اسناد تخریب بقیع (کتاب)

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اسناد تخریب بقیع (کتاب)
طرح جلد اسناد تخریب بقیع.jpg
پدید آورندگان
به کوشش علی احمدی
محتوا
موضوع

زیارتگاه‌های اسلامی،‌ عربستان سعودی،‌

مدینه، تخریب بقیع، اسناد
نشر
تعداد جلد ۲
تعداد صفحات جلد یک، ۱۴۷
ناشر مشعر
محل نشر تهران
تاریخ نشر ۱۴۰۰
شابک ۹۷۸۹۶۴۵۴۰۹۳۰۰
سری اسناد تخریب بقیع

اسناد تخریب بقیع کتابی است از آثار پژوهشکده حج و زیارت که به کوشش علی احمدی فراهم شده و شامل تصویر و متن بازنویسی شده مجموعه‌ای از سندهای تاریخی درباره تخریب بناهای قبرستان بقیع به دست دولت آل سعود است. این اسناد در دو دفتر به چاپ رسیده است. مجموعه اول، سندهای گردآوری شده از کتابخانه ملی ایران است و مجموعه دوم شامل سندهای اداره آرشیو و پژوهش اسناد وزارت امور خارجه است.

تخریب بقیع و اسناد واکنش‌‌ها به آن[ویرایش | ویرایش مبدأ]

تخریب بناها و گنبدهای قبرستان بقیع به دست آل سعود که بر مدینه مسلط شده بود، در ۳۱ فروردین سال ۱۳۰۵ شمسی مطابق با ۸ شوال سال ۱۳۴۴ میلادی اتفاق افتاد. از ابتدای تصرف مدینه به دست آل سعود، واکنش‌های تندی علیه خطر تخریب بناهای مذهبی بقیع در ایران و دیگر کشورهای مسلمان به راه افتاد. در تهران تعطیلی و تظاهرات برپا شد و در مجلس شورای ملی کمیسیونی برای بررسی وقایع مدینه تاسیس شد.

بخشی از اسناد نامه‌های اداری و دولتی و تلگراف شخصیت‌های مذهبی و سیاسی در اینباره باقی مانده است. این اسناد به همت واحد اسناد و کتابخانه پژوهشکده حج و زیارت در حال جمع‌آوری است. کتاب حاضر بخشی از این اسناد را ارائه می‌کند.

مجموعه اول از اسناد تخریب بقیع شامل ۳۷ سند درباره بقیع است که در مرکز ملی اسناد ایران موجود بوده است. مجموعه دوم نیز ۷۷ سند را در خود جای داده است. تصویر این اسناد و متن بازنویسی شده آن در این کتاب‌ منتشر شده است.

سندهای موجود در این کتاب به سه دسته تقسیم شده است:

  • نامه‌ها و گزارش‌های اداری درباره تخریب بقیع و اقدامات سیاسی در این باره
  • اسناد واکنش مراجع و علما و نهادهای مردمی نسبت به تخریب بقیع
  • سندهای مرتبط به اعتراضات مردم ایران در شهرهای مختلف.

نامه‌های دولتی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

فصل اول از هر دو جلد کتاب،‌ شامل سندها و گزارش‌ها و نامه‌ها بین دستگاه‌های دولتی درباره ماجرای تخریب بقیع و اقدامات مرتبط به آن است.

اعلامیه‌های دولت ایران، نامه‌های کمیسیون حرمین شریفین در مجلس شورای ملی، گزارش سفارت ایران در مصر، گزارش وزارات معارف، نامه‌های کنسول ایران در جده از جمله این سندها است.

بیشتر این اسناد مربوط به سال ۱۳۰۵ شمسی است، یعنی سال تخریب بقیع که اعتراضات زیادی علیه این واقعه در ایران و دیگر کشورهای اسلامی برپا شد. تعدادی از سندهای کتاب نیز مربوط به سال‌های دیگر است. از جمله سندهای برخی مذاکرات و تلاش‌ها برای بازسازی گنبد مقبره امامان شیعه در بقیع در سال ۱۳۳۰ شمسی.

واکنش‌های علما و نهادهای مردمی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

فصل دوم کتاب، شامل مجموعه‌ای از گزارش‌ها و اسناد از واکنش‌ها و اعلامیه‌های علما و نهادهای مذهبی غیر دولتی است که علیه تخریب بقیع سخن گفته یا خواسته‌هایی از دولت برای اقدام موثر برای جلوگیری از تخریب با بازسازی بقیع داشته اند.

موضوع بخشی از سندهای موجود در مجموعه اول و مجموعه دوم کتاب اسناد تخریب بقیع به شرح زیر است:‌

  • گزارش شیخ علی اکبر همدانی از مدینه
  • گزارش کنسولگری ایران در عراق درباره اعتراض علمای کاظمین
  • نامه محمد پسر شیخ حائٰری درباره ضرورت مذاکره با آل سعود
  • تلگراف ارسالی علمای شیراز به رئیس الوزراء
  • تقاضای حاجی میرزا سید هادی افجه از رئيس الوزرا درباره بقیع
  • نامه علی شاهرودی از علمای کربلا
  • نامه محمد حسینی یزدی از علمای نجف
  • اعتراض علمای نجف اشرف
  • درخواست مخابره مجانی تلگراف علما از عراق
  • بیانیه آیت الله سید عبدالله بلادی بوشهری
  • اعلامیه و نامه هیات دفاعیه حرمین شریفین تبریز
  • گزارش گفتگوی سید محمد لواسانی درباره بقیع
  • واکنش علما و شیعیان هند و نامه‌نگاری با دولت ایران و علمای عتبات
  • شرح سفر آیت الله یحیی طارمی زنجانی به حرمین
  • تلگراف‌های علمای ساکن عتبات به دولت و مردم ایران
  • نامه نگاری علمای عتبات با دولت ایران
  • تشکیل هیئت علمیه دفاع از حرکات وهابی‌ها در عتبات عالیات
  • اعلامیه آیت الله عبدالکریم زنجانی و نامه او به ريیس الوزرای ایران
  • نامه‌نگاری‌های مجمع علمای کربلا با ریاست وزرای ایران
  • اسناد پیشنهاد دیوار کشی دور قبور ائمه و دیدار محمد تقی طریحی با حاکمان حجاز
  • اسناد ملاقات سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی با امیر فیصل در نجف
  • ملاقات عبدالرحیم صاحب الفصول تهرانی با ابن سعود

اسناد اعتراضات مردمی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در فصل سوم هر دو جلد کتاب، اسنادی که حاکی از اعتراضات مردمی نسبت به خبر تخریب بقیع در شهرهای مختلف ایران در سال ۱۳۰۵ شمسی است گردآوری شده است. این اعتراضات به صورت تعطیلی بازارها و ادارات دولتی و تجمع و عزاداری در شهرهای مختلف بروز می‌یافت.

گزارش‌های دولتی درباره اعتراضات و تعطیلی و مراسم سوگواری در شهرهای ایران از جمله تهران و بارفروش و اصفهان و زنجان و دامغان بیشتر محتوای سندهای این بخش را تشکیل می‌دهد.

اطلاعات نشر[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مجموعه اول اسناد تخریب بقیع در واحد اسناد پژوهشکده حج و زیارت، به کوشش علی احمدی در ۱۴۷ صفحه تهیه شده و در سال ۱۴۰۰ شمسی توسط نشر مشعر به چاپ رسیده است و مجموعه دوم آن در دست انتشار است.