اسرار مسجدالحرام

مسجد الحرام

اطلاعات اوليه
کاربری	قبله مسلمانان، عبادت و انجام برخی اعمال حج و عمره
معماری
بازسازی	دوره عباسیان، دوره آل سعود

اسرار مسجدالحرام مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، اقتضائات و کارکردهای مسجدالحرام است که حج‌گزار با توجه به آنها، تمرکز و استفاده بیشتری هنگام ورود به این مسجد خواهد داشت. مسجدالحرام شریف‌ترین مسجد مسلمانان در شهر مکه است که کعبه در آن قرار دارد. طواف حج و عمره در این مسجد انجام میشود. این مسجد شامل حجرالاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم است.

بر اساس آیات قرآن، مشرکان و کافران نباید به مسجدالحرام نزدیک شوند؛ از این رو، ورود به آن نیازمند طهارت ظاهری و باطنی است تا محیط توحید از تاریکی شرک پاک بماند. امنیت این مسجد در پناه رحمت الهی تضمین شده؛ حتی مشرکان پناهنده به آن در امان‌اند. مسجدالحرام فراتر از محل عبادت، مرکز مبارزه با شرک جهانی است. تولیت آن تنها در اختیار پرهیزکاران است و کسانی که با مشرکان پیوند دارند، شایسته مدیریت این کانون توحید نیستند.

مسجدالحرام

تصویری از آخرین توسعه‌های مسجد الحرام در دوره آل سعود.

نوشتار اصلی: مسجدالحرام

مسجدالحرام، شریف‌ترین مسجد بین مسلمانان است که در عربستان و شهر مکه واقع است و کعبه، قبله مسلمانان در آن قرار دارد. عمل طواف یکی از اعمال حج و عمره در این مسجد و دور کعبه انجام می‌شود. مسجد الحرام در طول تاریخ تغییرات زیادی کرده که بیشترین آن در دوره عباسیان و آل سعود بوده است. این مسجد، شامل حجر الاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم است.

طهارت باطنی مسجد الحرام

با توجه به آیات صریح قرآن که مشرکان و کفار را از نزدیک شدن به مسجد الحرام و مشارکت در آبادسازی مسجدها منع کرده، برخی مسجدالحرام را وادی پاکان و طاهران دانسته که برای ورود به آن طهارت ظاهری و باطنی نیاز است؛ زیرا در محیطی که نور توحید تابش دارد و موحدان در آن اجتماع می‌کنند، نباید تاریکی و ظلمت شرک و کفر جایی داشته باشد.

امنیت تضمین شده در پناه رحمت الهی

پژوهشگران با تکیه بر محتوای دعاهای توصیه شده هنگام ورود به مسجد الحرام، ورود به این مسجد را بهانه‌ای برای رسیدن به رحمت خداوند دانسته و وجود کعبه در مسجدالحرام را موجب فزونی قداست این مسجد در مقایسه با دیگر مسجدها می‌دانند.

بر اساس برخی آیات قرآن، حتى مشرکانی که نباید به مسجد الحرام راه یابند اگر روزی به این مسجد پناهنده شدند تا زمانی که قصد توطئه و یا جنگ و ستیز با مؤمنان را نداشته باشند باید به پناهندگی آنان احترام گذاشت. برپایه روایتی از امام رضا(ع)، برخی مسجد الحرام را مظهر «کلمه «توحید» دانسته و گفته‌اند همان‌گونه که پناهندگان در مسجد الحرام از تعدی و تجاوز دیگری باید در امان باشند این امید را نیز باید داشته باشند که خداوند آنان را از عذاب و قهر خودش در امان خواهد داشت. تا در مأمن رحمت و لطف او قرار گیرند.

محل مبارزه با شرک جهانی

مسجدالحرام قبل از توسعه ملک فهد.

برخی محققان با اشاره به پیشینه تاریخی مسجدالحرام، این مسجد را فراتر از محل عبادت، محلی برای مبارزه سیاسی و مرکز مشترک میان تمام انبیا در شعار توحید و مبارزه با شرک دانسته اند. با تکیه بر آیاتی که تصدی و تولیت مسجدالحرام را تنها مختص پرهیزکاران و افرادی که تنها از خدا می‌ترسند می‌داند، برخی بر این باورند که آنان که خود از سردمداران شرک بوده و یا دنیا و دین خود را با مشرکان پیوند زده‌اند، نمی‌توانند مدیریت کانون توحید و مبارزه با شرک را به دست گیرند.

با توجه به جایگاه ویژه مسجد الحرام در مبارزه با شرک، سِر استحباب ورود از باب بنی شیبه نیز روشن می‌شود زیرا آنگاه که بت هبل به دست علی (ع) از کعبه پایین آورده و شکسته شد؛ به دستور پیامبر (ص) در آن مکان دفن گردید تا حاجیان به هنگام ورود به وادی توحید نخست شرک را در زیر پای خود لگد مال کنند.

نقاشی از مسجد الحرام قدیم، که در معماری مسجد النبی در مدینه به‌کار رفته است.

مقاله‌های مرتبط

• حرم مکی
• آداب الحرمین
• زیارت‌نامه‌های مکه
• دعاهای مکه
• اقامت در مکه
• جارالله

منابع

• تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق): احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
• الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش
• درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
• الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش