عبادی نیز شمرده میشد، به همین دلیل به آن اُمُّ القُریٰ میگفتند. این شهر در قرآن بَکَّة نیز نامیده شده[۳] و بلد الامین و بلد الحرام، دیگر نامهای این شهر است.
شهر مکه در قرآن در کنار کوه طور قرار گرفته[۴] و بر اساس آیه ۱۲۶ سوره بقره، دعای حضرت ابراهیم درباره این شهر مستجاب شد و حرم امن خدا قرار گرفت.
در منابع روایی شیعه، مکه محبوبترین زمین نزد خدا دانسته شده[۵] و برای ماندن در این شهر، ثوابهای پرشمار شمرده شده است.[۶] مناسک حج در این شهر و اطراف آن انجام میشود.
جایگاه و فضائل مکه
حرم امن الهی
یکی از مهمترین فضائل مکه، قرار گرفتن آن در محدوده حرم و برخورداری از حرمت و امنیت ویژه است. بر اساس آیه ۱۲۶ سوره بقره، حضرت ابراهیم(ع) از خداوند خواست مکه را سرزمینی امن قرار دهد. در آیات و روایات نیز برای حرم مکی احکام و حرمت ویژهای بیان شده است.
محبوبترین سرزمین نزد خداوند
در منابع روایی شیعه، مکه محبوبترین سرزمین نزد خداوند معرفی شده است.[۵] همچنین برای عبادت و حضور در این شهر فضیلتهای فراوانی نقل شده و مکه از مکانهای ممتاز برای تقرب به خداوند دانسته شده است.
محل عبادت و انجام مناسک حج
وجود کعبه و مسجدالحرام در مکه، جایگاه عبادی ویژهای به این شهر بخشیده است. مناسک حج نیز در مکه و پیرامون آن انجام میشود و مسلمانان از نقاط مختلف جهان برای انجام این فریضه به این شهر میآیند.
در منابع دینی، عبادت در مکه دارای فضیلت فراوان دانسته شده است. امام باقر(ع) سجده در مکه را دارای پاداشی بسیار بزرگ دانسته است.[۱۲]
فضیلت عبادت و اقامت در مکه
در روایات، برای حضور، عبادت و تحمل سختیهای مکه پاداشهای فراوانی نقل شده است. از پیامبر(ص) نقل شده که برای برخی حالات و سختیهای حضور در مکه، پاداشهای ویژهای بیان کرده است.[۲۱] همچنین در منابع روایی شیعه، برای ماندن در مکه و عبادت در این شهر ثوابهای متعددی ذکر شده است.[۶]
حرمت ویژه و شدت گناه در مکه
از دیگر فضائل مکه، حرمت ویژه آن است. قرآن درباره کسی که در مکه قصد ظلم و گناه داشته باشد، از عذاب الهی سخن گفته است. بر این اساس، حرمتشکنی و گناه در این سرزمین اهمیت ویژهای دارد.[۱۳] ازاینرو در منابع دینی، رعایت حرمت مکه و پرهیز از گناه در آن مورد تأکید قرار گرفته است.[۱۴]
محل اجتماع مسلمانان
مکه محل اجتماع مسلمانان از نقاط مختلف جهان است. مسلمانان در موسم حج در این شهر گرد میآیند و در کنار کعبه و مسجدالحرام به انجام مناسک میپردازند. از نامهای مکه «بکه» نیز یاد شده است و در برخی روایات، این نام به ازدحام و اجتماع مردم در آن مرتبط دانسته شده است.[۱۷] این ویژگی، مکه را به یکی از مهمترین کانونهای اجتماع مسلمانان تبدیل کرده است.
مبدأ گسترش خیر و برکت
از دیگر فضائل مکه، جایگاه آن به عنوان «امالقری» است. در روایتی از امام علی(ع)، این نام به جایگاه مکه و گسترش زمین از آن مرتبط دانسته شده است.[۱۵] در برخی روایات و تفاسیر نیز مکه منشأ خیر و برکت معرفی شده است.[۱۶]
حرمت کعبه و حمایت الهی از آن
مکه به سبب قرار گرفتن کعبه در آن، از جایگاه ویژهای برخوردار است. در قرآن، ماجرای سپاه ابرهه و نابودی آنان در ارتباط با قصد تعرض به خانه خدا بیان شده است.[۱۸] در روایات نیز برای مکه و کعبه حرمت ویژهای بیان شده و از تجاوز به این حرمت نهی شده است.
سرزمین پاکی و طهارت
کعبه و مکه با مفهوم طهارت و پاکی ارتباط ویژهای دارند. خداوند به حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) فرمان داد خانه خدا را برای طوافکنندگان و عبادتکنندگان پاکیزه نگه دارند.[۲۲] همچنین در روایات، بر رعایت طهارت و آداب ویژه هنگام ورود به مکه تأکید شده است.[۲۳]
شهری برای عموم مسلمانان
در برخی روایات، مکه محل عمومی و متعلق به همه مسلمانان معرفی شده است. ازاینرو در منابع روایی، درباره تملک خانهها و دریافت اجاره در مکه محدودیتهایی بیان شده است.[۲۵] امام علی(ع) نیز در دستور به کارگزار خود در مکه، بر رعایت این ویژگی و بهرهمندی عمومی مسلمانان از منافع این شهر تأکید کرده است.[۲۶]
آداب ورود به مکه
قرار گرفتن کعبه در این شهر و وجود محدوده حرم امن الهی، امتیازات ویژه ای را به این شهر بخشیده است[۷]؛ از این رو ورود به این شهر و حضور و اقامت در آن همراه با آداب و دستوراتی است که حکایت از اسرار نهفته در آن دارد.[۸]
اسرار مکه
ارزشها و فضایل
مقصد خداجویان
مکه را به معنای مقصد؛ یعنی آن سرزمینی که جانهای شیفته لقای الهی با ورود به آن سرزمین به آرامش و سکینه میرسد، دانستهاند.[۹]
سرزمین عبادت و عبودیت
مکه برای تضرع، ناله، توبه و عبادت آفریده شده[۱۰]؛ به گونهای که حتی استراحت در آن نیز عبادت محسوب میشود.[۱۱] امام باقر(ع) فرمود: سجدهکننده در مکه مانند کسی است که در راه خدا به خون غلتیده باشد.[۱۲]
دارای حرمت ویژه
با توجه به آیه شریفه «هرکس در آن قصد گناه و ستم کند، عذاب دردناکی به او میچشانیم»[۱۳]، برخی معتقدند شکستن حرمت الهی مکه در موقعیتی که همه را در حریم امن خود مهمان نموده، باعث میشود گناه در این سرزمین عقوبتی مضاعف داشته باشد.[۱۴]
علل نامگزاری
مبدأ گسترش خیر
به نقل از امام علی(ع)، مکه «امالقری» (مادر شهرها) است زیرا زمین از زیر آن گسترش یافته.[۱۵] به همین خاطر همه خیر و برکتها از این نقطه به سراسر کره زمین منتشر شده است.[۱۶]
عرصه اجتماع یکتاپرستان
یکی از نامهای مکه «بکه» (محل ازدحام) است. در روایتی علت این نام را ازدحام جمعیت و کنار زدن یکدیگر با دست برای رسیدن به مقصد، بیان کردهاند.[۱۷] که نشانه اجتماع عظیم موحّدان حول محور توحید دانسته شده.[۱۶]
مرکز تحقیر ستمگران
تاریخ مکه را دارای تاریخچهای از تحقیر ستمگران دانستهاند؛ چراکه هر ستمگری قصد تخریب یا اهانت به کعبه داشته، گرفتار عذاب الهی شده است (مانند سپاه ابرهه).[۱۸] امام صادق(ع) یکی از نامهای مکه را «البَساسة» دانسته که به معنای نابودی ستمگران است.[۱۹]
شرایط خاص
محل عبور، نه اقامت
به اعتقاد برخی مکه شهر زندگی دنیوی نیست، بلکه مکان رشد و گذر است.[۹] امام صادق(ع) اقامت طولانی در مکه را موجب قساوت قلب دانسته و سفارش کرده که حتی در صورت نیاز به ماندن، گاه شهر را ترک کرده و با احرام دوباره وارد شوند.[۲۰]
شهر سازندگی روح و جان
پیامبر(ص) ثواب شخصی که یک روز در مکه بیمار شود را معادل ثواب شصت سال عبادت دانسته و به بیان ایشان هرکس ساعتی گرمای مکه را تحمل کند، آتش به اندازه صد سال راه از او دور میشود.[۲۱] بر این اساس برخی گفتهاند سختیهای مکه (از جمله گرمای آن) ناخالصیهای روح را میزداید.[۱۴]
شهر پاکان و اهل طهارت
خداوند به ابراهیم و اسماعیل(ع) دستور تطهیر خانه کعبه را داد.[۲۲] به بیان امام صادق(ع)، سزاوار است انسان جز با طهارت وارد مکه نشود.[۲۳] هم باید طهارت ظاهری را کسب کرد اعم از طهارت بدن و غسل و وضو و هم آنکه (بنابر روایتی دیگر) روح خود را از کبر و غرور طاهر ساخت و آن را به زیور تواضع و خشوع آراست.[۲۴]
شهری برای همه مسلمانان
برخی روایات، مکه را «مناخ» (محیط آزاد) معرفی کرده و فروش خانهها و دریافت اجاره از ساکنان را جایز ندانستهاند.[۲۵] امام علی(ع) به کارگزار خود در مکه تأکید کرد از ساکنان اجاره نگیرد، زیرا مکه از اموال عمومی مسلمانان است و باید منافع آن به عموم برسد.[۲۶]
مقالههای مرتبط
پانویس
- ↑ «تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)»، ص۲۵۷.
- ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۳۲-۳۳.
- ↑ آل عمران: ۹۶.
- ↑ التین:۱-۳.
- ↑ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ من لایحضره الفقیه، ج۲ ص۲۲۸.
- ↑ الاحتجاج، ج۲، ص۴۳-۴۴؛ الخرائج، ج۱، ص۲۴؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۲۱-۳۲۲، ۳۴۴-۳۴۹ ؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۱، ص۲۷۲، ۲۷۴.
- ↑ تفسیر سمرقندی، ج۱، ص۳۲۴؛ المبسوط، سرخسی، ج۴، ص۱۰۵؛ جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۴۵؛ الکشاف، ج۳، ص۱۶۳؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۴۱.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 155.
- ↑ بحار الانوار، ج ۱۶، ح ۸ .
- ↑ تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۸، ح ۱۶۴.
- ↑ بحار الانوار، ج ۱۶، ح ۳۴ .
- ↑ حج ، 25 .
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 158.
- ↑ بحار الانوار ، ج16 ، ح17 .
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 156.
- ↑ قرب الاسناد ، ص104.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 156.
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۱۹ ابواب مقدمات الطواف، ح ۵۱ .
- ↑ بحار الانوار، ج ۹۹، ج ۲۶ ؛ وسائل الشيعه، ج ۹ ابواب مقدمات طواف باب ۱۶، ج۵ .
- ↑ بحار الانوار ، ج 16 ، ح 47 .
- ↑ بقره ، 125
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۵ ابواب مقدمات طواف ، ح ۳ .
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۵ ابواب مقدمات طواف ، ح 1 .
- ↑ بیهقی ، ج6 ، ص35 ؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۶۷.
- ↑ نهج البلاغه ، نامه 67 .
منابع
- الاحتجاج: ابومنصور الطبرسی (م.۵۲۰ق.)، به کوشش سید محمد باقر، دار النعمان، ۱۳۸۶ق
- آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۲ش.
- بحار الانوار: المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- بحرالعلوم: السمرقندی (م.۳۷۵ق.)، به کوشش محمود مطرجی، بیروت، دار الفکر.
- تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)، حسین عمادزاده، در مجله جلوه، شماره ۱۷، دی ۱۳۲۵ش.
- تهذیب الاحکام: الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش موسوی و آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش
- جامع احادیث الشیعه: اسماعیل معزی ملایری، قم، المطبعة العلمیه، ۱۳۹۹ق
- جواهر الکلام: النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت، دار احیاء التراث العربی
- الخرائج والجرائح: الراوندی (م.۵۷۳ق.)، قم، مؤسسة الامام المهدی.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- قرب الاسناد: الحمیری (درگذشت قرن3ق.)، قم، آل البیت:، 1413ق.
- الکشاف: الزمخشری (م.۵۳۸ق.)، مصطفی البابی، ۱۳۸۵ق
- المبسوط: السرخسی (م.۴۸۳ق.)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۶ق.
- من لا يحضره الفقيه، ابن بابويه الصدوق، تحقيق السيد حسن خرسان، بيروت، دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
- وسائل الشیعه: الحر العاملی (م.۱۱۰۴ق.)، به کوشش ربانی شیرازی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.