زائر

زائر به کسی می‌گویند که به زیارت خانه خدا، قبور پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)، بزرگان دین و امامزاده‌ها می‌رود. به زائران اماکن مقدس لقب‌هایی مثل حاجی، کربلایی یا مشهدی داده می‌شود. زائر قصد تکریم و تعظیم زیارت‌شونده را دارد و علاقه‌مند به اوست. هدف غایی زائر در زیارت ائمه(ع) و اولیاءالله، تقرب به خداوند است.

آدابی برای زائر توصیه شده است؛ مانند: غسل زیارت، پوشیدن لباس پاکیزه، پرهیز از سخنان بیهوده، خوشبوکردن خود، بجا آوردن نماز زیارت، تلاوت قرآن و پرهیز از بلندکردن صدا در حرم‌ها است.

زائران حرم حضرت معصومه(س) در اواخر دوره قاجار

تعریف

زائر در لغت به معنای دیدارکننده است؛ و زائر کسی است که خانهٔ خدا و مرقد پیامبران، امامان، مؤمنان، عارفان و مکان‌های مذهبی را زیارت می‌کند این کار را نشانه محبت و احترام زائر نسبت به مَزور می‌دانند. همچنین زائر خانه خدا (بیت‌الله)، مسلمانی است که بنا بر وجوب دینی، یا از روی استحباب، به زیارت می‌رود و حاجی نامیده می‌شود.

گفته شده هدف زائر در زیارت ائمه(ع) و مؤمنان، تقرب به خداوند است؛ زائر با شناخت امام، به شناخت خود و شناخت خدا می‌رسد و در مسیر رشد و کمال حرکت می‌کند. برای زائر در برخی زیارت‌ها مانند زیارت اربعین، آثاری برشمرده‌اند؛ از جمله تهذیب نفس، تمرین صبر و استقامت، تقویت دینداری و ایجاد روحیهٔ ظلم‌ستیزی.

زائرسرا

به مکان‌هایی که برای اقامت چند روزهٔ زائران در شهرهای زیارتی مانند مکه، کربلا و مشهد اختصاص دارد، زائرسرا گفته می‌شود. همچنین جمع زائر، زُوّار بوده و به معنای زیارت‌کنندگان است.

آداب

در کتاب مفاتیح‌الجنان، مجموعه‌ای از آداب برای زائر ذکر شده است که شامل غسل زیارت، پوشیدن لباس پاکیزه، پرهیز از سخنان بیهوده، خوشبوکردن خود، بجا آوردن نماز زیارت، تلاوت قرآن و پرهیز از بلندکردن صدا در حرم‌ها است. همچنین زائر با سفره‌ها و ره‌توشه‌های رنگین به زیارت نمی‌رود (به‌ویژه در زیارت امام حسین علیه‌السلام)؛ بلکه با حالت غمگینانه و حزن‌آلود به زیارت می‌رود، چنان‌که به قبر پدر یا مادرش می‌رود. گفته شده است شخص زائر در حین زیارت ائمه و اولیاء باید مراقب باشد که در وادی شرک نیافتد و بداند همه چیز دست خداست و توحید را در عبادات و مناجات‌های خود در مکان‌های زیارتی مورد توجه خود قرار دهد و کاری خلاف سیره اهل‌بیت(ع) انجام ندهد.

زائران حرم حضرت معصومه(س) در قم، ۱۳۵۶ش.

ویژگی‌ها

زائر در زیارت باید ویژگی‌ها و خصوصیاتی داشته باشد که زیارت او معرفت‌زا باشد. زائر کسی است که با عشق و شوق به دیدار مکان‌های مقدس و مزار اولیای الهی می‌رود. زیارت زائر نمودی از احساس شوق درونی و نشانه‌ای از محبت است. برای زائر نه‌تنها خود محبوب مهم است، بلکه هر چیزی که رنگ تعلق و رایحه انتساب به او را داشته باشد، مطلوب است.

زائر بیت الله، با شناخت و معرفت به سوی کعبه می‌رود، نه مانند جاهلیت که بدون هدف و معرفت طواف می‌کردند. زائر در مدار توحید طواف می‌کند و هرگونه شرک و طغیان را می‌زداید.

حضور در کنار مزار امام و زیارت قبر پیشوایان معصوم، نوعی تجدید عهد و پیمان با امام است. زائر پس از زیارت باید بهتر از قبل از آن باشد؛ این تحول و انقلاب روحی، نشانهٔ اثرپذیری از جذبه‌های معنوی است.

منابع

• «بررسی تحلیلی فلسفه زیارت در روایات امامیه»، نانکلی، زینب، پژوهش‌های مطالعات اسلامی معاصر، شماره ۳، شهریور ۱۴۰۲ش.
• پیام عاشورا، صحت، علی، تهران، منیر، ۱۳۸۴ش.
• «تأثیر زیارت بر تربیت اخلاقی»، حیدری، مجتبی، میقات حج، شماره ۹۹، بهار ۱۳۹۶ش.
• زیارة الإمام الحسین علیه السلام، تمیمی، رافد، کربلا، العتبة الحسینیة المقدسة، ۱۴۳۵ق.
• «زیارت اربعین و نقش آن در تربیت فردی و اجتماعی زائر از منظر روایات»، بابایی، افسانه، فقه، حقوق و مطالعات اجتماعی نوین، شماره ۶، شهریور ۱۴۰۵ش.
• فرهنگ زیارت: اهداف، آثار، تاریخچه، مشروعیت، سازندگی و آداب زیارت، محدثی، جواد، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
• فرهنگ‌نامه زیارت، محدثی، جواد، تهران، مشعر، بی‌تا.
• کلیات مفاتیح الجنان، قمی، شیخ عباس، قم، انتشارات اسوه، بی‌تا.