سید علی حسینی خامنهای
سید علی حسینی خامنهای مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران بود. او از یاران نزدیک امام خمینی و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود.
 رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404 | |
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سید علی حسینی خامنهای |
| زادروز | 1318ش. |
| زادگاه | مشهد |
| منصب | رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی |
| درگذشت/شهادت | شهادت در حمله اسرائیل و امریکا |
| مشخصات دینی | |
| دیگر فعالیتها | نظارت و مدیریت حج ایرانیان |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| تالیفات | مناسک حج |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| وبگاه رسمی | https://farsi.khamenei.ir/ |
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید.
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است.
زندگینامه ویرایش
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در مشهد به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به ایران بازگشت و به قم رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.[۱]
پیش از انقلاب ویرایش
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت امام خمینی با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.[۲] بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد.
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت[۳] تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.[۴]
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه حج تمتع رهسپار مکه شد.[۵]
پس از انقلاب ویرایش
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت.
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید[۶] و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.[۷]
ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی ویرایش
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در تهران، هدف سوءقصد قرار گرفت[۸] و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.[۹] گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛[۱۰] اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.[۱۱]
این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ حملهدار و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت کعبه و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در مکه و مدینه، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....»
حجگزاری ویرایش
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت. [۱۲]
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، حج در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.
رهبری حج ایرانیان ویرایش
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت سامان می یابد. انتخاب امیر حج ایرانیان و رئیس بعثه مقام معظم رهبری که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد.
دیدارهای سالانه با مسئولان حج ویرایش
هر ساله، قبل از آغاز مراسم حج، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به ایران، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.[۱۳]
پیام سالانه حج ویرایش
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم برائت از مشرکان خوانده میشد. [۱۴]
اقدامات در فاجعه منا ویرایش
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی[۱۵]، امور بازگردانی اجساد شهدای منا از عربستان به ایران تسهیل و ممکن شد.[۱۶]
حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای ویرایش
بعد معنوی ویرایش
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.[۱۷] در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.[۱۸] وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد[۱۹] و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.[۲۰]
بعد اجتماعی و سیاسی ویرایش
در بیانات شهید سید علی خامنهای، حج، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.[۲۱]
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، حاجیان باید در ایام حج تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.[۲۲] حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.[۲۳]
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است[۲۴] و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.[۲۵]
برائت از مشرکان ویرایش
برائت از مشرکان در حج، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.[۲۶] به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.[۲۷]
آثار مرتبط به حج ویرایش
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط پژوهشکده حج و زیارت به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:
- صحیفه حج،
- در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری
- ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری
- اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری
- حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری
- مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری
- استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای
پانویس ویرایش
- ↑ نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.
- ↑ نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.
- ↑ . شرح اسم، ص 574-613
- ↑ . تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439
- ↑ . روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242
- ↑ . روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355
- ↑ «اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.
- ↑ قبادی، «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰».
- ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»، تبیان.
- ↑ دفتر حفظ و نشر آثار.
- ↑ . نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.
- ↑ . برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171
- ↑ دفتر حفظ و نشر آثار رهبری
- ↑ روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 98.
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 185.
- ↑ . صحیفه حج، ص 89، 91.
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 228.
- ↑ صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 68.
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 60.
- ↑ . صحیفه حج، ج2، ص 98.
- ↑ صحیفه حج، ج2، ص26.
- ↑ صحیفه حج، ج2، ص 59.
منابع ویرایش
- «اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.
- حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش.
- حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش
- حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392
- روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.
- شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.
- صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.
- تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.