اسرار مسجدالحرام

اسرار مسجدالحرام مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، اقتضائات و کارکردهای مسجدالحرام است که حج‌گزار با توجه به آنها، تمرکز و استفاده بیشتری هنگام ورود به این مسجد خواهد داشت.

مسجد الحرام

اطلاعات اوليه
کاربری	قبله مسلمانان، عبادت و انجام برخی اعمال حج و عمره
معماری
بازسازی	دوره عباسیان، دوره آل سعود

مسجدالحرام

نوشتار اصلی: مسجدالحرام

مسجدالحرام، شریف‌ترین مسجد بین مسلمانان است که در عربستان و شهر مکه واقع است و کعبه، قبله مسلمانان در آن قرار دارد. عمل طواف یکی از اعمال حج و عمره در این مسجد و دور کعبه انجام می‌شود. مسجد الحرام در طول تاریخ تغییرات زیادی کرده که بیشترین آن در دوره عباسیان و آل سعود بوده است. این مسجد، شامل حجر الاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم است.

اسرار مسجد الحرام

وادی پاکان و طاهران

با توجه به آیات صریح قرآن که مشرکان و کفار را از نزدیک شدن به مسجد الحرام و مشارکت در آبادسازی مسجدها منع کرده، برخی مسجدالحرام را وادی پاکان و طاهران دانسته که برای ورود به آن طهارت ظاهری و باطنی نیاز است؛ زیرا در محیطی که نور توحید تابش دارد و موحدان در آن اجتماع می‌کنند، نباید تاریکی و ظلمت شرک و کفر جایی داشته باشد.

بهانه ای برای وصال

پژوهشگران با تکیه بر محتوای دعاهای توصیه شده هنگام ورود به مسجد الحرام، ورود به این مسجد را بهانه‌ای برای رسیدن به رحمت خداوند دانسته و وجود کعبه در مسجدالحرام را موجب فزونی قداست این مسجد در مقایسه با دیگر مسجدها می‌دانند.

محل امن برای پناهندگان

بر اساس برخی آیات قرآن، حتى مشرکانی که نباید به مسجد الحرام راه یابند اگر روزی به این مسجد پناهنده شدند تا زمانی که قصد توطئه و یا جنگ و ستیز با مؤمنان را نداشته باشند باید به پناهندگی آنان احترام گذاشت. برپایه روایتی از امام رضا(ع)، برخی مسجد الحرام را مظهر «کلمه «توحید» دانسته و گفته‌اند همان‌گونه که پناهندگان در مسجد الحرام از تعدی و تجاوز دیگری باید در امان باشند این امید را نیز باید داشته باشند که خداوند آنان را از عذاب و قهر خودش در امان خواهد داشت. تا در مأمن رحمت و لطف او قرار گیرند.

محل مبارزه با شرک جهانی

برخی محققان با اشاره به پیشینه تاریخی مسجدالحرام، این مسجد را فراتر از محل عبادت، محلی برای مبارزه سیاسی و مرکز مشترک میان تمام انبیا در شعار توحید و مبارزه با شرک دانسته اند. با تکیه بر آیاتی که تصدی و تولیت مسجدالحرام را تنها مختص پرهیزکاران و افرادی که تنها از خدا می‌ترسند می‌داند، برخی بر این باورند که آنان که خود از سردمداران شرک بوده و یا دنیا و دین خود را با مشرکان پیوند زده‌اند نمی‌توانند مدیریت کانون توحید و مبارزه با شرک را به دست گیرند.

با توجه به جایگاه ویژه مسجد الحرام در مبارزه با شرک، سِر استحباب ورود از باب بنی شیبه نیز روشن می‌شود زیرا آنگاه که بت هبل به دست علی (ع) از کعبه پایین آورده و شکسته شد؛ به دستور پیامبر (ص) در آن مکان دفن گردید تا حاجیان به هنگام ورود به وادی توحید نخست شرک را در زیر پای خود لگد مال کنند و آنگاه وارد به وادی توحید شوند.

تصویری از آخرین توسعه‌های مسجد الحرام در دوره آل سعود.

مسجدالحرام قبل از توسعه ملک فهد.

نقاشی از مسجد الحرام قدیم، که در معماری مسجد النبی در مدینه به‌کار رفته است.

مقاله‌های مرتبط

• حرم مکی
• آداب الحرمین
• زیارت‌نامه‌های مکه
• دعاهای مکه
• اقامت در مکه
• جارالله

منابع

• الاحتجاج: ابومنصور الطبرسی (م.۵۲۰ق.)، به کوشش سید محمد باقر، دار النعمان، ۱۳۸۶ق
• آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۲ش.
• بحار الانوار: المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
• بحرالعلوم: السمرقندی (م.۳۷۵ق.)، به کوشش محمود مطرجی، بیروت، دار الفکر.
• ‏تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)، حسین عمادزاده، در مجله جلوه، شماره ۱۷، دی ۱۳۲۵ش.
• تهذیب الاحکام: الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش موسوی و آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش
• جامع احادیث الشیعه: اسماعیل معزی ملایری، قم، المطبعة العلمیه، ۱۳۹۹ق
• جواهر الکلام: النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت، دار احیاء التراث العربی
• الخرائج والجرائح: الراوندی (م.۵۷۳ق.)، قم، مؤسسة الامام المهدی.
• درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
• قرب الاسناد: الحمیری (درگذشت قرن3ق.)، قم، آل البیت:، 1413ق.
• الکشاف: الزمخشری (م.۵۳۸ق.)، مصطفی البابی، ۱۳۸۵ق
• المبسوط: السرخسی (م.۴۸۳ق.)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۶ق.
• من لا يحضره الفقيه، ابن بابويه الصدوق، تحقيق السيد حسن خرسان، بيروت، دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
• وسائل الشیعه: الحر العاملی (م.۱۱۰۴ق.)، به کوشش ربانی شیرازی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.